Mareykanka oo qorsheynaya inuu cunaqabateynta ka qaado Eritrea, iyadoo xiisadaha Badda Cas ay beddelayaan isbahaysiyada

Mareykanka ayaa diyaar u ah inuu ka qaado cunaqabatayntii saarneyd Eritrea, sida uu muujinayo dukumeenti gudaha ah oo laga helay dowladda Mareykanka oo nuqul ka mid ah ay heshay wakaaladda wararka ee Reuters. Falanqeeyayaashu waxay go'aankan ku xireen muhiimadda juqraafiyeed ee dalkaas Afrika ku yaal, gaar ahaan meesha uu kaga yaallo marinka ganacsiga Badda Cas.

Tallaabada Mareykanka ayaa la sheegay inay ujeeddadeedu tahay in la hagaajiyo xiriirka Eritrea, oo leh xeeb dheer oo ku taal Badda Cas kana soo horjeedda Sacuudi Carabiya, isla markaana farriin loogu diro Itoobiyada deriska la ah si aysan dagaal ula gelin Eritrea, oo muddo dheer ay colaad kala dhaxaysay, ayay yiraahdeen falanqeeyayaal.

Dagaalka Iran iyo xiritaanka Marinka Hormuz, oo ku dhow xeebta bari ee Sacuudi Carabiya, ayaa sare u qaaday muhiimadda xakameynta Badda Cas, taas oo ah marin muhiim u ah ganacsiga u dhexeeya Mediterranean-ka iyo Aasiya.

Si kastaba ha ahaatee, gobolka Geeska Afrika waxaa khalkhal geliyay dagaalka Suudaan, xiisadaha Soomaaliya, iyo cabsi laga qabo iska horimaad ka dhex qarxa Itoobiya iyo Eritrea.

Ururka xuquuqda aadanaha ee Freedom House ee fadhigiisu yahay Mareykanka ayaa Eritrea ku tilmaamay mid ka mid ah dalalka ugu cadaadiska badan dunida, iyada oo la barbar dhigay Kuuriyada Waqooyi. Wuxuu ku sifeeyay inay tahay dowlad milatari oo kali-talis ah, isla markaana aan la qaban doorasho qaran tan iyo markii ay ka madaxbannaanatay Itoobiya sanadkii 1993.

Cunaqabataynta uu Biden soo rogay 2021

Maamulka Mareykanka ee Madaxweyne Joe Biden ayaa sanadkii 2021 cunaqabatayn ku soo rogay xisbiga talada haya ee Eritrea iyo ciidanka, iyo sidoo kale saraakiil sare, sababo la xiriira doorkii ay ku lahaayeen dagaalka Itoobiya, halkaas oo ciidanka Eritrea ay taageereen ciidamada Itoobiya ee la dagaallamayay maamulka gobolka Tigray.

Dukumeentiga dowladda, oo ahaa qoraal ay Wasaaradda Arrimaha Dibadda Mareykanka u dirtay dhowr dal, ayaa sheegay in Mareykanku uu "qiyaastii 4-ta May" ka laaban doono amar fulineed uu saxiixay Biden oo cunaqabataynta jidaynayay. Xiriirka labada dal ayaa hore ugu jiray qabow muddo tobnaan sano ah xitaa ka hor cunaqabataynta.

Lama oga goorta sida rasmiga ah loo shaacin doono qaadista cunaqabataynta. Wasaaradda Arrimaha Dibadda iyo Wasaaradda Maaliyadda Mareykanka midkoodna jawaab degdeg ah kama bixin codsiyada ku aaddan arrintan.

Wasiirka warfaafinta Eritrea, Yemane Gebremeskel, iyo xoghayaha saxaafadda Ra'iisul Wasaaraha Itoobiya, Billene Seyoum, midkoodna kama jawaabin codsiyo faallo ah.

Dagaal dilay boqollaal kun

Khubarro Qaramada Midoobay iyo u doodeyaal xuquuqda aadanaha ah ayaa Eritrea ku eedeeyay xadgudubyo badan oo xuquuqda aadanaha ah intii lagu jiray xukunka Madaxweyne Isaias Afwerki oo 30 sano ka badan talada hayay, oo ay ka mid yihiin qasab ku qaadashada adeeg ciidan ama dowladeed muddo aan cayiman lahayn oo lagu qasbay ragga iyo haweenka aan guursan tan iyo dagaalkii xuduudda Itoobiya.

Mas'uuliyiinta Asmara ayaa si joogto ah u diida eedeymahan.

Dagaalkii Itoobiya ee u dhexeeyay 2020–2022 ayaa sababay dhimashada boqollaal kun iyo barakaca malaayiin qof. Ciidamada Eritrea ayaa lagu eedeeyay xadgudubyo ay ka mid yihiin dilal, afduub, iyo dad la waayay oo ay ku jiraan qaxooti Eritrean ah.

Eritrea muddo bilo ah way inkirtay in ciidamadeedu ka dagaallameen gobolka Tigray, balse markii dambe way qiratay joogitaankooda inkastoo ay diidday inay gaysteen xadgudubyo.

Carqaladeynta shidaalka oo Badda Cas muhiim ka dhigtay

Cunaqabatayntii 2021 waxay si baaxad leh u bartilmaameedsatay ciidanka Eritrea, xisbiga talada haya ee PFDJ, iyo madax ka mid ah hay'adaha amniga dalka.

Si kastaba, dagaalka Mareykanka iyo Iran ayaa si weyn u carqaladeeyay sahayda shidaalka iyo maraakiibta gobolka, taasoo Eritrea ka dhigaysa mid door muhiim ah ka cayaari karta wax ka qabashada xaaladda.

"Awoodda la xiray ee Marinka Hormuz waxay ka dhigan tahay in Badda Cas ay noqon doonto meel aad loogu tartamo, taasina waxay astaan u noqon kartaa in Mareykanku kordhinayo xiisihiisa gobolka," ayuu yiri Murithi Mutiga, oo ah agaasimaha barnaamijka Afrika ee hay'adda International Crisis Group.

Eritrea iyo Itoobiya waxay leeyihiin taariikh colaad dheer, inkastoo ay heshiis nabadeed gaareen sanadkii 2018.

Tan iyo dhammaadkii dagaalkii Tigray, xiriirkoodu mar kale wuu xumaaday, iyadoo Ra'iisul Wasaaraha Itoobiya Abiy Axmed uu si cad u sheegay in dalkiisa uu xaq u leeyahay marin-badeed.

Hadalladan ayaa Eritrea si weyn ugu fasiratay inay yihiin hanjabaad militari.

Diblomaasiyiin gobolka ka tirsan ayaa sheegay in tallaabada Mareykanka ay sidoo kale farriin u dirtay Itoobiya oo aan lahayn bad taasoo ah in Washington aysan taageersanayn isku day kasta oo xoog lagu raadsado marin badeed.

"Waxaan marar badan u sheegnay Itoobiya in aanu ka soo horjeedno isku day kasta oo marin badeed lagu helo xoog," ayuu yiri qoraalka dowladda Mareykanka, isagoo intaas ku daray in labada dalba looga digay "doorka ay ku leeyihiin xasilooni darrada midba kan kale uu ka abuurayo dalkiisa."