Marekani yafichua picha ya chombo cha siri cha China angani

Shirika la Ujasusi wa Ulinzi la Marekani (DIA) limechapisha picha ya ndege ya anga za juu ya China inayoweza kutumika tena, na ambayo imekuwa ikifichwa kwa muda mrefu. Picha hiyo ilipigwa na satelaiti ya kampuni ya Maxar Technologies mwaka 2024, kampuni ambayo baadaye ilibadilisha jina na kuwa Vantor.

Hii ndiyo picha ya kwanza iliyo wazi ya chombo hicho cha anga kuchapishwa hadharani. Picha zilizokuwa zimepatikana hapo awali zilikuwa zimefifishwa kiasi cha kufanya iwe vigumu kukitambua vizuri.

Picha hiyo imechapishwa katika ripoti ya DIA inayoitwa 'Space Security Challenges'. Ripoti hiyo inaangazia ushindani wa kijeshi kati ya Marekani, China na Urusi, pamoja na mipango ya kijeshi ya anga za juu ya Korea Kaskazini na Iran.

Ndege za anga za juu, ambazo pia hujulikana kama vyombo vya anga vinavyoweza kuruka angani na anga za juu, ni teknolojia inayoweza kusafiri nje ya angahewa ya Dunia na kurejea ndani yake.

Vyombo hivi vina umbo linalowezesha kupaa, pamoja na mabawa na sehemu za mkia zinazovisaidia kuelekezwa wakati wa kupaa ndani ya angahewa.

Picha iliyotolewa inaonyesha chombo hicho kikiwa kimeelekezwa upande wa kamera, huku sehemu yake ya chini ikionekana vizuri. Ubora wa picha hiyo ni mkubwa kiasi cha kuonyesha milango ya sehemu ya kubebea mizigo ikiwa wazi kwenye sehemu ya juu ya chombo hicho.

Kwenye sehemu ya mkia kuna kifaa kinachochomoza, huku paneli za nishati ya jua zikionekana zikiwa zimetandazwa pande zote mbili. Inawezekana kuwa sehemu hiyo ni moduli ya huduma iliyounganishwa na chombo hicho, ingawa hilo halijathibitishwa.

Picha hiyo pia inaonyesha sehemu mbili nyeusi zenye umbo la mstatili chini ya chombo. Huenda ni milango ya sehemu zinazohifadhi magurudumu makuu ya kutua.

Chombo hicho kinaonekana kuwa na sehemu tatu za kuhifadhi magurudumu ya kutua, huku sehemu ya tatu ikiwa mbele kwa ajili ya gurudumu la pua.

Vyombo vya aina hii vinaweza kutumika kubeba na kupeleka vifaa katika obiti ya Dunia, pamoja na kukaribia na kuingiliana na vyombo vingine vya angani. Hii inaweza kuvifanya kutekeleza majukumu yanayofanana na yale ya satelaiti za ukaguzi.

Satelaiti hizo zinaweza kutumika kuchunguza hali ya satelaiti nyingine na, katika baadhi ya mazingira, kuzifanyia marekebisho. Hata hivyo, uwezo wa kukaribia satelaiti nyingine unaweza pia kutumiwa kwa madhumuni ya kijeshi, yakiwemo mashambulizi dhidi ya satelaiti.

Ripoti ya DIA inasema: "Uwezo muhimu unaowezesha vyombo vya angani kutumika tena ni ndege za anga za juu, kama hiki cha China kilichopigwa picha na Maxar. Vyombo hivi vinaweza kupelekwa katika obiti ili kusafirisha vifaa angani, kuvifanyia majaribio au kuvirudisha Duniani."

Uwezo wa kubadili mwelekeo angani

Kwa mujibu wa ripoti hiyo, ndege za anga za juu zina uwezo wa kubadilisha mwelekeo kwa wepesi zaidi kuliko satelaiti za kawaida, jambo linalozifanya zifae kwa baadhi ya majukumu maalumu.

Uwezo huo hutegemea injini zake na akiba ya mafuta inayotumika kubadili mwelekeo au kurekebisha obiti yake.

Satelaiti za kawaida pia zinaweza kubadili mwelekeo, lakini muda wake wa kufanya kazi hutegemea, miongoni mwa mambo mengine, kiasi cha mafuta kilichobaki kwa ajili ya marekebisho ya obiti na uwezo wa kuendesheka angani kwa wepesi.

Tofauti na satelaiti nyingi za kawaida, ndege ya anga za juu inaweza kurejea Duniani baada ya kukamilisha jukumu lake na kutumika tena, badala ya kubaki angani hadi rasilimali zake zitakapokwisha.

Kwa hiyo, inaweza kutumia mafuta mengi zaidi kufanya ustadi wake wa kujiendesha angani na kurekebisha mwelekeo wake kulingana na mahitaji ya jukumu husika.

Pia ina uwezo wa kipekee wa kubadili njia yake ya safari inapoingia kwenye tabaka za juu za angahewa.

Chombo hicho kinaweza kutoka kwenye obiti yake na kuingia kwenye tabaka za juu za angahewa, kisha kutumia mabawa na sehemu za kukielekeza kubadili mwelekeo wa safari kabla ya kurejea angani au kuendelea na safari yake.

