'Drone không bay ở đây được' – Cuộc chiến Ukraine-Nga trong đường hầm thời Liên Xô

Chụp lại video, Ukraine: Cuộc chiến trong lòng đất với Nga
    • Tác giả, Jonathan Beale
    • Vai trò, Phóng viên quốc phòng, gần Kupyansk
  • Được đăng
  • Thời gian đọc: 9 phút

Có một mặt trận mới trong cuộc chiến ở Ukraine và nó nằm dưới lòng đất.

Trong bảy tháng qua, lực lượng Ukraine đã sống và chiến đấu với quân Nga bên trong một đường ống dẫn khí đốt từ thời Liên Xô cũ ở tỉnh Kharkiv, phía đông bắc đất nước.

Với đường kính chỉ hơn một mét, bên trong đường ống chỉ đủ chỗ để bò.

Tuy nhiên, nó tương đối an toàn trước thiết bị bay không người lái (drone) hiện đang phủ kín bầu trời chiến tuyến và khiến cả hai bên gần như không thể tiến quân trên mặt đất.

Chui xuống lòng đất giờ đây là "lựa chọn duy nhất", theo lời Zanuda, người tham gia lập kế hoạch cho chiến dịch đường hầm của Ukraine và gọi đây là một kiểu chiến tranh hoàn toàn mới. Nhưng ông cũng thừa nhận rằng điều này vô cùng khó khăn.

"Trên mặt đất, bạn luôn có chút không gian để xoay xở. Còn ở đây, bạn chỉ có thể đối đầu trực diện với đối phương."

Hành trình tới chiến trường dưới lòng đất ở vùng Kharkiv cho thấy rõ những hiểm nguy ngoài mặt đất: một chặng di chuyển tốc độ cao bằng xe qua các cánh đồng trống, sau đó là cuốc bộ quãng dài trên nền bùn lầy, dưới sự hộ tống của binh sĩ Ukraine với súng luôn sẵn sàng để bắn hạ drone Nga.

Bản đồ hiển thị vị trí một đường ống dẫn khí đốt ở đông bắc Ukraine, gần Kupyansk. Một đường kẻ màu đỏ đánh dấu tuyến đường ống chạy từ đông sang tây ở phía bắc Kupyansk. Bản đồ cho thấy khu vực nằm ở phía đông bắc hiện đang nằm dưới sự kiểm soát của quân đội Nga. Khu vực này mở rộng về phía nam và phía tây, được biểu thị bằng các đường gạch chéo màu đỏ, cho thấy phạm vi kiểm soát hạn chế hơn của quân đội Nga tại đây. Một bản đồ nhỏ về Ukraine làm nổi bật các vùng lãnh thổ do Nga kiểm soát ở phía đông và phía nam, đồng thời lưu ý rằng Nga đã sáp nhập Crimea vào năm 2014.

Khi tới lối vào đường ống, điều đầu tiên gây ấn tượng là mùi khí đốt còn sót lại và bầu không khí hôi hám, ngột ngạt.

Cả hai bên đều sử dụng các lỗ mở trên đường ống để lên mặt đất, nơi diễn ra phần lớn giao tranh. Họ đã đào thủng mặt đất và dùng thiết bị hàn để cắt xuyên qua lớp thép dày của đường ống.

Nga là bên khai thác đường ống này trước nhằm bí mật xâm nhập thành phố Kupyansk vào tháng 9/2025. Họ từng sử dụng các đường ống ngầm tương tự trong chiến dịch chiếm thành phố Avdiivka năm 2024, cũng như trong nỗ lực giành lại các khu vực ở tỉnh Kursk của Nga vào năm ngoái.

Tuy nhiên, lực lượng Ukraine đã dần xoay chuyển tình thế.

Binh sĩ di chuyển trong đường hầm bằng những chiếc xe trượt đặc biệt. Họ gọi đó là "tàu điện ngầm Kupyansk"
Chụp lại hình ảnh, Binh sĩ di chuyển trong đường hầm bằng những chiếc xe trượt đặc biệt. Họ gọi đó là "tàu điện ngầm Kupyansk"

Một chiếc xe điện được thiết kế riêng dùng để vận chuyển binh sĩ và vật tư trong đường ống.

