ኣብ መዓልቲ ኣርባዕተ ሰዓት ጥራይ ምድቃስ ረብሓ ኣለዎ ድዩ?

ካብ 26-64 ዓመት ዝዕድመኦም ሰባት ኣብ ነፍሲ ወከፍ 24 ሰዓታት ብማእከላይ ገምጋም ካብ ሸውዓተ ክሳብ ትሽዓተ ሰዓታት ድቃስ ከምዘድልዮም ዳሕረዋይ ገምጋም መርትዖታት ሃገራዊ ፋውንዴሽን ድቃስ ኣመሪካ የመልክት።

ብርግጽ ካብዚ ንላዕሊ ድቃስ እንደሊ ድማ ውሑዳት ኣይኰንናን።

ብኣንጻሩ ብሓቂ ብዘደንቕ መልክዑ ውሑድ ድቃስ ዝሰማምዖም ሰባት እውን ኣለዉ።

ሰባት ክሳብ ክንደይ ዝኣክል ድቃስ የድልዮም ኣብ ዝብል ዘሎ ሰፊሕ ፍልልይ ካብ ነዊሕ እዋን ዝጸንሐ ምስጢር ኰይኑ እዩ ጸኒሑ።

ይዅን እምበር፡ ኣብ ዝሓለፈ ሒደት ዓመታት፡ ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት፡ ሰረታዊ ተራ ዘለዎም ብዙሕ መገድታት ከምዘለዉ ኣመልኪቶም እዮም። ገለ ሰባት ብኣዝዩ ውሑድ ድቃስ መዓልታዊ ህይወቶም ዝቐጽልሉ ምኽንያት እንሆ።

ቀዳሞት ፍንጪታት

ካብ ዩኒቨርሲቲ ካሊፎርንያ ሳንፍራንሲስኮ ዝመጸ ጕጅለ መጽናዕቲ፡ ኣብ ደቂ ሰባት ምስ ንውሓት ግዜ ድቃስ ዝተኣሳሰር ሰረታዊ ምትዕርራይ ረኺቡ ነይሩ።

እዞም ሰረታዊ ምትዕርራይ ዘለዎም ሰባት ኣብ ልሙድ ሰዓት'ኳ እንተደቀሱ፡ ኣዝዮም ኣንጊሆም እዮም ዝበራበሩ። መብዛሕትኡ ግዜ ካብ ኣርባዕተ ክሳብ ሽዱሽተ ሰዓትን ፈረቓን ምስ ደቀሱ ኣብ ለይቲ ይበራበሩ።

እዚ ሳሕቲ ዝረአን ውርሻዊን ኩነታት ስድራቤታዊ ተፈጥሮኣዊ ሓጺር ድቃስ (FNSS) ይበሃል። ድሕሪኡ ኣብ ዝነበሩ ዓመታት፡ ካልኦት ሓያሎ ምስ FNSS ዝተኣሳሰሩ ዓይነታት ተለልዮም እዮም።

ሓደ ካብቲ ዓቢ ምስጢር ብዛዕባ FNSS፡ እቶም እዚ ኵነታት ዘለዎም ሰባት ኣብ ክንድዚ ዝኣክል ውሑድ ድቃስ "ጽቡቕ" ዝመስሉ ምዃኖም'ዩ ይብል መሪሕ መርማሪ ናይቲ ጕጅለ፡ ሞለኪዩላዊ ስነ-ህይወታዊ ተመራማሪ ዪንግ-ሁይ ፉ።

ምስ FNSS ዝተኣሳሰር ሰረታዊ ፍልልያት፡ ሓጺር ድቃስ ምስዓብ ጥራይ ዘይኮነስ ነቶም ሓጺር ዝድቅሱ ካብቲ ሳዕቤን ክከላኸለሎም ከም ዝኽእል መሳጢ መርትዖታት ኣሎ።

እዚ ንኣብነት ምጕዳል ዝኽሪ የጠቓልል።

ኣብ 2019 ብፉ ዝተመርሐ ሓደ ፈተነ ምስ FNSS ዝተኣሳሰር ምትዕርራይ ኣብ ኣናጹ ኣተኣታትዩ።

እቲ ጉጅለ፡ እቶም ተዛማዲ ፍልልይ ዘለዎም ኣናጹ፡ ውሑድ ድቃስ ከም ዝድቅሱ ጥራይ ዘይኮነ፡ ካብ ምጕዳል ዝኽሪ እውን ዝተኸላኸሎም ከም ዝመስል ረኺቡ።