Kwa kufanya hivyo, kinaweza kubadili mwinamo wa obiti yake. Mwinamo wa obiti ni pembe inayoundwa kati ya uso wa obiti ambamo chombo kinazunguka na uso wa ikweta ya Dunia.

Kubadili mwinamo huo kunahitaji mafuta ya kutosha. Hii ni mojawapo ya mbinu inayotumia nishati nyingi zaidi kwa vyombo vinavyozunguka Dunia, ndiyo maana satelaiti za kawaida hazibadili mwinamo wa obiti mara kwa mara.

Kwa kutumia injini na uwezo wake wa kuruka ndani ya angahewa, ndege ya anga za juu inaweza kufikia obiti mbalimbali katika safari moja kwa urahisi zaidi kuliko satelaiti ya kawaida yenye uzito unaolingana, kulingana na muundo na uwezo wa chombo husika.

Mpango wa China wa ndege za anga za juu

Kwa mujibu wa ripoti hiyo, mfano wa kwanza wa ndege ya anga za juu ya China ulisafiri angani mwaka 2020. Chombo hicho kilikaa kwenye obiti kwa siku mbili kabla ya kurejea Duniani.

Safari ya pili ilifanyika mwaka 2022 na kudumu kwa siku 276.

Wakati wa safari hiyo, kwa mujibu wa tathmini ya jeshi la Marekani, chombo hicho kilifanya maneva karibu na satelaiti nyingine ya China.

Ripoti hiyo inasema chombo hicho kilibaki umbali wa takriban kilomita moja kutoka kwa satelaiti hiyo, lakini wakati fulani kilikaribia hadi umbali wa takriban mita 100.

Inawezekana kuwa ndege hiyo iliunganishwa na satelaiti hiyo kwa muda kabla ya kutengana nayo tena, ingawa ripoti hiyo haithibitishi kwa uhakika kuwa kuunganishwa huko kulitokea.

China ilizindua ndege yake ya tatu ya anga za juu mwezi Desemba 2023. Chombo hicho kilikaa angani kwa siku 268.

Wakati wa safari hiyo, kiliachilia kifaa kingine angani na baadaye kuingiliana nacho, kwa mujibu wa ripoti hiyo.

Je, kinafanana na X-37B ya Marekani?

China si nchi pekee iliyotengeneza au kujaribu kutengeneza ndege zinazoweza kusafiri angani na angani za juu.

Marekani ilitengeneza Space Shuttle, chombo kilichotumika katika safari nyingi za kwenda na kutoka angani kwa miaka kadhaa. Umoja wa Kisovieti pia ulitengeneza na kurusha chombo cha Buran, huku ukiwa na mipango mingine ya kutengeneza vyombo vya aina hiyo.

Kwa sasa, Marekani inaendesha mpango wa ndege ya anga za juu ya kijeshi ya Boeing X-37B. Chombo hicho kimefanya safari saba, na safari yake ndefu zaidi ilidumu zaidi ya siku 900.

Huu ni mpango wa kijeshi unaofanywa kwa usiri mkubwa. Majukumu yote ya X-37B angani hayajawekwa wazi, ingawa inaaminika kuwa chombo hicho kinatumika pia kufanyia majaribio teknolojia na uwezo mbalimbali wa vyombo vya anga za juu.

Kwa mujibu wa wataalamu kadhaa, chombo cha China kilichoonyeshwa kwenye picha iliyotolewa na Pentagon kinafanana kwa kiasi kikubwa na X-37B ya Marekani.

Ripoti hiyo pia inasema kuwa Urusi imetangaza mipango kadhaa ya kutengeneza ndege za anga za juu katika kipindi cha miongo miwili iliyopita. Hata hivyo, haijapata mafanikio makubwa katika eneo hilo tangu safari ya majaribio ya Buran mwaka 1988.

Satelaiti za ukaguzi zinaweza kutumika kama silaha?

Ustadi unaofanywa na ndege za anga za juu yanafanana na yale yanayoweza kufanywa na satelaiti za ukaguzi. Nchi mbalimbali, zikiwemo Marekani, Urusi na China, zinatengeneza au kuendeleza teknolojia ya satelaiti hizo.

Satelaiti za ukaguzi zinaweza kukaribia vyombo vingine vya angani ili kuvichunguza, kufuatilia mienendo yake au kufanya ukaguzi wa kiufundi. Hata hivyo, uwezo huo unaweza pia kutumiwa kuingilia utendaji wa satelaiti nyingine au kuziharibu.

Inaaminika kuwa mwanzoni mwa miaka ya 2010, Urusi ilianza kuendeleza kwa kasi mpango wa satelaiti za kijeshi za ukaguzi, ambazo zinaweza kuwa na uwezo wa kuingilia au hata kuharibu satelaiti za nchi nyingine.

China pia inaendeleza satelaiti ambazo baadhi ya sifa zake zinaashiria kuwa zinaweza kutumika kwa ukaguzi wa vyombo vingine vya angani.

Katika mahojiano na BBC mwaka 2025, Paul Tedman, ambaye wakati huo alikuwa kamanda wa Kikosi cha Anga za Juu cha Uingereza, alisema: "China ina uwezo wa hali ya juu zaidi, lakini Urusi ina nia kubwa zaidi ya kutumia mifumo yake ya kijeshi angani."