Eisteddfod yr Urdd

Wedi'r eisteddfod eleni bydd y sylw yn troi i Gasnewydd.

Mae rhanbarth Gwent yn edrych ymlaen i groesawu Eisteddfod yr Urdd 2027 i Dŷ Tredegar.

Dyma fydd y tro cyntaf erioed i Eisteddfod yr Urdd ymweld â Chasnewydd.

Mae rhanbarth Gwent yn cynnwys Caerffili, Blaenau Gwent, Torfaen, Casnewydd a Sir Fynwy, a bydd y pum ardal yn cydweithio gyda'i gilydd i sicrhau bod Eisteddfod yr Urdd Bro'r Wenynen, Gwent 2027 yn llwyddiant, medd y trefnwyr.

Cynhelir Gŵyl Triban ar y Maes ar y penwythnos cyntaf (23 a 24 Mai), fel gŵyl deuluol o fewn Eisteddfod yr Urdd.

Yn rhan o arlwy nos Sadwrn mae Ciwb, Aleighcia Scott, Dros Dro, Mynadd, Tew Tew Tennau, Maes Parcio, Alis Glyn.

Ar y nos Sul bydd perfformiadau gan artistiaid o Fôn sef Elin Fflur, Fleur de Lys, Gwilym, Cordia, Buddug a Popeth.

Ffynhonnell y llun, Urdd Gobaith Cymru

Ffynhonnell y llun, Getty Images

Bob diwrnod yr wythnos hon fe fydd yna lywydd y dydd a bydd cyfle i ddod i'w hadnabod yn well yn ystod yr Eisteddfod wrth i Cymru Fyw gyfweld â nhw.

• George North (llywydd dydd Sadwrn)
• Tudur Owen
• Elin Fflur
• Rhun ap Iorwerth
• Osian Roberts
• Kiri Pritchard-McLean
• Mari Pritchard

Ffynhonnell y llun, Betsan Haf Evans

Siôn Edwards o Lanfaelog, Ynys Môn yw'r saer sy'n gyfrifol am Gadair yr Eisteddfod eleni, ac mae'n seiliedig ar ddyluniad y pensaer Rhiannon Williams.

Roedd dyluniad Rhiannon yn seiliedig ar y thema 'afonydd i'r môr', ac yn rhoi sylw i felinau gwynt yr ynys hefyd.

"Pan glywes i beth oedd thema dyluniad Rhiannon ro'n i wedi cyffroi," meddai Siôn, sy'n gyn-athro Dylunio a Thechnoleg ac sydd bellach yn gweithio fel saer ar ei liwt ei hun.

Ffynhonnell y llun, Urdd Gobaith Cymru

Ffynhonnell y llun, Urdd Gobaith Cymru

Y gemydd Myfanwy Jones, sy'n wreiddiol o Lanfairpwll, wnaeth greu'r Goron.

Ar ôl cwblhau gradd mewn Dylunio Gemwaith ym Mhrifysgol Central Saint Martin yn Llundain, fe wnaeth hi ddychwelyd i Ynys Môn yn 2022 ar ôl 15 mlynedd.

Dywedodd: "Dwi'n mwynhau bod yn ôl adra, ac mae'n wych cael y cyfle i ddylunio Coron Eisteddfod yr Urdd - dwi erioed wedi dylunio coron o'r blaen."

Ffynhonnell y llun, Urdd Gobaith Cymru

Mae tair cenhedlaeth o deulu Cathrin Gruffydd Jones wedi cymryd rhan yng nghyngherddau croesawu'r Eisteddfod pan mae hi wedi ymweld â Môn.

Cathrin oedd gyntaf o'r teulu, gyda'i chwaer Sioned a hynny ym Mhorthaethwy yn 1976. Wedyn daeth cyfle plant Cathrin, Lowri, Lois ac Angharad i ganu yn 2004 ac eleni bydd plant Angharad ac wyresau Cathrin, Elsa ac Aria, yn paratoi i berfformio ar y llwyfan ym Mona

Darllenwch yr hanes ar dudalen Cylchgrawn BBC Cymru Fyw.