Họ gọi nó là "tàu điện ngầm Kupyansk". Thỉnh thoảng chiếc xe vẫn bị hỏng. Chúng tôi ngồi trên xe suốt 40 phút, phải cúi gập đầu và khoanh chân. Cứ mỗi lần đi qua các mối hàn trên ống thép lại xuất hiện một cú xóc mạnh.

Nó giống như một trò tàu lượn đơn sơ trong công viên giải trí, nhưng hoàn toàn không có gì vui vẻ.

Điểm đến của chúng tôi là một đoạn đường ống bị phá hở, nơi binh sĩ Ukraine xây dựng các hầm trú nhỏ để cất giữ đạn dược và thiết bị, chỉ đủ chỗ để đứng. Đây cũng là nơi người có biệt danh "Nhạc Công" điều phối việc điều chuyển binh lính và hàng tiếp tế.

Ông đã sống như một con chuột chũi suốt nhiều tháng, khuôn mặt bám đầy đất cát.

"Nhạc Công" cho biết ông đã ở dưới đó ba tháng liền, chỉ thỉnh thoảng mới lên mặt đất để tắm rửa hoặc đi vệ sinh. Thi thoảng chúng tôi nghe thấy tiếng đạn pháo nổ phía trên đầu. Ông nói rằng nơi này nằm rất gần tuyến giao tranh.

"Nhưng dưới lòng đất thì an toàn."

Những binh sĩ Ukraine như "Nhạc Công" hiếm khi được nhìn thấy ánh mặt trời, nhưng lại thấy an toàn hơn khi ở dưới lòng đất
Chụp lại hình ảnh, Những binh sĩ Ukraine như "Nhạc Công" hiếm khi được nhìn thấy ánh mặt trời, nhưng lại thấy an toàn hơn khi ở dưới lòng đất

Chiếc xe tiếp tục đi sâu hơn vào lòng đất, rồi khoảng nửa tiếng sau quay trở lại với những binh sĩ vừa từ trận địa mặt đất trở về.

Gương mặt phủ đầy bụi đất của họ lộ rõ vẻ nhẹ nhõm.

"Ở trong đường ống dễ chịu hơn vì drone không thể bay vào đây, pháo hay bom lượn cũng vậy", một binh sĩ có biệt danh Vovochka, người đã chiến đấu trên mặt đất suốt ba tuần qua, cho biết.

Tuy vậy, giao tranh cũng diễn ra ngay bên trong đường ống.

Chiến dịch "Veles", được đặt theo tên vị thần địa ngục trong thần thoại Slavic, bắt đầu từ tháng Tư. Kể từ đó, Ukraine đã tiến được 15 km bên trong hệ thống đường ống.

Đó là công việc vô cùng chậm chạp, nặng nhọc và luôn thường trực nỗi lo chạm mặt đối phương.

Trên mặt đất, chúng tôi gặp một số binh sĩ thuộc Lữ đoàn Khartiia số 13 của Vệ binh Quốc gia Ukraine, những người từng tham gia chiến dịch.

Nhiệm vụ đầu tiên của họ là dọn sạch rác thải, nước đọng và các chướng ngại vật do quân Nga dựng lên trong đường ống.

Các binh sĩ Ukraine cho biết một số vật cản đã được gài bẫy hoặc có nhiều thi thể lính Nga được chất lên trên.

"Mỗi khi chúng tôi di chuyển hoặc trèo qua, không ai biết bên dưới có gì", một binh sĩ biệt danh Chyzh kể.

Nguy hiểm khác là việc đạn bật nảy khi đấu súng trong không gian hẹp.

"Bạn không bao giờ biết một viên đạn sẽ bay đi đâu hoặc đổi hướng như thế nào."

Người đồng đội của anh, Kort, nói:

"Chúng tôi liên tục nổ súng và đẩy lùi họ."

Trong suốt chiến dịch, phía Ukraine cho biết đã tiêu diệt hơn 100 binh sĩ Nga và bắt giữ 30 tù binh.

