Psychologia ryzyka: Wybierasz gwarantowane 50 tys. dolarów, czy szansę pół na pół na 1 milion?

Masz do wyboru: natychmiastowe otrzymanie 50 tys. dolarów (184 tys. zł) albo 50-procentową szansę na wygranie 1 mln dolarów (3,7 mln zł) - co wybierasz?

4 600 dorosłych Brytyjczyków stanęło niedawno przed podobnym dylematem, które postawiła przed nimi przez międzynarodowa firma badawcza i analityczna YouGov.

Jaki był wynik?

Prawie trzy czwarte (73%) respondentów stwierdziło, że wybrałoby 50 000 funtów (251 tys. zł) od razu.

Nieco ponad jedna piąta (21%) postawiła na szansę wygrania 1 mln funtów (5 mln zł), a 6% ankietowanych nie potrafiło podjąć decyzji.

Widać było wyraźną różnicę między płciami – 82% kobiet zdecydowało się na 50 tys. funtów, w porównaniu z 63% mężczyzn.

Początkowo badanie przeprowadzono wyłącznie w Wielkiej Brytanii, a jego wyniki wywołały dyskusję w mediach społecznościowych.

„Wielka Brytania musi być najmniej skłonnym do ryzyka społeczeństwem na tej planecie!" - stwierdził jeden z komentatorów, podczas gdy inny uznał: „To jest właśnie problem Wielkiej Brytanii!".

Ale czy rzeczywiście tak jest? Czy Brytyjczycy (a może i ty, jeśli decydujesz się na pierwszą opcję) są irracjonalnie niechętni do podejmowania ryzyka?

Lepszy wróbel w garści...

Jedną z osób kwestionujących taką narrację jest redaktor ekonomiczny BBC Faisal Islam. Twierdzi on, że postrzeganie tego pytania wyłącznie jako kwestii prawdopodobieństwa jest zbyt dużym uproszczeniem.

„Ci, którzy zakładają, że należy wybrać rzut monetą, uważają się za bardzo wyrafinowanych i sądzą, że przyjęcie pewnych 50 tys. funtów jest po prostu nierozsądne. Ironia polega jednak na tym, że to ekonomia na poziomie podstawowym, czyli to, co w ekonomii behawioralnej nazywamy teorią decyzji".

Jak podkreśla, „wartość oczekiwana", obliczana przez proste pomnożenie prawdopodobieństwa przez wynik, nie odzwierciedla sposobu działania naszego mózgu ani tego, jak rzeczywiście podejmujemy decyzje.

Islam odwołuje się do prac szwajcarskiego matematyka Daniela Bernoulliego (1700–1782), który niemal trzy wieki temu sformułował fundamentalną tezę: ludzie nie oceniają wartości pieniądza w sposób czysto matematyczny.

Krótko mówiąc, wartość pieniężna danej rzeczy nie jest tożsama z jej wartością osobistą.

Praca Bernoulliego pomogła stworzyć podstawy koncepcji malejącej użyteczności krańcowej. Zakłada ona, że korzyść lub satysfakcja, jaką dana osoba czerpie z każdej dodatkowej jednostki czegoś, ma tendencję do zmniejszania się w miarę jak tej rzeczy przybywa.

Na przykład:

Przejście od 0 do 50 tys. dolarów mogłoby radykalnie zmienić twoje życie.

Przejście od 50 tys. do 100 tys. dolarów bardzo by pomogło, ale być może już nie w takim stopniu.

Przejście od 950 tys. do 1 mln dolarów prawdopodobnie niewiele zmieniłoby w twojej sytuacji.

W tym kontekście, przy obecnych trudnościach finansowych, których doświadcza wielu Brytyjczyków, pewność uzyskania 50 tys. funtów jest niezwykle atrakcyjna.

W końcu jest to o 10 tys. funtów więcej niż oficjalne podawane średnie roczne wynagrodzenie brytyjskich pracowników zatrudnionych na pełen etat.

Nie jest to jednak jedyny czynnik, który tu odgrywa rolę. Inną ważną koncepcją jest teoria perspektywy.

Obawa przed stratą

Teoria perspektywy wywodzi się z przełomowej pracy Daniela Kahnemana i Amosa Tversky'ego z 1979 roku i jest uznawana za jeden z fundamentów ekonomii behawioralnej.

Na podstawie szeroko zakrojonych, kontrolowanych badań ankietowych, w których uczestnicy wybierali między różnymi wynikami finansowymi, Kahneman i Tversky sformułowali szereg wpływowych wniosków dotyczących tego, jak ludzie oceniają ryzyko i nagrodę.

Jednym z ich ustaleń było to, że ludzie mają tendencję do przywiązywania zbyt dużej wagi do małych prawdopodobieństw, a zbyt małej do średnich i dużych. Ponadto decyzje dotyczące pieniędzy i ryzyka podejmują względem pewnego punktu odniesienia.

Na przykład po przegraniu 10 dolarów w zakładzie z przyjacielem możesz być bardziej skłonny zaryzykować kolejne 10 dolarów, aby odzyskać stratę, niż postawić od razu 20 dolarów.

Innymi słowy, nie myślisz w kategoriach absolutnych. Myślisz względem swojego punktu odniesienia.

Jest też najsłynniejszy wniosek z tego badania: „Straty ważą więcej niż zyski".

Dyskomfort, jaki odczuwamy w związku z utratą pewnej sumy pieniędzy, wydaje się większy niż przyjemność związana z uzyskaniem tej samej kwoty. Ludzie przywiązują dużą wagę do unikania utraty rzeczy, które już posiadają.

Jeśli wybierzesz szansę na 1 mln funtów i nie wygrasz, możesz odczuwać to tak, jakbyś stracił 50 tys. funtów.

Dla wielu osób to ogromna suma. W Wielkiej Brytanii - nie licząc nieruchomości i emerytur - tylko około 25% mieszkańców posiada majątek finansowy wynoszący 50 tys. funtów lub więcej. Z drugiej strony, 25% ma mniej niż 300 funtów.

Jednak pomimo ogólnie niższych zarobków osoby w wieku od 18 do 24 lat były, według badania, bardziej skłonne zaryzykować walkę o 1 mln funtów niż jakakolwiek inna grupa wiekowa. 28% z nich było gotowych zdać się na rzut monetą, podczas gdy wśród osób powyżej 65. roku życia odsetek ten wyniósł zaledwie 11%.

Niektórzy internauci sugerowali, że oprócz płci i wieku znaczenie mogą mieć także różnice kulturowe. Niektórzy Amerykanie biorący udział w internetowej debacie sugerowali, że przedstawiciele innych narodowości byliby bardziej skłonni do podejmowania ryzyka.

Dlatego kilka dni później firma YouGov zadała to samo pytanie w Stanach Zjednoczonych. Wynik okazał się bardzo podobny.

Artykuł powstał na podstawie odcinka audycji BBC „More or Less".

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu zostały użyte narzędzia AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Marlena Zagórska