Tsohon shugaban leƙen asirin Isra’ila ya bayyana dabarun da aka yi amfani da su a Iran

A safiyar ranar 13 ga watan Yuni, 2025, yayin da Isra'ila ta fara kai hare-hare kan Iran a yakin kwanaki 12, an fitar da wani bidiyo mai ɗauke da tambarin hukuma na Mossad, wanda ya nuna jami'an hukumar leƙen asirin suna shirin amfani da kayan aikin soji tare da tura su cikin ƙasar Iran.

A cewar jami'an Isra'ila, hotunan sun nuna wani samame da aka kai domin kai hari kan tsarin kariyar sararin samaniyar Iran. Fitar da hotunan ayyukan wata hukumar leƙen asiri, musamman a farkon sa'o'in yaƙi, ya zama wani abu da ba a saba gani ba.

Fiye da watanni 16 bayan yaƙin, tsohon shugaban Mossad, David Barnia, ya ce yanzu hukumar ce da kanta ta fitar da waɗannan hotuna, da gangan, domin jami'an tsaron Jamhuriyar Musulunci su kama mutane da dama yayin da suke neman gano jami'an Isra'ila, lamarin da zai sa ya yi wuya a tantance ainihin jami'an Mossad daga cikin waɗanda ake zargi.

A cewar kafafen yaɗa labaran Isra'ila, Mista Barnia ya yi wannan iƙirari ne a wani jawabi da ya gabatar a wani muhimmin taro a ranar 22 ga watan Oktoba. Ya ce wannan ne dalilin da ya sa aka kama mutane 21,000 a Iran "a rana ta biyu ta yaƙin". Ya kuma ce "kashi 99.9 cikin 100 na jami'an Mossad ba a taɓa gano su ba", tare da iƙirarin cewa wasu daga cikin jami'an da suka shiga wannan aiki har yanzu suna zaune a Tehran.

Duk da cewa, bisa ƙa'idojin yaƙin yaɗa bayanai, nasarar wani aiki tana da alaƙa da ɓoye bayanai da kuma rashin bayyana sunayen jami'an da suka gudanar da shi, me ya sa Mossad za ta fito da wani ɓangare na ayyukanta na sirri da gangan?

Aviva Gutman, mai bincike kan tarihin hukumomin leƙen asiri a Jami'ar Aberystwyth da ke Birtaniya, ta bayyana wa BBC Persian cewa tana ganin fitar da waɗannan hotuna wata hanya ce ta "nuna ƙarfi" da kuma ƙoƙarin mamaye labarin yaƙin. Ta ce wannan mataki zai iya ƙara wa al'ummar Isra'ila kwarin gwiwa tare da haifar da zargi da rashin amincewa a tsakanin hukumomin tsaron Iran.

Madam Gutman ta yi nazarin wannan hanya ne a matsayin wani ɓangare na abin da ake kira "yaƙin mamaye labari a kafafen sada zumunta" ko kuma yaƙin naratiɓ. Ta ce hukumomin leƙen asiri suna ƙara ƙoƙarin bayyana nasarorin da suka samu ga jama'a nan take domin su rinjayi yadda mutane ke kallon abubuwan da suka faru.

"Mossad na son sarrafa yadda ake ba da labarin abubuwan da suka faru tare da tabbatar da cewa jama'ar cikin gida da na ƙasashen waje sun ɗauki wannan aiki a matsayin nasara," in ji ta.

"Ba kowa ake amince da shi ba"

A lokacin yaƙin kwanaki 12 na shekarar 1404, hukumomin tsaron Iran sun sanar da kama mutanen da ake zargi da haɗa kai da Isra'ila, tare da kira ga 'yan ƙasa da su kai rahoton duk wani abin da suke zargi. An kafa shingayen bincike a kan tituna, yayin da jami'an shari'a suka yi magana kan hukunta waɗanda ake zargi da leƙen asiri.

A ranar 11 ga watan Agusta, 1404, Saeed Montazer al-Mahdi, kakakin rundunar tsaron Jamhuriyar Musulunci, ya sanar da cewa an kama kusan mutane 21,000 a lokacin yaƙin. Yanzu haka, David Barnia ya sake ambaton adadin a cikin bayaninsa na nasarar aikin Mossad.

