شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
چشمدیدهای گزارشگر بیبیسی از ایران؛ «همهچیز در دست خداست»
- نویسنده, لیز دوست
- شغل, خبرنگار ارشد بینالمللی بیبیسی
- در, ایران
- زمان مطالعه: ۶ دقیقه
در دشتهای شمالغرب ایران، در کنار رشتهکوههایی که با نوارهای برفی پوشیده شدهاند، بهار درختان بادام را به شکوفههای سفید آراسته و یک آتشبس شکننده باعث شده است که رفتوآمد در شاهراهها بیشتر شود و ایرانیهای بیشتری به کشورشان بازگردند.
در تالار خروجی در یک گذرگاه مرزی ترکیه ایستادهایم، جایی که برف اواخر زمستان در آن سوی مرز، دما را بهشدت پایین آورده، یک بانکدار موسفید میگوید: «من یک ماه با پسرم در ترکیه ماندم».
او افزود: «در شهر من در شمال، حملات هوایی اسرائیل و امریکا بیشتر اهداف نظامی را هدف قرار داد، نه خانهها و زیرساختهای ملکی را.»
این جمعبندی شخصی او از پنج هفته جنگ سنگین بود، جنگی که با یک آتشبس دو هفتهای متوقف شده و قرار است یک هفته دیگر پایان یابد.
یک زن سالخورده روسریپوش، با چهرهای که از نگرانی چروکیده شده، اعتراف کرد: «کمی میترسم.» او با اندوه از رنج جوانان ایرانی صحبت کرد، از گلولههایی که بر محلههای مسکونی پرجمعیت فرود میآمد، تا تهدیدهای نیروهای شبهنظامی بسیج ایران که در کوچهها گشت میزنند.
او زیر لب گفت: «همهچیز در دست خداست»، و به بالا نگاه کرد.
برخی دیگر بر فشارهای روزمره تمرکز داشتند.
یک زن جوان که جمپر سرخ درخشان پوشیده و کلاه بافتنی به سر داشت، گفت: «البته که آتشبس دوام نخواهد آورد. ایران هرگز کنترل خود بر تنگه هرمز را رها نخواهد کرد.»
بعدتر، زمانی که از گمرک ترکیه عبور کرده و وارد ایران شدیم،از مردی که کنار ماست درباره آرامش فعلی میپرسم، با هیجان میگوید: «ترامپ هرگز ایران را به حال خود نمیگذارد، او میخواهد ما را قورت بدهد!»
در مسیر طولانی تا تهران تنها راه رسیدن به پایتخت چون میدانهای هوایی هنوز بستهاند، سخت است که به رئیسجمهور و فرمانده کل قوای امریکا فکر نکنیم، زیرا نمیتوان از نگاه کردن به هر پلی که هنوز بر سر راه باقی مانده و در آفتاب بهاری میدرخشد، چشم برداشت.
روز چهارشنبه، ترامپ هشدار خود را تکرار کرد و گفت میتواند تمام پلهای ایران را نابود کند. او به شبکه خبری فاکسبیزنس گفت: «ما میتوانیم در عرض یک ساعت تمام پلهای آنها را از بین ببریم»، همراه با تمام نیروگاهها. اما افزود: «ما نمیخواهیم چنین کاری انجام دهیم.»
در این سفر ۱۲ ساعته زمینی به تهران، وسایل نقلیه اکنون مجبورند از جادههای پیچدرپیچ روستایی عبور کنند، زیرا پل اصلی که شهر شمالی تبریز را از طریق زنجان به تهران وصل میکرد، هفته گذشته در حمله موشکی تخریب شد.
هدف قرار دادن زیرساختهای ملکی با موجی از انتقاد از سوی حقوقدانان روبهرو شده است که درباره نقض قوانین بشردوستانه بینالمللی و احتمال ارتکاب جنایات جنگی هشدار میدهند. امریکا و اسرائیل تأکید دارند که فقط اهداف نظامی را هدف قرار میدهند.
