Đội bay xuống cấp nghiêm trọng, Nga đề nghị Việt Nam cho thuê trọn gói

Trong bối cảnh ngành hàng không chịu sức ép ngày càng lớn từ các lệnh trừng phạt của phương Tây, Nga đã đề nghị Việt Nam hỗ trợ bằng cách cho các hãng hàng không Nga thuê đội bay thương mại, theo bản tin trong hôm 7/10 của Euronews – mạng lưới truyền hình tin tức có trụ sở tại Bỉ.

Đề nghị này nhằm bổ sung năng lực vận tải khi một phần đáng kể đội bay dân dụng của Nga đang phải ngừng hoạt động do thiếu phụ tùng và khó khăn trong công tác bảo dưỡng.

Theo đề nghị, hai bên có thể hợp tác dưới dạng thuê ướt, hình thức thuê trọn gói từ máy bay đến phi hành đoàn cùng với các dịch vụ bảo hành và bảo dưỡng.

Để tạo cơ sở pháp lý cho các thỏa thuận như vậy, năm ngoái Tổng thống Vladimir Putin đã ký sửa đổi luật, cho phép các hãng hàng không Nga thuê máy bay theo hình thức thuê ướt từ các hãng nước ngoài.

Trước đó, cơ chế này chỉ được áp dụng giữa các hãng hàng không trong nước đối với các chuyến bay nội địa.

Trả lời hãng tin Interfax của Nga, Bộ trưởng Giao thông Nga Andrey Nikitin cho biết Moscow đã chính thức chuyển đề xuất tới phía Việt Nam và hiện cơ quan chức năng của Việt Nam đang nghiên cứu, đánh giá các tài liệu liên quan trước khi đưa ra quyết định.

Thực tế, nỗ lực này đã được truyền thông quốc tế đề cập đến hồi tháng 9.

Phát biểu sau cuộc hội đàm giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâmtại thủ đô Moscow hôm 9/9, ông Nikitin cho rằng thỏa thuận này không chỉ giúp đáp ứng nhu cầu vận tải hàng không mà còn góp phần thúc đẩy hợp tác và tăng lượng khách đi lại giữa hai nước.

Theo số liệu được truyền thông Nga và quốc tế dẫn lại, trong tổng số 673 máy bay thuộc 11 hãng hàng không lớn nhất nước Nga, hiện có khoảng 130 chiếc không hoạt động. Tỷ lệ này gần gấp đôi mức thông thường của ngành hàng không thế giới.

Tác động từ lệnh trừng phạt

Trước khi chiến sự Ukraine bùng nổ vào năm 2022, ngành hàng không Nga phụ thuộc gần như hoàn toàn vào máy bay do phương Tây sản xuất.

Trong khoảng 900 máy bay thương mại đang hoạt động khi đó, có khoảng 850 chiếc là do Boeing của Mỹ hoặc Airbus của châu Âu sản xuất. Phần lớn số máy bay này được thuê từ các công ty nước ngoài.

Sau khi Mỹ và châu Âu áp đặt các lệnh trừng phạt, các nhà sản xuất và công ty cho thuê máy bay phương Tây ngừng hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp phụ tùng và yêu cầu Nga hoàn trả máy bay đang thuê.

Tuy nhiên, Moscow đã ban hành luật cho phép đăng ký lại trong nước hơn 400 máy bay nước ngoài thay vì trả cho chủ sở hữu.

Biện pháp này giúp các hãng hàng không Nga tiếp tục duy trì hoạt động trong ngắn hạn nhưng không giải quyết được vấn đề cốt lõi.

Khi không còn tiếp cận được nguồn phụ tùng chính hãng và các dịch vụ bảo dưỡng được chứng nhận quốc tế, ngành hàng không Nga buộc phải tìm giải pháp thay thế.

Một trong những biện pháp được áp dụng là dùng linh kiện cũ từ các máy bay đã ngừng hoạt động để duy trì khả năng bay của những chiếc còn lại.

Tuy nhiên, phương án này chỉ có thể kéo dài trong một khoảng thời gian nhất định và khiến số lượng máy bay có thể khai thác ngày càng giảm.

Giải pháp chiến lược mà Nga đặt cược là tăng cường sản xuất các dòng máy bay do nước này chế tạo, đặc biệt là MC-21 và Tu-214.

Tuy nhiên, theo trang tin Nexus Europa, sản lượng hiện nay vẫn chưa đủ để thay thế hàng trăm máy bay Boeing và Airbus, vốn là nền tảng của ngành hàng không dân dụng Nga trong nhiều năm qua.

Vấn đề không chỉ nằm ở số lượng máy bay Nga có thể sản xuất. Ngành hàng không hiện đại phụ thuộc vào cả một hệ sinh thái phức tạp gồm linh kiện đạt chuẩn, phần mềm, động cơ, các tổ chức bảo dưỡng được chứng nhận và sự công nhận của các cơ quan quản lý hàng không quốc tế.

Việc xây dựng lại toàn bộ hệ sinh thái đó trong điều kiện bị trừng phạt khó khăn hơn rất nhiều so với việc đơn thuần lắp ráp một chiếc máy bay, Nexus Europa đánh giá.

Tại sao Việt Nam?

Việt Nam và Nga có lịch sự quan hệ ngoại giao và kinh tế sâu sắc.

Trước Việt Nam, Nga đã cố gắng tìm kiếm các hợp đồng thuê ướt từ một số quốc gia khác, bao gồm các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ ở Trung Á, cùng với Qatar, Kuwait và Ethiopia, theo tờ Moscow Times có trụ sở ở Hà Lan.

Tuy nhiên, cho đến nay chưa có quốc gia nào chấp nhận tham gia ở quy mô đáng kể.

Các quốc gia cho Nga thuê máy bay có thể gặp nguy cơ đối mặt với lệnh trừng phạt thứ cấp từ Mỹ và châu Âu.

Ethiopia đã từ chối đề nghị của Nga một phần vì lo ngại nguy cơ bị trừng phạt từ phía Mỹ, truyền thông quốc tế đưa tin.

Euronews cho rằng các công ty hàng không Việt Nam nếu đồng ý cho Nga thuê máy bay cũng có thể gặp rủi ro này.

Các hãng bay chủ lực của Việt Nam như Vietnam Airlines và Vietjet Air hiện khai thác máy bay của Airbus và Boeing, đồng nghĩa với việc bất kỳ sự chuyển giao quy mô lớn nào cũng sẽ liên quan trực tiếp đến chính những dòng máy bay và công nghệ do phương Tây sản xuất mà Moscow lâu nay gặp khó khăn trong việc tự duy trì và bảo dưỡng.

Mới đây, ngày 24/9 tại Hà Nội, Cục trưởng Cục Hàng không Việt Nam Uông Việt Dũng đã có cuộc gặp với đoàn công tác Bộ Giao thông Vận tải Nga do Thứ trưởng Vladimir Poteshkin dẫn đầu.

Nội dung cuộc gặp được thông báo là nhằm thúc đẩy hợp tác vận tải hàng không giữa hai nước và hai bên thảo luận các giải pháp nhằm tăng tần suất các đường bay hiện có, bổ sung điểm khai thác mới và tháo gỡ khó khăn cho các hãng hàng không trong quá trình vận hành.