Ya danganta kamen da rana ta biyu ta yaƙin, yayin da 'yan sandan Iran suka danganta adadin da tsawon yaƙin na kwanaki 12. Mista Barnia ya kuma ce an saki "dukkan waɗanda aka kama" daga baya. Sai dai a cikin wannan jawabin, ya ce "wasu daga cikin mutanen da aka kama ko aka kashe a Iran bisa zargin haɗa kai da jami'an leƙen asirin Isra'ila ba su taɓa samun wata alaƙa da Mossad ba."

A ranar 20 ga watan Yuni, 2025, a lokacin yaƙin na kwanaki 12, ƙungiyar kare haƙƙin bil'adama ta Amnesty International ta yi gargaɗi game da tsare mutane ba bisa ƙa'ida ba da azabtar da su, da kuma barazanar hukuncin kisa ga mutanen da ake zargi da haɗa kai da Isra'ila. Ƙungiyar ta kuma yi kira da a mutunta haƙƙin waɗanda aka tsare.

Aviva Gutman ta yi imanin cewa tun daga farko, Mossad ta so ta haifar da tunanin cewa jami'an Isra'ila suna "ko'ina". Ta ce manufar ita ce yaɗa zargi da ruɗani a tsakanin hukumomin tsaron Iran tare da raunana amincewa a cikin gwamnati. Dalilin kuwa shi ne, idan "kowa zai iya zama jami'in Isra'ila a ɓoye, to ba za a iya amincewa da kowa ba".

Madam Gutman ta kuma yi tsokaci kan yadda David Barnia ya sake ba da labarin waɗannan abubuwa. Ta ce tsohon shugaban Mossad ɗin yanzu yana gabatar da kamen mutane da yawa a matsayin nasarar wani aiki da, a cewarsa, ya taimaka wajen kare jami'an Isra'ila. A cewarsa, jami'an tsaron Jamhuriyar Musulunci sun ruɗe saboda yawan waɗanda ake zargi, lamarin da ya bai wa ainihin jami'an Mossad damar guje wa ganowa da kuma kamawa.

Me ya sa hukumar leƙen asiri za ta bayyana ayyukanta ga jama'a?

A cewar Aviva Gutman, fitar da hotunan ayyukan leƙen asiri ga jama'a ba wata dabara ce da Mossad kaɗai ke amfani da ita ba. Ta kawo misalan bidiyon hare-haren jiragen sama marasa matuƙa na Ukraine kan sansanonin sojin Rasha da kuma fitar da hotunan wasu hare-haren Amurka kan mayakan ISIS. A ra'ayinta, manufar irin waɗannan matakai ita ce ƙara wa dakarun cikin gida da al'ummar ƙasar kwarin gwiwa, sannan a raunana gwiwar abokan hamayya.

Ta kuma yi nuni da wahalar ɓoye bayanai, domin kyamarorin wayoyin hannu da na'urorin sa ido da kuma fasahar basirar wucin gadi da ke gane fuskokin mutane sun ƙara rage yiwuwar ɓuya.

A cewar Madam Gutman, a wasu lokuta hukumomin leƙen asiri suna "mayar da rauni zuwa wata dama". Maimakon kallon fitar da bayanai a matsayin barazana kawai, su da kansu suke bayyana wani ɓangare na ayyukansu domin su sarrafa yadda ake ba da labarin abubuwan da suka faru.

Da take amsa tambayar BBC Persian kan illar bayyana bayanan ayyukan sirri ga Mossad, Madam Gutman ta ce: "Ina ganin haɗarin da ke tattare da hakan ba su da yawa. Za mu iya ɗauka cewa Mossad za ta fitar da bayanai ne kawai idan ta tabbatar cewa ba za a iya gano ainihin jami'anta ta wannan hanya ba. Haka kuma, za ta bayyana bayanan wani aiki ne kawai idan ba za a iya amfani da su wajen kawo cikas ga ayyukan sirri ba."

Ahmed Al-Rawi, farfesa a fannin sadarwa a Jami'ar Simon Fraser da ke Kanada kuma mai bincike kan yaɗa bayanan ƙarya, ya shaida wa BBC Persian cewa manufar irin waɗannan matakai ita ce samar da hoton "babban iko", ta fuskar tattara bayanai da faɗin tasirin da ake da shi, musamman irin tasirin da ake ganin waɗannan ayyuka za su iya haifarwa.