ما نیز برخی از این اهداف را میبینیم، از جمله یک پادگان ویرانشده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در حاشیه تبریز. یک پرچم بزرگ بر ستونهای شکستهای که مانند دندانهای بتنی از میان ویرانهها بیرون زدهاند، آویخته شده است. سایر پایگاههای نظامی و پولیس و نیز کارخانهها در این منطقه هدف قرار گرفتهاند.
تهدید آخرالزمانی ترامپ در هفتم اپریل که گفته بود «یک تمدن کامل امشب خواهد مرد» به ذهن میآید، وقتی در یک رستورانت کنار جاده توقف میکنیم، یک کاروانسرای چندصدساله با سقفهای سنگی قوسی و شیشههای رنگی که تنها گوشهای از تمدن چند هزار ساله ایران را نشان میدهد.
ایران امروز نیز در هر جایی که توقف میکنیم دیده میشود؛ برخی زنان با حجاب و روسری و برخی دیگر، از هر سنی، بدون پوشش سر. این میراث اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳ است. زنان اکنون از بازگشت به گذشته خودداری میکنند، هرچند قوانین سختگیرانه درباره «حجاب» و مجازاتهای شدید هنوز پابرجاست.
اما در این لحظه، اولویتهای فوریتری برای نظام حاکم ایران وجود دارد.
بنرهای تازهای بر فراز شاهراهها نصب شده که تصاویر سه رهبر از زمان انقلاب ۱۹۷۹ را نشان میدهد: آیتالله روحالله خمینی؛ آیتالله علی خامنهای که در نخستین حملات این جنگ در ۲۸ فبروری ترور شد؛ و جانشین او، پسرش مجتبی خامنهای که گفته میشود در آن حمله بهشدت زخمی شده و از آن زمان تاکنون در انظار عمومی دیده نشده است.
با اینحال گفته میشود او در تلاش برای شکل دادن به یک دکتورین جدید سیاسی و امنیتی پس از این جنگ ویرانگر نقش دارد؛ جنگی که همزمان با تلاشهای تاریخی در سطح بالا برای حل اختلافات دیرینه با دشمن اصلی بر سر برنامه هستهای ایران و مسایل حساس جدید مانند کنترل تنگه هرمز همراه است.
روز چهارشنبه جزئیات بیشتری نشر شد از آنچه در پشت درهای بسته طی ۲۱ ساعت رخ داد. زمانی که یک هیئت امریکایی به رهبری جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، در اسلامآباد با گروه بزرگی از مقامهای ایرانی به رهبری محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، دیدار کرد.
قالیباف که یک چهره تندرو مرتبط با سپاه پاسداران محسوب میشود، بهعنوان یک فرد عملگرا نیز دیده میشود، هرچند تصمیمگیرنده اصلی نیست.
از آن صبح یکشنبه که ونس سوار طیاره شد و گفت «آخرین و بهترین پیشنهاد» امریکا را روی میز گذاشته، که نشاندهنده رویکرد «یا بپذیرید یا رد کنید» بود. او و ترامپ در مصاحبههای بعدی تصویر پیچیدهتری ارائه کردهاند و نشان دادهاند که دیپلماسی هنوز زنده است.
خط سرخهای ایران و امریکا در مذاکره پیشرو
روز چهارشنبه، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، سکوت نسبی تهران را شکست و درباره مذاکرات اسلامآباد صحبت کرد و بخشی از خواستههای ایران را چنین بیان کرد: «پایان کامل جنگ، لغو تحریمها و جبران خسارات حملات امریکا و اسرائیل علیه ایران.»
گزارشها از واشنگتن خطوط قرمز امریکا را برجسته کردهاند: عدم غنیسازی هستهای توسط ایران، برچیدن تأسیسات غنیسازی، انتقال تمام اورانیوم با غنای بالا، بازگشایی تنگه هرمز و پایان حمایت از گروههایی مانند حماس و حزبالله.
منابع میگویند تهران درخواست توقف ۲۰ ساله غنیسازی را رد کرده و به پیشنهاد قبلی خود مبنی بر توقف پنجساله بازگشته است.
همچنین ایران درخواست تحویل ذخیره ۴۴۰ کیلوگرامی اورانیوم با غنای بالا را رد کرده و تنها با کاهش غنای ۶۰ درصدی موافقت قبلی خود را حفظ کرده است.