ካልእ መርመራ፡ ገለ ካብዞም ፍልልያት ዘለዎም ኣናጹ፡ ናይ ኣንጭዋ ስሪት ዝዀነ ሕማም ረሲዕ (ኣልዛይመር) ናይ ምምዕባል ተኽእሎኦም ትሑት ምዃኑ ኣረጋጊጹ።

ኣብ 2014፡ ሓደ ዓለምለኻዊ ጕጅለ መጽናዕቲ፡ ኣብ ሓደ ጽምዲ ሕውነታዊ ማናቱ ደቂ ሰባት መርመራ ኣካይዱ። ካብዞም ማናቱ እቲ ሓደ ማንታ ንሓጺር ግዜ ክድቅስ ዝገብር ሰረታዊ ምትዕርራይ ክህልዎ ከሎ፡ እቲ ካልኣዩ ግን የብሉን።

እቶም ንሓጺር ግዜ ዝድቅሱ ማናቱ ብቐጻሊ ካብ ኣሕዋቶም ኣስታት ሓደ ሰዓት ንታሕቲ ከም ዝድቅሱ ረኺቦም። ብተወሳኺ ክልቲኦም ማናቱ ን38 ሰዓታት ብቐጻሊ ንቑሓት ክጸንሑ ከለዉ፡ እቶም ንሓጺር ግዜ ዝድቅሱ ማናቱ ካብቶም ካልኦት ማናቱ ብኣስታት 40 ሚእታዊት ዝወሓደ ናይ ኣፈጻጽማ ምዝንባዕ ከምዝነበሮም ረኺቦም።

ተስፋታት መድሃኒት

ሕጂ'ውን እንተኾነ፡ ኣብቲ ከባቢ ዝግበር መጽናዕቲ ቀጻሊ'ዩ - ወሳኒ'ውን ይብል ፉ።

ኣብ ዝሓለፈ ሒደት ዓመታት፡ ብዛዕባ እዚ ሰረታዊ ፍልልያት ዘለና ርድኢት ብኸመይ ንሰባት ንምሕጋዝ ክንጥቀመሉ ከም እንኽእል ተገዳስነት እናወሰኸ መጺኡ።

ኣብ ውሽጢ ኢንዱስትሪ መድሓኒት፡ ሓደ መዓልቲ ብዛዕባ ንሓጺር ግዜ ዝድቅሱ ሰባት ዝረኽቦ ርኽበታት፡ ንሕማም ምዝንባዕ ድቃስ ዝፍውስ መድሃኒት ክሕግዝ ከምዝኽእል ተስፋታት ሂቡ ኣሎ። ንኣብነት ወተሃደራዊ ኣባላት ብውሑድ ድቃስ ንኽነጥፉ ክሕግዞም ትጽቢት ይግበር።

ነዚ ድማ፡ ተመራመርቲ ስነ-ፍልጠት፡ እቶም ፍልልያት ንሓጺር እዋን ዝድቅሱ ሰባት ካብ ኣሉታዊ ሳዕቤናት ይከላኸልዎም ድዮም ዝብል ንጹር ሓሳብ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብልክዕ ብኸመይ ከም ዝከላኸሉ እውን ክፈልጡ የድልዮም።

ብዘይ እዚ ሓበሬታ እዚ፡ ዘይተጸበናዮ ጐድናዊ ሳዕቤናት ዘለዎ መድሓኒት ክፈርዩ ተኽእሎ ኣሎ።

ብሓፈሻ ንኽንደይ ሰዓት ከም እንድቅስ ካብ 30 ክሳብ 65 ሚእታዊት ውርሻ ከምዝዀነ ይግመት።

ጀነቲሲስት ኢዛቤል ኦስቲን-ዚመርማን ኣብ ኪንግስ ኮለጅ ለንደን፡ ንሓደ ማእከላይ ሰብ፡ ሰረታዊ ፍልልያት ኣብ መንጎና ንዘሎ ናይ ኣስታት 20 ደቓይቕ ፍልልይ ንውሓት ግዜ ድቃስ ምኽንያት ክኸውን ከምዝኽእል ትገልጽ።