Mista Al-Rawi ya ɗauki ayyukan yaudara a matsayin ɗaya daga cikin tsofaffin dabarun yaƙi, yana mai cewa Hukumar Leken Asirin Amurka (CIA) ma tana amfani da irin waɗannan dabarun yaɗa bayanai a ayyukanta na leƙen asiri da kuma ɗaukar mutane a matsayin majiyoyin bayanai.

A lokacin yaƙin kwanaki 12, rundunar sojin Isra'ila ta kuma yi amfani da kafafen sada zumunta wajen sadarwa kai tsaye da al'ummar Iran. A ranar 18 ga watan Yuni, 2025, shafin rundunar sojin na harshen Farisa a dandalin X ya yi kira ga 'yan Iran da ke fargabar makomar ƙasarsu da su tuntuɓe ta ta shafin yanar gizon Mossad. Saƙon ya kuma yi nuni da wasu mutane waɗanda, a cewar rundunar sojin Isra'ila, suka bayyana kansu a matsayin mambobin hukumomin tsaron Jamhuriyar Musulunci.

A lokacin, jaridar The Times of Israel ta yi tambaya kan ko manufar wannan mataki ita ce jawo hankalin mutanen da za su riƙa samar da bayanan sirri, ko kuma ƙoƙarin haddasa rashin kwanciyar hankali a Jamhuriyar Musulunci ta hanyar ayyukan yaƙin tunani, ko kuma duka biyun.

Mossad da tarihinta na yaɗa bayanan yaudara

Ƙoƙarin rinjayar yadda mutane ke kallon al'amura ta hanyar bayanai ya daɗe yana cikin ayyukan Mossad. A wani bincike da aka wallafa a shekarar 2024, Aviva Gutman ta nazarci takardun tarihi domin nuna cewa a shekarun 1970, hukumar ta yi amfani da dangantakarta da hukumomin leƙen asirin ƙasashen da ke ƙawance da ita wajen kawar da zargi daga kanta.

Binciken ya mayar da hankali ne kan farmakin da aka yi wa lakabi da "Fushin Allah", wani shiri na kashe mambobi da wasu mutanen da ke da alaƙa da ƙungiyoyin mayaƙan Falasɗinu, musamman ƙungiyar Black September. Isra'ila ta ƙaddamar da shirin ne bayan kashe mambobi 11 na tawagar 'yan wasanta a gasar wasannin Olympics ta Munich a shekarar 1972. Mambobin Black September ne suka kai harin Munich, amma ba duk mutanen da Mossad ta yi niyyar kashewa a wannan shiri ne suke da hannu kai tsaye a harin ba.

A cewar takardun da aka nazarta, a watan Afrilun 1973, Mossad ta gargaɗi hukumomin tsaro na Turai, ta hanyar wata hanyar musayar bayanan sirri ta ɓoye mai suna "Kilowatt", cewa ƙungiyoyin Falasɗinu na iya amfani da bama-bamai da aka sanya a cikin motoci. Kimanin watanni biyu bayan haka, jami'an Mossad sun yi amfani da irin wannan hanya wajen kai hari kan Falasɗinawa biyu a Roma da kuma kashe wani ɗan gwagwarmayar Aljeriya mai goyon bayan Falasɗinu a Paris.

Mai binciken ya kammala da cewa gargaɗin da Mossad ta bayar tun da farko na iya karkatar da zargi daga Isra'ila game da waɗanda suka aikata waɗannan kisan gilla. A cewarsa, Mossad tana cusa bayanan yaudara a cikin tarin rahotannin da suka ƙunshi bayanai ingantattu kuma abin dogaro, domin a ɗauki bayanan yaudarar a matsayin gaskiya.

Wannan dabara ta kuma bai wa hukumomin tsaro na Turai damar ci gaba da haɗin gwiwar leƙen asiri da Mossad ba tare da amincewa da cewa suna sane da rawar da Isra'ila ta taka a kisan gillar ba.

A wancan lokacin, Mossad ta yi ƙoƙarin ɓoye sawunta ta hanyar yaɗa bayanai. Sai dai a yaƙin da aka yi da Iran, kamar yadda David Barnia ya bayyana, an fitar da hotunan ne domin jaddada kasancewar mutanen da ke da alaƙa da Isra'ila a cikin Iran. Duk da wannan bambanci, manufar hanyoyin biyu ita ce rinjayar yadda jama'a ke kallon al'amura da kuma yadda suke aikatawa, ta hanyar bayanan da Mossad ta gabatar musu.

Shin kalaman baya-bayan nan na Barnia ma wani ɓangare ne na yaƙin tunani?