Urdd Gobaith Cymru

Ffynhonnell y llun, Urdd Gobaith Cymru

Ddydd Mawrth fe gafodd neges ewyllys da yr Urdd ei chyhoeddi ac mae'r neges eleni wedi cael ei chyfieithu i 75 o ieithoedd.

Eleni mae'r neges yn canolbwyntio ar ieithoedd lleiafrifol, ac yn nodi bod "heddwch yn siarad pob iaith".

Mae'r cyfeithiadau'n cynnwys nifer o ieithoedd sy'n cael eu siarad mewn rhannau o'r byd ble mae gwrthdaro ar hyn o bryd - gan gynnwys Arabeg, Hebraeg, Ffarsi, Cwrdeg, Rwseg ac Wcraneg.

Fe wnaeth yr Urdd weithio gyda disgyblion uwchradd o Ysgol Morgan Llwyd yn Wrecsam ar neges heddwch 2026.

Ymhlith yr ieithoedd sydd wedi cael cyfieithiad mae rhai Celtaidd eraill, gan gynnwys Gwyddeleg, Gaeleg yr Alban, Cernyweg, Manaweg a Llydaweg.

Mae'r gerdd hefyd ar gael yn Iaith Arwyddo Prydain, ac mewn West Riding – tafodiaith Saesneg sy'n cael ei siarad yn rhannau o sir Efrog.

Ymlith yr ieithoedd lleiafrifol Ewropeaidd mae'r Fasgeg a'r Gatalaneg, yn ogystal â Guernesiais a Jerriaise – ieithoedd o Ynysoedd y Sianel.

Cafodd yr ymgyrch eleni ei lansio yn Camp Nou, stadiwm FC Barcelona – clwb pêl-droed sy'n hanesyddol wedi bod yn rhan ganolog o'r frwydr dros iaith a diwylliant Catalunya.

Dyma'r criw sydd wedi bod yn cadw trefn ar yr holl godi arian, trefnu a chynllunio ar gyfer yr Eisteddfod ac maen nhw'n edrych ymlaen at brifwyl arloesol - dim ond chwech o ddiwrnodau ar ôl!

Cadeirydd - Manon Wyn Williams

Is-Gadeiryddion

• Mari-Ann Evans
• Derek Evans
• Eirian Stephens-Jones
• Medwyn Roberts
• Llinos Medi

Ysgrifennydd - Fiona Hughes

Cadeirydd Pwyllgor Cyllid - Rhys Parry

Ysgrifennydd y Pwyllgor Cyllid - Margaret Williams

Eisteddfod yr Urdd

Am y tro cyntaf erioed, mae’r Urdd wedi ehangu’r brifwyl o chwech i saith diwrnod eleni, a hynny mewn ymateb i’r cynnydd yn y niferoedd sy’n cofrestru i gystadlu ynghyd â cheisiadau am gystadlaethau newydd.

Dywed y mudiad eu bod yn falch o weld cynnydd yn y nifer o gystadleuwyr sydd ag anghenion dysgu ychwanegol yn cymryd rhan eleni, a hynny yn dilyn cyflwyno cystadlaethau ADY newydd.

Hefyd mae mwy nag erioed o blant a phobl ifanc Ynys Môn wedi cofrestru i gystadlu yn yr ŵyl - 14,060.

Ffynhonnell y llun, Urdd Gobaith Cymru

Meddai Llio Maddocks, Cyfarwyddwr y Celfyddydau, Urdd Gobaith Cymru: “Mae Eisteddfod yr Urdd i bawb, ac mae ymestyn yr ŵyl i saith diwrnod am y tro cyntaf erioed wedi’n galluogi i ehangu ein cynnig a denu cystadleuwyr newydd.

