Trump oo saxiixay amar lagu yareynayo laguna kala saarayo tallaallada carruurta

Qoraalka Muuqaalka, Daawo: Trump ayaa saxiixaya amar fulineed oo ku saabsan tallaallada carruurta, isagoo sheegaya xiriir la beeniyay oo u dhexeeya tallaallada iyo autism-ka
    • Author, Sareen Habeshian
  • Published
  • Waqtiga akhriska: 5 daqiiqo

Madaxweynaha Mareykanka Donald Trump ayaa saxiixay amar ku baaqaya in la yareeyo tirada tallaallada carruurta, sidoo kalena ku talinaya in la kala saaro tallaallada qaamo-qashiirka, jadeecada iyo jadeecada, oo loo yaqaan tallaalka MMR.

Trump ayaa yiri: "Tobannaan sano ka hor, carruurtu waxay qaadan jireen qayb yar oo ka mid ah tallaallada maanta loo baahan yahay. Xilliyadaas, dadku aad bay uga caafimaad badnaayeen, dabcan heerarka sare ee cudurka autism-ka ee hadda la arkayo ma jirin."

Madaxweynaha ayaa muddo dheer shaki gelinayay badqabka tallaallada MMR, balse daraasado badan ayaa lagu ogaaday in aanu jirin xiriir u dhexeeya tallaalladaas iyo autism-ka.

Amarku wuxuu sidoo kale ku talinayaa in tirada tallaallada carruurta laga dhigo 11, halkii ay ka ahaan lahayd 18-ka tallaal ee hadda ay ku taliso Akademiyadda Carruurta ee Mareykanka (AAP).

Amarka Trump wuxuu u taagan yahay sidii hagitaan, mana aha amar qasab ah, maaddaama tallaallada looga baahan yahay carruurta si ay dugsiga u dhigtaan ay go'aamiyaan dowlad-goboleedyada, halkii ay ka go'aamin lahayd dowladda federaalka.

Isagoo Isniintii ka hadlayay Xafiiska Oval-ka, madaxweynuhu wuxuu sheegay in maamulkiisu "aqoonsanayo talooyinka tallaallada carruurta, kuwaas oo ku kooban 11 tallaal oo aasaasi ah oo lagaga hortagayo cudurrada ugu halista iyo khatarta badan."

Tallaallada lagu talinayo dhammaan carruurta sida uu dhigayo amarku waa kuwa ka hortaga jadeecada, qaamo-qashiirka, jadeecada rubella, gawracatada, teetanada, xiiq-dheerta, dabaysha, Haemophilus influenzae nooca B, cudurka pneumococcal, fayraska papilloma-da aadanaha (HPV), iyo varicella ama busbuska.

"Waan yareynaynaa," ayuu Trump yiri. "Ma aha oo keliya inaad qaadanayso tallaallo ama cirbado yar, sida loo yaqaan, balse sidoo kale waxaad qaadanaysaa tallaalladaas iyadoo booqashooyin badan oo dhakhtar loo kala qaadayo."

Iska gudbi, siina wada aqrinta
BBC Somali WhatsApp

Warbixinada qotada dheer iyo wararka BBC Somali oo toos kuugu imanaaya WhatsApp.

Halkaan kaga soo biir

Dhamaadka xayeysiinta

Madaxweynuhu wuxuu soo jeediyay in tallaalka MMR uu "si weyn wax u dili karo" haddii hal mar la wada siiyo carruurta. Wuxuu arrintaas barbar dhigay in dhalo cabitaan soodhaha ah lagu shubo jirka ilmaha.

Markii wariye uu Trump weydiiyay caddeynta sheegashada ah in tallaalku "wax dili karo", Trump wuxuu yiri: "Waxa aan maqlay ayaa ah in ay jiraan dad sidaas sheegaya."

Sida ay sheegtay Xarumaha Xakamaynta iyo Kahortagga Cudurrada (CDC), tallaalka MMR wuxuu carruurta yaryar u leeyahay khatar aad u yar oo ah suuxdin la xiriirta qandho. Dadka qaba xaalado caafimaad oo gaar ah, oo ay ku jiraan falcelin xasaasiyadeed oo daran ama hab-dhiska difaaca jirka oo daciif ah, waxaa lagula talinayaa inay la tashadaan bixiyeyaasha daryeelka caafimaadka ka hor inta aysan qaadan tallaalka.

Hay'addu waxay sheegtay in "inta badan dadka qaata tallaalka MMR aysan la kulmin wax dhibaatooyin halis ah", isla markaana qaadashada tallaalku "ay aad uga ammaan badan tahay in qofku ku dhaco jadeecada, qaamo-qashiirka ama rubella."

Sida laga soo xigtay CDC, ma jiro "caddeyn cilmiyeed oo la daabacay oo muujinaysa wax faa'iido ah oo laga helayo in tallaalka isku-dhafka ah ee MMR loo kala qaybiyo saddex tallaal oo gaar-gaar ah."

Khubarradu waxay sheegeen in haddii waqti loo kala dhigo tallaallada, carruurtu ay u badan tahay inay cudurrada qaadaan muddada u dhexeysa tallaallada, ama inay u badan tahay inay seegaan ballamaha haddii tallaallo badan loo baahan yahay.