Da aka tambayi Aviva Gutman a BBC Persian ko kalaman baya-bayan nan na David Barnia na iya kasancewa wani ɓangare na yaƙin tunani da ake yi da Iran, ta amsa da cewa hakan na iya yiwuwa. A ra'ayinta, Mossad na ci gaba da son sarrafa yadda ake ba da labarin wannan aiki tare da gabatar da shi a matsayin nasarar leƙen asiri.

Ahmed Al-Rawi ma ya yi imanin cewa kalaman Mista Barnia na iya nuna Jamhuriyar Musulunci a matsayin gwamnati mai rauni da rashin kwanciyar hankali wadda tasirin leƙen asiri ya mamaye ta sosai.

A cewarsa, iƙirarin cewa akwai jami'an Isra'ila da dama a Iran na iya karkatar da albarkatun hukumomin tsaron Jamhuriyar Musulunci zuwa neman 'yan leƙen asiri waɗanda wataƙila ma ba su wanzu.

Dangane da takamaiman iƙirarin tsohon shugaban Mossad na cewa fitar da hotunan ta taimaka wajen kare jami'an hukumar, Mista Al-Rawi ya ce: "Babu wata hanya ta tantance sahihancin wannan iƙirari da cikakken tabbaci."

A cewarsa, Jamhuriyar Musulunci ta fuskanci hare-hare masu yawa kuma waɗanda suka ci gaba da zuwa daga ɓangarori daban-daban a lokacin yaƙin. Saboda haka, ba zai yiwu a tantance irin gudummawar da fitar da hotunan Mossad ta bayar wajen rikita ayyukan hukumomin tsaron Iran ba.

Yaƙin tunani da illolinsa ga bil'adama

Kalaman baya-bayan nan na tsohon shugaban Mossad game da fitar da hotunan ayyukan da aka gudanar a cikin Iran da gangan a lokacin yaƙin kwanaki 12 sun kuma jawo ce-ce-ku-ce tsakanin masu amfani da kafafen sada zumunta masu mabambantan ra'ayoyin siyasa.

Baya ga batun leƙen asiri da yaƙin tunani da wannan mataki ya ƙunsa, ana kuma muhawara kan illolin da hakan ka iya haifarwa ga talakawa. Wasu na ganin cewa Mossad ta san yiwuwar hukumomin tsaron Iran za su mayar da martani mai faɗi, amma duk da haka ta jefa rayuka da tsaron mutanen da ba su da wata alaƙa da hukumar cikin haɗari. A daya ɓangaren kuma, wasu na jaddada cewa alhakin kama 'yan ƙasa da kuma ɗaukar mataki a kansu ya rataya ne a wuyan Jamhuriyar Musulunci, kuma ya kamata a ɗauki irin waɗannan matakai a matsayin sakamakon manufofin gwamnatin Iran.

A cikin wata hira da BBC Persian, Aviva Gutman ta kuma yi nuni da "ɓangaren ɗabi'a" na kalaman David Barnia, inda ta ce: "Gaskiyar cewa yana nuna gamsuwa da tsare dubban mutane domin ceton jami'an Mossad abin damuwa ne."

Sai dai ta jaddada cewa, ta fuskar leƙen asiri, haifar da zargi da rashin amincewa na iya zama dabara mai matuƙar tasiri. Ta ce a yanayin da za a iya zargin kowa da haɗa kai da Isra'ila, mutane ma za su iya amfani da irin waɗannan zarge-zarge wajen ɗaukar fansa kan wasu ko kawar da su. A cewarta, wannan tsari na iya raunana tsarin gwamnati daga cikin gida.

Ta kwatanta wannan dabara da hanyar da Faransa ta bi a lokacin yaƙin Aljeriya. A cewar Madam Gutman, Faransawa sun haifar da tunanin cewa mambobin ƙungiyar 'Yantar da Aljeriya ta Ƙasa suna da abokan hulɗa da ke yi musu leƙen asiri fiye da ainihin adadinsu. Sakamakon haka, mambobin ƙungiyar sun kashe wasu daga cikin shugabanninsu bisa zargin cewa suna haɗa kai da Faransawa.

A cewar wannan masaniya, yaɗuwar irin wannan zargi na iya sa wata hukuma da ke ƙoƙarin gano waɗanda suka kutsa cikinta ta fara zargin jami'anta na kanta tare da cutar da su.