با وجود محاصره نفتکشها و کشتیهای ایران توسط ترامپ در تنگه هرمز، تهران نشانهای از عقبنشینی نشان نمیدهد، هرچند اظهارات ترامپ همچنان نشاندهنده باور او به تسلیم قریبالوقوع ایران است.
روز چهارشنبه، فرمانده ارشد نظامی ایران، علی عبداللهی، تنش را افزایش داد و تهدید کرد که «هرگونه صادرات و واردات در خلیج فارس، دریای عمان و دریای سرخ» را متوقف خواهد کرد.
در حالی که ما بهسوی تهران میرفتیم، رئیس ارتش پاکستان، فیلد مارشال عاصم منیر، وارد پایتخت شد تا تلاشهای میانجیگری را سرعت بخشد.
سخنگوی کاخ سفید، کارولین لیویت، تأیید کرده است که گفتگوها برای دور دوم مذاکرات میان امریکا و ایران در جریان است که احتمالاً بار دیگر در اسلامآباد برگزار خواهد شد، با میانجیگری پاکستان. همچنین گزارشهایی درباره تمدید آتشبس دو هفتهای منتشر شده است.
از واشنگتن این ارزیابی مطرح شده که جنگ مستقیم امریکا، یا حداقل شدیدترین بخش آن، فعلاً پایان یافته است. در داخل ایران، این احساس وجود دارد که مردم روز به روز زندگی میکنند، با وجود دیدگاههای متفاوت درباره آینده کشورشان.
اکنون تنها اواسط ماه اپریل است. ایرانیها از پیش شاهد اعتراضات گسترده سراسری بودهاند که با خشونت سرکوب شد و هزاران کشته برجای گذاشت، جنگی خارجی که هنوز پایان نیافته، و محدودیتهایی مانند قطع گسترده اینترنت در داخل کشور.
این وضعیت باعث شده بسیاری بپرسند که آیا توافقی، اگر اصلاً حاصل شود، سرانجام تحریمهای سنگین را برخواهد داشت و تغییر مورد انتظارشان را به همراه خواهد آورد یا نه.
همزمان با ما که بهسرعت به سمت تهران میرویم، فرمانده ارتش پاکستان، فیلدمارشال عاصم منیر، به تهران آمد تا تلاشهای میانجیگری را تسریع کند و اختلافات در مورد این مسائل و سایر مسائل را کاهش دهد.
کارولین لیویت، سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، تأیید کرده است که مذاکراتی در مورد دور دوم مذاکرات بین امریکا و ایران در حال انجام است که انتظار میرود دوباره در اسلام آباد با میانجیگری پاکستان برگزار شود. گزارشهایی مبنی بر تمدید آتشبس دو هفتهای دیگر منتشر شده است.
از واشنگتن ارزیابیهایی مبنی بر اینکه جنگ تسلیحاتی امریکا - یا حداقل بدترین آن - ممکن است فعلاً پایان یافته باشد، منتشر میشود. در داخل ایران این حس وجود دارد که مردم، صرف نظر از دیدگاههای بسیار متفاوتشان در مورد آینده کشورشان، هر روز به یک موضوع نگاه میکنند.
تازه اواسط اپریل است. ایرانیان پیش از این اعتراضات سراسری فوقالعادهای را که با نیروی کشنده سرکوب شد و هزاران نفر را کشت، یک جنگ خارجی ناتمام و محدودیتهایی از جمله قطعی گسترده اینترنت در داخل کشور را تجربه کردهاند.
این موضوع بسیاری را به این فکر انداخته است که آیا توافق، اگر زمانی حاصل شود، سرانجام تحریمهای فلجکننده را لغو خواهد کرد و تغییری را که آنها میخواهند، به ارمغان خواهد آورد یا خیر.
لیز دوست، خبرنگار ارشد بینالمللی بیبیسی، به شرطی از تهران گزارش میدهد که هیچ یک از مطالب او در بخش فارسی بیبیسی استفاده نشود. این محدودیتها شامل همه سازمانهای رسانهای بینالمللی فعال در ایران میشود.