“Mae gweld twf ymysg cystadleuwyr sydd ag anghenion dysgu ychwanegol yn brawf fod yr ŵyl yn parhau i ymestyn cyfleoedd celfyddydol o bob math i blant a phobl ifanc, a hynny drwy’r Gymraeg."

Ffynhonnell y llun, Urdd Gobaith Cymru

“Diolch o galon i Ynys Môn am y croeso cynnes, i’r pwyllgorau lleol am eu holl waith a’u cefnogaeth hael, ac i’r cannoedd o wirfoddolwyr fydd yn ein helpu i gynnal gŵyl hanesyddol,” ychwanegodd.

Fe ddenodd Eisteddfod Genedlaethol yr Urdd Ynys Môn yn 2004, 106,000 o ymwelwyr ac un o'r arweinyddion oedd Rhun ap Iorwerth.

Ar y pryd roedd e'n un o staff BBC Cymru yng Nghaerdydd.

Eleni mae'r prif weinidog newydd yn un o lywyddion y dydd.

Ffynhonnell y llun, Urdd Gobaith Cymru

Mewn seremoni ddydd Sul bydd saith person yn cael eu hanrhydeddu am eu cyfraniad arbennig i'r mudiad.

Mae'r mudiad yn cydnabod cyfraniad gwirfoddolwyr yn Eisteddfod yr Urdd yn flynyddol.

Dyma'r tro cyntaf i'r Eisteddfod ymweld ag Ynys Môn ers 2004.

Llywyddion Anrhydeddus Eisteddfod yr Urdd Ynys Môn fydd:

• Alwen Jones (Amlwch)
• Ann Peters Jones (Caergybi)
• Derek Evans (Llannerch-y-medd)
• Edward Morus Jones (Llangristiolus)
• Grês Pritchard (Llannerch-y-medd)
• Helen Evans (Talwrn)
• Rhian Lloyd Jones (Bodffordd)

Gallwch ddarllen mwy am y llywyddion anrhydeddus yma.

Ffynhonnell y llun, Urdd Gobaith Cymru

Eisteddfod yr Urdd

Yn gynharach heddiw cafodd dau ddysgwr disglair iawn eu gwobrwyo yn yr Eisteddfod.

Caerwyn Saunders o Dreorci sydd wedi ennill Medal y Dysgwyr eleni.

Yn yr un seremoni, cyhoeddwyd mai Katie Baddiley, yn wreiddiol o Nottingham ond bellach yn byw yng Nghaernarfon, oedd enillydd Medal Bobi Jones - y brif wobr arall i ddysgwyr.

Llongyfarchiadau i'r ddau.

Yn y sioe 'jukebox' hon mae 75 o bobl ifanc rhwng 11-24 oed o bob cwr o'r ynys yn perfformio.

Bydd i'w gweld nos Iau, 28 Mai, yn y Pafiliwn Gwyn am 19:30.

Mae Ffawd a Ffydd wedi ei lleoli ar draeth lleol poblogaidd ddiwedd mis Mai. Dyma'r penwythnos olaf y caiff y bobl leol ddefnyddio'r Traethau Aur.

Mae'r lleoliad yn rhan o ddatblygiad pentref gwyliau Golden Sands a bydd y traeth at ddefnydd ymwelwyr a gwesteion y pentref gwyliau yn unig wedi hyn.

Er bod protestio chwyrn wedi bod yn lleol, fe gafodd y cynllun ganiatad i fynd yn ei flaen.

Mae gan bawb ei farn am y sefyllfa ac nid pawb sydd o blaid.

