An t-Eilean Sgitheanach is Ratharsair gus Inbhe Sgìre Cànain Shònraichte fhaighinn

Tha Comhairle na Gàidhealtachd gus an t-Eilean Sgitheanach agus Ratharsair a chomharrachadh mar Sgìre Cànain Shònraichte.

Tha an t-ùghdarras ionadail air dearbhadh gu bheil iad ag obair a dh'ionnsaigh a' chiad sgìre taobh a-staigh na roinne aca a chomharrachadh mar sgìre shònraichte airson na Gàidhlig.

Thuirt a' chomhairle gu bheil iad a-nis ag amas air Oifigear Coimhearsnachd fhastadh airson na molaidhean a thoirt air adhart.

Bhiodh an neach seo ag obair còmhla ris coimhearsnachdan anns an dà eilean gus taic a thoirt do mhuinntir an àite, buidhnean agus compàirtichean gus cleachdadh na Gàidhlig a neartachadh.

Chaidh inbhe Sgìre Cànain Shònraichte a chruthachadh mar phàirt de Bhile nan Cànanan Albannach, a chaidh tro Phàrlamaid na h-Alba an-uiridh agus a fhuair Aonta Rìoghail airson a dhol na achd san Iuchar.

Bha luchd-iomairt aig tuath air a dhol air an casan nuair a dh'fhoillsich Comhairle na Gàidhealtachd molaidean roimhe gus an sgìre air fad a chomharrachadh mar Sgìre Canain Shònraichte.

Thuirt a' bhuidheann iomairt Misneachd gun robh am plana sin "maslach" agus "a' dèanamh cùis-mhagaidh de dh'amasan an reachdais".

Rinn an t-ùghdarras ionadail dìon orra fhèin aig an àm is iad ag ràdh gum biodh "sùbailteachd" ann le inbhe Sgìre Cànain Shònraichte "làn-ùghdarrais" a leigeadh leotha taic a thoirt seachad a rèir fheumalachdan diofar cheàrnaidhean.

Ann an agallamh le BBC Naidheachdan nas tràithe air a' mhìos seo bha Rùnaire na Gàidhlig, Màiri NicAilein, air rabhadh a thoirt do Chomhairle na Gàidhealtachd gum bu chòir an cuid mholaidhean 'son Sgìre Cànain Shònraichte a dhèanamh nas mionaidiche, is cunnart gur e "cothrom caillte" bhiodh ann nan rachadh an inbhe a bhuileachadh air an sgìre air fad.

Mhol Ms NicAilein aig an dearbh àm na planaichean a dh'fhoillsich Comhairle nan Eilean Siar, is iadsan air leigeil fhaicinn gu bheil iad an dùil an sgìre gu lèir a chomharrachadh ach le planaichean leasachaidh fa leth aig coimhearsnachdan no "àrainnean" air feadh na sgìre.

Thuirt Drew Mac a' Mhuilleir, cathraiche Comataidh Gàidhlig Chomhairle na Gàidhealtachd, gu bheil fòcas aca sa chiad dol a-mach air an Eilean Sgitheanach is Ratharsair, ach gu bheil an inbhe mar dhòigh air a' chànan a neartachadh air feadh sgìre an ùghdarrais.

"Tha cuid de na coimhearsnachdan Gàidhlig as làidire sa Ghàidhealtachd rin lorg san Eilean Sgitheanach agus Ratharsair. Mar sin tha e iomchaidh gur e seo a' chiad sgìre air a bheilear a' beachdachadh airson ainmeachadh mar Sgìre Cànain Shònraichte fon reachdas ùr," thuirt e.

"Ged a tha sinn an toiseach ag amas air na dleastanasan reachdail againn a choileanadh san Eilean Sgitheanach agus Ratharsair, tha seo na phàirt de mhiann nas fharsainge a' Ghàidhlig a neartachadh is a bhrosnachadh air feadh na Gàidhealtachd, ag aithneachadh gu bheil an cànan a' cur tabhartas cultarach, sòisealta is eaconamach ris na coimhearsnachdan againn," thuirt e.

A' bruidhinn ri BBC Naidheachdan Dimàirt, chaidh an Comh Mac a' Mhuilleir às àicheadh gun robh Comhairle na Gàidhealtachd riamh an dùil an sgìre gu lèir a chomharrachadh mar Sgìre Cànain Shònraichte.

Tha sin a dh'aindeoin is gun do chuir Comataidh na Gàidhlig taic san Ògmhios ri aithisg, taobh a-muigh a bha a' moladh "ainmeachadh làn-ùghdarrais, le taic bho fhrèam-obrach a tha stèidhichte air àiteachan, a' toirt seachad na dòigh as co-rèiriche agus as èifeachdaiche gus SCS a bhuileachadh sa Ghàidhealtachd".

Thuirt an Comh Mac a' Mhuilleir cuideachd gu bheil pàirtean den sgìre nach fhaigh an inbhe idir.

"Ma tha mì-thuigse air a bhith ann, tha mi deònach leisgeul a thabhann, ach bha e follaiseach dhomhsa bho thùs nach e sgìre Comhairle na Gàidhealtachd gu lèir mar aon Sgìre Cànain Shònraichte a bhiodh ann.

"Bha sin am measg nam molaidhean ach bha e follaiseach dhomhsa is tha mi cinnteach gun tuirt mi air an là gun robh mi toilichte co-chomhairle a dhèanamh mun sgìre gu lèir, ach nach robh sin a' ciallachadh gum biodh an sgìre gu lèir na Sgìre Cànain Shònraichte.

"Tha e soilleir gu bheil pìosan dheth nach bi a-chaoidh nan Sgìrean Cànain Sònraichte," thuirt e.

Bha Comann nam Pàrant Phort Rìgh am measg na bha ag iomairt 'son An t-Eilean Sgitheanach is Ratharsair a chomharrachadh mar Sgìre Cànain Shònraichte.

"Tha e coltach gu bheil iad air tighinn fada nas fhaisge air an iarrtas a bh' againn," thuirt Màrtainn Mac a' Bhàillidh bhon bhuidhinn.

"Bha sinn riamh a' canail riutha gur ann air an Eilean Sgitheanach is Ratharsair a b' fheudar dhaibh coimhead an toiseach, sin an aon uard comhairle air Comhairle na Gàidhealtachd far a bheil còrr is 20% den t-sluagh aig a bheil sgilean Gàidhlig."

Thuirt Mgr Mac a' Bhàillidh gu bheil e an dòchas gum bi "barrachd èisteachd ann is barrachd co-obrachaidh leis na coimhearsnachdan" bho seo a-mach.

Fo na dleastanasan a chuir an t-achd air Comhairle na Gàidhealtachd, feumaidh sgìre sam bith far a bheil 20% no nas àirde den t-sluagh aig a bheil sgilean anns a' chànan a bhith air a measadh airson na h-inbhe seo taobh a-staigh bliadhna bho thoiseach na Sultain 2026.

Mar sin, feumaidh Comhairle na Gàidhealtachd crìoch a chur air a' phròiseas airson an t-Eilean Sgitheanach agus Ratharsair a mheasadh ron chiad là den t-Sultain 2027.