Muxuu yahay guriga mucjisada ah ee uusan qaadin daadkii ku dhuftay Nepal?

Sawirro iyo muuqaallo naxdin leh oo muujinaya daadadkii sida ba'an u burburiyay Nepal ayaa si weyn ugu faafaya baraha bulshada. Muuqaallada lagu wadaagay baraha bulshada ayaa muujinaya burburka baaxadda leh ee ay daadadku ka geysteen deegaanka xadka u dhexeeya Nepal iyo Tibet.

Mid ka mid ah muuqaallada sida weyn ugu faafay baraha bulshada ayaa muujinaya daad xooggan oo si xowli ah u socda, kaas oo ay la socdaan burbur iyo khashin fara badan, isagoo meelihii uu marayo la tagaya. Muuqaallada ayaa sidoo kale muujinaya guryo qaarkood oo xitaa ka samaysan qalab dhisme oo adag, balse awoodi waayay inay u adkaystaan xoogga biyaha, waxaana daadku qaaday iyagoo u muuqda sidii qaybo alwaax ah.

Hase yeeshee, muuqaalladaas naxdinta leh waxaa ka dhex muuqday mid si gaar ah indhaha dad badan u soo jiitay. Baraha bulshada waxaa ka dhashay faallooyin iyo su'aalo kala duwan oo ku saabsan waxa ka muuqda muuqaalkaas.

Muuqaalkan, waxaa ka muuqda nin, haweeney iyo ilmo yar oo taagan balbalka dabaqa labaad ee dhisme yar oo laba dabaq ah, iyagoo daawanaya daad xooggan oo halis ah oo si cabsi leh deegaanka u burburinaya. Biyaha daadka, oo dhoobo badan wata, ayaa hareerahooda ku qulqulaya, iyagoo ay dhex wataan dhagxaan waaweyn iyo burbur kale.

Biyaha xoogga badan ayaa si joogto ah ugu dhacaya dhismaha, waxaana u muuqdaan in daqiiqad kasta ay awoodaan inay guriga laftiisa qaadaan. Xubnaha qoyska ayaa, iyagoo aan waxba ka qaban karin, rajo ka qabay in gargaar uu soo gaaro.

Ilaa hadda, waxaa la sheegay in tirada dadka ku dhintay musiibada daadadka ee Nepal ay ku dhowdahay kun qof, halka in ka badan 4,000 oo qofna aan weli la ogeyn halka ay ku sugan yihiin.

Daadadka kaddib, hay'adaha gargaarka caalamiga ah iyo dowladaha dalal badan ayaa xoojiyay howlaha samatabixinta iyo gargaarka ay ka wadaan Nepal.

Midowga Yurub, Canada, Mareykanka iyo dalal kale oo badan ayaa ku dhawaaqay inay Nepal u direen agab gargaar ama kaalmo dhaqaale.

Afhayeen ka tirsan Qaramada Midoobay ayaa sheegay in in ka badan 10,000 oo qoys ay si degdeg ah ugu baahan yihiin cunto iyo biyo nadiif ah oo la cabo.

Baaritaan ay samaysay BBC Verify ayaa xaqiijiyay in xilliga muuqaalka la duubayay, dadkan ay ku go'doonsanaayeen isla dhismahaas, iyagoo halkaas magan-galay.

BBC Verify ma aysan shaacin aqoonsiga dadkaas, balse waxay sheegtay in xubnaha qoyska ay si uun uga badbaadeen musiibada. Muuqaalka waxaa ka muuqda nin taagan balakoonka dhismaha oo lulaya maro cas, si uu gargaar u weydiisto dadka.

Kaddib markii xoogga daadku yaraaday, dadka deegaanka ayaa goobta gaaray si ay dadkaas u caawiyaan.

Muuqaalka waxaa ka muuqda ugu yaraan saddex qof: nin, haweeney iyo ilmo yar oo gabadh u muuqata. Waxay ku go'doonsanaayeen dabaqa labaad ee dhismaha, meel u ek balakoon.