Ffynhonnell y llun, Urdd Gobaith Cymru

Mae caneuon poblogaidd rhai o artistiaid yr ynys yn rhan o'r sioe,

Y criw sydd wedi bod wrthi'n hyfforddi yw:

Cyfarwyddwr - Siwan Llynor

Cyfarwyddwyr Cerdd - Catrin Angharad a Huw Harvey

Sgript - Branwen Davies

Trefniant band - Osian Rhys Williams

Ceoreograffi - Lois Postle

Ffynhonnell y llun, Llun cyfrannydd

Mae mam o Borthmadog, sydd wedi bod yn trefnu bocsys synhwyraidd, i helpu plant ag anghenion dysgu ychwanegol yn cynnig bagiau arbennig yn Eisteddfod yr Urdd eleni.

Mae Emma Wyn a'i mab Noa, wedi bod yn codi ymwybyddiaeth o awtistiaeth ers i'w mab gael diagnosis chwe blynedd yn ôl.

Bydd 100 o fagiau synhwyraidd Noa ar gael ar gyfer teuluoedd ag ysgolion sydd ag anghenion dysgu ychwanegol (ADY).

Mae'r bagiau hyn wedi'u creu gan Emma i "helpu'r plant gadw'n brysur a mwynhau eu hamser ar y maes ac maen nhw ar gael am ddim".

Gallwch ddarllen yr erthygl yn llawn yma.

Ffynhonnell y llun, Llun cyfrannydd

Mae Emma wedi bod yn casglu arian i godi ymwybyddiaeth o awtistiaeth ers blynyddoedd drwy deithiau cerdded, raffl a digwyddiadau eraill.

Erbyn hyn mae Emma yn anfon y bocsys ar draws Cymru ac at Fwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr, meddygfeydd a deintyddfeydd lleol.

Mae'r bocsys hefyd i'w cael yng nghlwb pêl-droed Wrecsam, Venue Cymru a Stadiwm Principality, Caerdydd.

Gydag Eisteddfod yr Urdd yn ymweld â Môn, faint wyddoch chi am yr ynys?

Rhowch gynnig ar gwis Cymru Fyw!

Mae adran newydd wedi cael ei ffurfio ym Môn ar gyfer yr Eisteddfod Genedlaethol sef Adran Lligwy.

Dywedodd Lotti sy'n naw oed ac yn aelod o'r adran, ei bod yn gyffrous meddwl y bydd pawb yn heidio i'r ynys yn ystod yr wythnos.

"'Da ni wedi bod yn harddu'r ysgol a chanu a dawnsio ac actio. 'Da ni wedi bod yn ymarfer geiriau a chanu.

"'Da ni wedi bod yn peintio cerrig a gwneud arwydd croeso."

Ychwanegodd Catrin, 10 oed ei bod wedi dysgu am hanes yr Eisteddfod yn yr ysgol.

"'Da ni wedi bod yn dysgu mwy am yr Eisteddfod drwy ysgrifennu araith ac wedi bod yn dysgu lot o ganeuon rhwng yr adran a'r ysgol.

"'Dwi'n ofnadwy o gyffrous ac mi fydd yn anhygoel, 'da ni wedi bod yn harddu'r fro ac yn dysgu caneuon hefyd."

Roedd Carter sy'n 11 oed hefyd yn llawn cyffro wrth groesawu'r Eisteddfod.

"'Da ni wedi bod yn ymarfer canu ac actio... cân o'r enw rhestr siopa ar gyfer yr Eisteddfod."

Ym mis Chwefror eleni fe siaradodd Gruff Hughes ar raglen Trystan ac Emma ar BBC Radio Cymru, yn adrodd hanes grŵp Whatsapp a oedd yn llawn pobl â'r enw Gruff.

Roedd dwsinau o 'Gruffs' yn rhan o'r grŵp 'ma, a oedd ond yn derbyn y sillafiad Gruff, gan beidio derbyn yr enwau Griff na Gryff.

Ac o glywed yr eitem radio yma fe gafodd Angharad Prys, sy'n gweithio fel Rheolwr Celfyddydol i'r Urdd, ei hysbrydoli.