እቲ ዘሕዝን ግን ንሓጺር ድቃስ ብሰረታዊ መንገዲ ተቓላዕቲ ምዃን ኵሉ ግዜ ንዓና ጽቡቕ እዩ ማለት ኣይኰነን።

ብሓፈሻ፡ ምስ ሓጺር ድቃስ ዝተኣሳሰሩ ሰረታዊ ፍልልያት ምስ ዝለዓለ ሓደጋ ድቃስ ምስኣንን ናይ ድኻም ስምዒትን ዝተኣሳሰር ምዃኑ ተረጋጊጹ እዩ። ምስ ዝተፈላለዩ ናይ ኣእምሮን ኣካላውን ኩነታት ጥዕና እውን ዝተኣሳሰሩ እዮም። እዚ ድማ ኤዲኤችዲ፡ ምልክታት ጭንቀትን ዓይነት 2 ሕማም ሽኮርን የጠቓለል።

እዚ ማለት ግን ሓጺር ድቃስ ነዞም ኵነታት እዚኦም የስዕብ እዩ ማለት እውን ኣይኮነን። ግን ንሓጺር ድቃስ ዝህልወና ሰረታዊ ዝንባለ ኵሉ ግዜ ካብዞም ሓደጋታት ዘይክከላኸል ይኽእል እዩ።

ጽቡቕ ስምዒት

ነቲ ጉዳይ ዝያዳ ዝተሓላለኸ ዝገብሮ፡ ዋላ እቶም ብውሑድ ድቃስ ጽቡቕ ዝነጥፉ ኵሉ ግዜ ብሉጻት ዳያኑ ኣይኰንናን።

ንኣብነት ሓደ መጽናዕቲ ከም ዝሕብሮ፡ ጥዑያት ዓበይቲ ሰባት ኣብ ሓደ ለይቲ ኣብ ዓራት ኣርባዕተ ወይ ሽዱሽተ ሰዓታት ጥራይ ምስ ዝጸንሑ፡ ኣብ ዝተፈላለየ ናይ ኣእምሮ መርመራታት ዘለዎም ብቕዓት እናገደደ ከም ዝኸደ ይሕብር።

ይዅን እምበር፡ ድሕሪ ክልተ ሰሙን፡ ተሳተፍቲ ንነብሶም "ቅሩብ" ትኽስ ከምዝበሉ ሓቢሮም።

በብቕሩብ ዝያዳ ስንክልና ትረክብ፡ እንተዀነ ነቲ ስንክልና እናፈለጥካ ትኸይድ ይብል - ኣብ ማእከል ምርምር ድቃስን ኣፈጻጽማን ዩኒቨርሲቲ ዋሽንግተን ስቴት ሳይንቲስት ድቃስ ሃንስ ቫን ዶንገን፡ ነቲ መጽናዕቲ ብሓባር ዝጸሓፈ።

ሕጂ'ውን ሓቂ እዩ ብዙሓት ሰባት ካብ ካልኦት ዝወሓደ ድቃስ የድልዮም እዩ።

ብቫን ዶንገን ዝተገብረ መጽናዕቲ ከም ዘመልክቶ፡ ገለ ሰባት ንሕጽረት ድቃስ ዝያዳ ተጻዋርነት ኣለዎም። ነዚ ፍልልያት እዚ ምርዳእ ግን ካብ ሓደ ሰብ ክንደይ ሰዓት ከም ዝድቅስ፡ ወይ ንጽባሒቱ ከመይ ይስምዖ ኣብ ምሕታት ዝያዳ ዝተሓላለኸ እዩ።

እዚ፡ ኣብ ቀጻሊ ኣየኖት ሰባት ብሓቂ ውሑድ ድቃስ ጽቡቕ ስምዒት ከምዝፈጥረሎም ንምፍላጥ ክሕግዝ ይኽእል።

ክሳብ ሽዑ ግን እዚ ርኽበታት እዚ፡ ሰባት ስለምንታይ እቲ ዝድቅሱሉ ኣገባብ ከምዝመርጹ ንክርድኡ ክሕግዞም ይኽእል እዩ።