Dhoobo badan ayay daadadku xambaarsanaayeen, iyadoo biyuhu ku qulqulayeen hareerahooda. Dhagxaan waaweyn iyo burbur kale ayaa sidoo kale biyaha la socday, iyagoo si xoog leh u soo rogmanayay.

Waxyaabahan culus ayaa si joogto ah ugu dhacayay dhismaha, wuxuuna daadku u muuqday mid isku dayaya inuu guriga laftiisa la tago. Dadkii ku jiray dhismahana waxaa la arkayay iyagoo rajo beel ah oo taagan balakoonka.

Qayb kale oo muuqaalka ka mid ah ayaa muujinaya haweeney kor ugu baxday saqafka dhismaha, iyadoo lulaysa maro cas si ay u codsato gargaar.

Maxay yiraahdeen dadka isticmaala baraha bulshada?

Eric Chin, oo ah falanqeeye arrimaha caalamiga ah, ayaa isagoo baraha bulshada ku wadaagay sawirro laga soo qaaday muuqaalka, qoray: "Waxay u badan tahay inaan dhihi karno sanadihii u dambeeyay ma aynaan arag muuqaal sidan u naxdin badan. Gurigan ayaa weli taagan dhexda daadkan burburka badan, kaas oo baabi'iyay wax kasta oo ku hareeraysnaa."

Xilli daad weyn oo ay isku dhex jiraan dhoobo, baraf, dhagxaan iyo biyo uu dhex marayay dooxada u dhaxaysa Nepal iyo Tibet, qaar ka mid ah dadka ayaa ku cararay oo ku sugnaa balakoonka dhismeyaasha iyo saqafyada guryaha si ay uga badbaadaan daadadka.

Sheekadani ma aha oo keliya arrin ku saabsan tirooyin iyo tirakoob; waa sheekada qoys cabsi ku sugaya in daad kale uu baabi'iyo hoyga ugu dambeeya ee ay haystaan.

Eric Chin wuxuu intaas ku daray: "Waxaan Alle uga baryayaa inay badbaadaan, waxaana rajaynayaa in kooxaha samatabbixintu ay gaaraan ka hor inta uusan daad kale ku soo noqon."

Waxa muuqaalkan naxdinta leh ka dhigaya mid ay adag tahay in la daawado ma aha oo keliya awoodda ba'an ee dabiiciga ah ee ka muuqata.

Dadka ku nool meelaha hoose ayaa sheegay inaysan waqtigii loogu talagalay digniin sax ah ka helin mas'uuliyiinta Shiinaha. Sida ay sheegeen, digniinihii ugu horreeyay waxay ka yimaadeen dadka deegaanka ee is yaqaannay.

Heerka biyaha ee webiga Trishuli ee dalkaasi Nepal ayaa ku dhowaad 9 mitir kor u kacay muddo 30 daqiiqo gudahood ah. Sida ay dad badan sheegeen, nuskaas saac wuxuu noqday farqiga muhiimka ah ee u dhexeeyay inay gaaraan meel ammaan ah iyo inay indhahooda ku daawadaan wax kasta oo burburaya oo daadku qaaday.

Shiinaha ayaa markii dambe beeniyay eedeymaha loo jeediyay ee ahaa in digniinta daadadka ay dib u dhacday. Sida ay Shiinuhu sheegeen, dhul-go'a isugu jiray baraf iyo dhagxaan ayaa ahaa mid aad u lama filaan ah, sidaas darteed xitaa qalabka lagu kormeero webiga ayaa ku adkaatay inuu si sax ah u diiwaangeliyo xaaladda.

Hase yeeshee, nidaam digniin degdeg ah oo isaga gudba xuduudaha, kaas oo la sameeyay kaddib daadadkii ku dhuftay isla webigan sannadkii 2025, ayaa weli dhalinaya su'aasha ah sababta nidaamkaas aan loo hawlgelin ka hor inta aysan musiibadani dhicin.

Arrintani ma aha oo keliya cillad farsamo ama maamul. Dadka qaarkood ma aysan helin waqti ku filan oo ay ku baxsadaan, taasoo ka dhigan in daqiiqado qaali ah oo badbaadin kara noloshooda ay lumiyeen iyaga oo aan hore u ogeyn khatarta soo socotay.