Xoghayaha Caafimaadka iyo Adeegyada Aadanaha ee Trump (HHS), Robert F. Kennedy Jr., ayaa sheegay in isbeddellada la soo jeediyay loogu talagalay in waalidiinta loo siiyo ikhtiyaar, ee aysan ahayn in laga mamnuuco ama laga xannibo helitaanka tallaallada carruurta.

Tan iyo markii uu xilka qabtay 2025, Kennedy wuxuu isku dayayay inuu wax ka beddelo oo dabciyo xeerarka la xiriira tallaallada. Intii lagu jiray wareysi 20 daqiiqo ah oo xasaasi ahaa oo uu toddobaadkii hore la yeeshay CNN, Kennedy wuxuu ku adkaystay inuusan "waligiis shaki gelin waxtarka tallaalka MMR."

Mas'uuliyiinta maamulka Trump ayaa sheegay in amarku ka dhigan yahay in carruurta Mareykanka ay heli doonaan tallaallo aad uga yar 72-ka cirbadood ee lagu taliyay jadwalkii hore ee tallaallada. Tiradaas 72-ka ah waxay ku jirtaa tallaallada sannadlaha ah ee hargabka iyo COVID-19.

Dr. Andrew Racine, oo ah madaxweynaha Akademiyadda Carruurta ee Mareykanka, ayaa sheegay in amarka fulineed ee Trump uu yahay "mid khatar ah" oo aan ku salaysnayn "cilmi heerka dahabka ah".

"Dib u dhigista ama ka boodista tallaallada waa arrin khatar ah, gaar ahaan iyadoo jadeecadu weli sii faafayso, carruurtuna ay dib ugu laabanayaan dugsiyada," ayuu Racine yiri.

Senatarka Jamhuuriga ah ee Bill Cassidy, oo ahaa codkii go'aamiyay ee Senate-ka ee lagu ansixiyay magacaabista Kennedy inuu noqdo xoghayaha caafimaadka, ayaa sidoo kale Isniintii cambaareeyay amarka fulineed ee Trump, isagoo ku tilmaamay "mid khaldan".

"Madaxweynuhu ma laha khibradda lagama maarmaanka ah ee uu ku sameyn karo isbeddelladan," ayuu Cassidy, oo ah dhakhtar, ku qoray X. "Tallaalladu guud ahaan aad bay ammaan u yihiin. Tallaalladu waa mid wax-ku-ool ah. Tallaalladu MA SABABAAN autism."

Khubarradu waxay ka cabsi qabaan in haddii waaliddiintu ay ka baaqsadaan tallaalidda carruurtooda sababo la xiriira fikradda la beeniyay ee ah in tallaallada carruurtu ay sababaan autism, ay taasi keeni karto in cudurro sida jadeecadu ay mar kale soo baxaan oo faafaan.

Daraasado badan ayaa lagu ogaaday inaanu jirin xiriir u dhexeeya tallaalka MMR iyo autism-ka. Daraasad tayo sare leh oo dhowaan lagu sameeyay Denmark sannadkii 2019 ayaa lagu baaray 657,461 carruur ah, waxaana lagu soo gabagabeeyay in xogtu aysan taageerayn sheegashada ah in tallaalka MMR uu sababo ama kiciyo autism.

Boggeeda internetka, CDC waxay ku talinaysaa in carruurta la siiyo laba qiyaasood oo tallaalka isku-dhafka ah ee MMR ah. Qiyaasta koowaad waxaa lagu talinayaa marka ilmuhu jiro 12 ilaa 15 bilood, halka qiyaasta labaad la siinayo inta u dhexeysa da'da 4 iyo 6 sano.

Sida ay sheegtay Akademiyadda Carruurta ee Mareykanka (AAP), inta jeer ee tallaallada carruurta Mareykanka la siiyo iyo tirada tallaallada ay qaataan waxay ku salaysan yihiin waqtiyada tallaalladu sida ugu wanaagsan ula shaqeeyaan hab-dhiska difaaca carruurta iyo xilliyada ay carruurtu ugu nugul yihiin cudurrada qaarkood.

AAP waxay sheegtay inaysan jirin sabab caafimaad oo loo dib dhigo ama looga boodo tallaallada lagu taliyay.

Amarka Trump wuxuu sidoo kale ku baaqayaa in la sameeyo waxyaabo kale oo lagu beddeli karo aluminium-ka ku jira tallaallada, iyo in la baaro in waxa lagu beddelayo ay ka ammaan badan yihiin oo ka waxtar badan yihiin aluminium-ka.

Laakiin Akademiyadda Carruurta ee Mareykanka (AAP) waxay sheegtay in daraasado la sameeyay aysan helin khatar caafimaad oo weyn oo la xiriirta xaddiga aadka u yar ee cusbada aluminium-ka ah ee ku jirta tallaallada.

Xaddi yar oo cusbada aluminium-ka ah — oo si dabiici ah looga helo ciidda, biyaha iyo cuntooyinka — ayaa muddo tobannaan sano ah lagu isticmaalayay qaar ka mid ah tallaallada si loo xoojiyo jawaabta hab-dhiska difaaca jirka.

Sida ay AAP sheegtay, tani waxay ka dhigan tahay in loo baahan yahay qaddar yar oo tallaalka ah iyo in la qaato qiyaaso tallaal oo tiro ahaan ka yar.