Yn siarad ar raglen Trystan ac Emma ar 15 Mai, dywedodd Angharad:

"'Nes i glywed y sgwrs ac o'n i wrth fy modd efo'r syniad bo' 'na grwp Whatsapp wedi ei greu jest am bod eu henwau nhw yr un peth.

"O'n i'n meddwl bod o'n biti bo' nhw ddim yn cael cyfarfod ei gilydd dydi, felly beth am wahodd nhw draw i Steddfod Yr Urdd nos Sul pan ma'r Triban ymlaen, a cawn nhw gyfarfod yn un criw ar Faes Steddfod Yr Urdd."

Ffynhonnell y llun, Getty/Carys Huws

Dywed Angharad ei bod wedi gwneud bach o waith ymchwil i weld sawl Gruff, neu amrywiad o sillafiad o'r enw, sy'n aelod o'r Urdd ar hyn o bryd.

"Mae 'na 640 o aelodau o'r Urdd sydd â'r enw Gruff, Griff, Gryff neu Gruffudd. Mae 'na 140 o rheiny sy'n Griff, felly gan fod Yr Urdd i bawb mae gennai gais i'r grŵp Gruff gwreiddiol plîs gawn ni gynnwys pob Gruff/Griff/Gryff?

"Dwi'n dweud yn swyddogol bod 'na groeso i bob un sillafiad o'r enw ddod - yn yr Adlen, 6 o'r gloch nos Sul pan fydd Triban 'mlaen. Yn chwarae bydd Elin Fflur, Fleur de Lys, Gwilym, Cordiau, Buddug a Popeth - fydden nhw perfformio i bawb yn yr Eisteddfod, gan gynnwys bob Gruff, Griff a Gryff!"

Felly, os yr ydych chi'n Gruff, Gruffudd, Griff neu Gryff, ewch i Faes Eisteddfod Yr Urdd nos Sul 24 Mai - nos yfory - i ehangu'r rhwydwaith!

Mae maes Eisteddfod yr Urdd yn le sy'n llawn bwrlwm, sŵn a hwyl ond oherwydd hynny mae'n gallu bod yn le blinedig i rai - ac mae Gareth yr Orangutan wedi dianc am seibiant.

Sion, o stondin Busnes Cymru, sy'n bachu ar y cyfle i edrych ar ei ôl (a chael seibiant ei hun hefyd)

Yn ogystal â'r nerfusrwydd ar y llwyfan, mae'n bosib ffeindio ffyrdd eraill i gael y curiad calon i gyflymu ar y maes!

Ffynhonnell y llun, Llun cyfrannydd

Fis Mai 1976 cynhaliwyd Eisteddfod yr Urdd ym Mhorthaethwy, Ynys Môn.

Hanner canrif yn ddiweddarach, mae criw y ddawns flodau'r flwyddyn honno wedi dod at ei gilydd i ail-greu llun arbennig.

Darllenwch yr hanes yma.

Ffynhonnell y llun, Llun cyfrannydd

Dywedodd Francesca Sciarrillo, un o feirniaid Medal y Dysgwyr ac Medal Bobi Jones, ei bod yn "gwybod o brofiad faint mae'r cystadlaethau yma'n gallu newid bywydau siaradwyr newydd ifanc".

"Mae'r cyfle i rannu ein straeon a chariad o ddysgu'r iaith Gymraeg ar lwyfan cenedlaethol fel hyn yn amhrisiadwy," meddai.

"Mae wedi bod yn fraint wirioneddol i ddod i 'nabod y cystadleuwyr i gyd eleni: pob un yn llysgenhadon arbennig i'r iaith Gymraeg.

"Mae wedi bod yn bleser i ddysgu mwy am sut mae'r Gymraeg yn chwarae rhan holl bwysig yn eu bywydau oherwydd eu hymdrechion i'w dysgu. Llongyfarchiadau enfawr i bawb sydd wedi cystadlu eleni."