"Đúng vậy, có rất nhiều thi thể," Kort kể. "Tôi thậm chí còn phải ngủ ngay cạnh họ."

Những người lính sống và chiến đấu trong không gian vô cùng chật hẹp, nhưng họ đã thành công trong việc giành quyền kiểm soát 15 km đường ống
Chụp lại hình ảnh, Những người lính sống và chiến đấu trong không gian vô cùng chật hẹp, nhưng họ đã thành công trong việc giành quyền kiểm soát 15 km đường ống

Người chỉ huy của họ trước đây từng làm thợ mỏ, kinh nghiệm ấy giúp ông chuẩn bị cho cấp dưới về cả thể chất lẫn tâm lý khi tác chiến dưới lòng đất.

Từ một tòa nhà trên mặt đất, Biashym vẫn duy trì liên lạc thường xuyên với những người đang ở trong đường ống. Sau lưng ông là một tủ đầy thuốc men.

Các binh sĩ dưới đường ống phải dành phần lớn thời gian trong tư thế quỳ, khiến họ bị trầy xước nghiêm trọng.

Biashym thừa nhận rằng một số người đã lên cơn hoảng loạn vì sống quá lâu trong không gian chật hẹp. Những người khác gặp khó khăn về hô hấp.

Hàng trăm tình nguyện viên Colombia thuộc Trung đoàn Tấn công số 23 (RUG) cũng tham gia chiến dịch.

Các binh lính nước ngoài đã giúp bổ sung quân số cho lực lượng Ukraine đang thiếu hụt.

Một người Colombia có biệt danh Gecko cho biết họ mất tới 30 ngày chỉ để dọn sạch 500 mét đường ống.

"Rất khó khăn, rất nóng và tôi luôn cảm thấy sợ hãi khi ở trong đó," anh nói.

"Nhưng rồi đến một lúc tôi tự nhủ: thôi được rồi, cứ chấp nhận và tiếp tục tiến lên."

Trận chiến trong đường ống vẫn chưa kết thúc.

Cũng như Ukraine, quân Nga đã xây dựng các vị trí phòng thủ kiên cố bên trong hệ thống đường ống. Họ vẫn tiếp tục tìm cách thâm nhập trận địa Ukraine bằng cách di chuyển vào rồi lại chui ra khỏi đường ống.

Từ một phòng điều khiển trên mặt đất, chúng tôi quan sát drone Ukraine tấn công khi quân Nga tìm cách đánh vòng sườn.

Trong khi một phần giao tranh diễn ra dưới lòng đất, các trận đánh trên mặt đất và trên không vẫn tiếp tục. Đây là một chiến dịch kết hợp nhiều phương thức tác chiến.

Tuy nhiên, Zanuda, trưởng bộ phận tác chiến của Lữ đoàn Khartiia số 13, tin rằng đây sẽ là cách thức chiến đấu của tương lai.

"Các chiến dịch trên mặt đất giờ gần như bất khả thi," ông nói. "Mọi người đều hiểu rằng, hiện tại, cách duy nhất để chiến đấu là dưới lòng đất."

Ông tin rằng sẽ còn nhiều nhiệm vụ tương tự trong tương lai.

"Hệ thống đường ống có mặt ở khắp nơi," ông nói. "Phải nhớ rằng, thời Liên Xô, dầu mỏ, khí đốt và amoniac được vận chuyển sang châu Âu qua các tuyến đường ống chạy xuyên Ukraine."

Trên thực tế, đây là công việc vô cùng khắc nghiệt, gian khổ và nguy hiểm trong những điều kiện tồi tệ nhất.

Ukraine đã mất bảy tháng để làm chủ 15 km đường ống.

Tổng thống Volodymyr Zelensky ca ngợi đây là một thành công.

Chiến dịch đã giúp Ukraine tái chiếm một số khu vực bị mất và tạo cú hích tinh thần cho binh lính, nhưng tự thân nó vẫn chưa thể làm thay đổi cục diện của cuộc chiến.

Moose Campbell, Volodymyr Lozhko và Rebecca Hartmann tường thuật bổ sung.