Trẻ em dưới 16 tuổi ở Việt Nam không được tương tác mạng xã hội, có hợp lý không?

Dự thảo sửa đổi nghị định về quản lý sử dụng internet đề xuất trẻ dưới 16 tuổi sẽ không được đăng bài, bình luận hay chia sẻ trên mạng xã hội. Việc này liệu có hợp lý hay không?

"Trẻ em dưới sự giám sát của bố mẹ và người giám hộ chỉ xem được các nội dung, không được đăng bài, tương tác, bình luận, chia sẻ," Bà Nguyễn Thị Thanh Huyền – Phó cục trưởng Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch – nói tại hội nghị lấy ý kiến về dự thảo vào chiều 23/7.

Cụ thể, dự thảo yêu cầu các nền tảng mạng xã hội không được để trẻ em dưới 16 tuổi đăng tải, bình luận, chia sẻ hoặc bày tỏ cảm xúc trên mạng xã hội.

Ban soạn thảo thuộc Bộ VHTTDL cũng đề xuất các nền tảng này phải chủ động phát hiện, cảnh báo và ngăn chặn việc trẻ em tiếp cận nội dung bạo lực, khiêu dâm, cờ bạc, ma túy, tự tử, thử thách nguy hiểm và các nội dung độc hại khác.

Nếu đề xuất này trở thành hiện thực, Việt Nam sẽ là quốc gia thứ ba tại Đông Nam Á thắt chặt các quy định an toàn trên không gian mạng đối với trẻ vị thành niên trong thời gian gần đây, sau Indonesia và Malaysia.

Liệu có hợp lý?

Tại hội nghị lấy ý kiến về dự thảo vào chiều 23/7, bà Nguyễn Thu Thảo – Giám đốc Chính sách công phụ trách thị trường Việt Nam của Meta (công ty mẹ của Facebook, Instagram và Threads) – cho rằng không nên cấm hoàn toàn việc tương tác như vậy.

Bà cho biết các nền tảng xác định tài khoản có khả năng là trẻ em căn cứ vào một số đặc điểm hành vi và hoạt động của người dùng, trong đó có việc sử dụng các mô hình AI để ước tính độ tuổi và hệ thống phát hiện chủ động.

"Nếu không cho trẻ em tương tác, các nền tảng sẽ hoàn toàn không có tín hiệu để xác định độ tuổi của người dùng, từ đó không có dữ liệu đầu vào để triển khai các biện pháp bảo vệ trẻ em. Nếu áp dụng quy định này, hiệu quả của các biện pháp phát hiện và bảo vệ trẻ em sẽ giảm đi," Thông tấn xã Việt Nam dẫn lời bà Thảo.

Bà cũng nói thêm rằng việc này tạo rủi ro nhiều trẻ khai sai độ tuổi để tiếp tục sử dụng các tính năng tương tác.

Tương tự, ông Nguyễn Lâm Thanh, Giám đốc TikTok Việt Nam, cho rằng nếu cấm toàn bộ tài khoản dưới 16 tuổi không đăng tải nội dung và cả tương tác thì gần như đồng nghĩa với việc cấm hoàn toàn nhóm người dùng này hoạt động trên không gian mạng.

Báo Tuổi Trẻ phỏng vấn một người dân ở Hà Nội bày tỏ sự ngờ hoặc về tính hiệu quả và khả thi của đề xuất này.

Theo người mẹ hai con này, việc trẻ bình luận chuyện bạn bè, trường lớp thì chẳng có gì đáng lo ngại và đó là quyền chính đáng của trẻ. Học sinh cũng đang dùng mạng xã hội cho mục đích trao đổi, học tập khá nhiều.

Bà cũng nhắc tới việc gia đình và nhà trường cần có trách nhiệm giáo dục trẻ nhỏ.

Trong khi đó, báo VnExpress phỏng vấn một người ở Hà Nội, là người cha ba con ở Hà Nội đang gặp khó khăn trong việc quản lý con sử dụng mạng xã hội, ủng hộ đề xuất nói trên.

"Bố mẹ nói con không nghe, nhưng có lệnh cấm, con cũng sẽ biết sợ hơn", người này nói.

Trong mục Góc nhìn trên VnExpress, Tiến sĩ Trịnh Việt Dũng so sánh đề xuất dự thảo này với việc giải bài toán bằng cách xóa đề bài.

"Thứ nó gỡ bỏ là rủi ro của việc nói, phần mà nếu có chuyện, sẽ có người phải đứng ra. Nỗi sợ phải đứng ra ấy không phải vô cớ. Dù quy định hiện hành đã yêu cầu tài khoản của trẻ dưới 16 tuổi gắn với cha mẹ hoặc người giám hộ, thực tế việc khai sai tuổi, mượn tài khoản người lớn vẫn khiến trách nhiệm khó xác định.

"Cấm hẳn là cách chắc chắn nhất để đóng khoảng trống. Nhưng khi ấy, bài toán được giải bằng cách xóa đề bài," ông nhận định trong bài viết ngày 25/7.

Ông cũng đề cập tới rủi ro trẻ em mất đi cơ hội "tập cách lên tiếng, sáng tạo, thử và sai trong một không gian có người lớn đứng gần".

Theo báo Tuổi Trẻ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách và Phát triển truyền thông Nguyễn Quang Đồng cho rằng đề xuất này có thể khiến trẻ dưới 16 tuổi rời bỏ mạng xã hội hoặc chuyển sang mạng xã hội ngầm với rủi ro khi còn lớn hơn.

Ông đánh giá rằng ở Việt Nam, mạng xã hội là kênh trao đổi thông tin thiết yếu của người trẻ, với nhiều chức năng như tương tác xã hội, giải trí, học tập…

Nhiều ý kiến đang so sánh với Úc – quốc gia đầu tiên trên thế giới áp đặt lệnh cấm mạng xã hội đối với người dưới 16 tuổi.

Tại Đông Nam Á, Indonesia vào ngày 28/3 đã trở thành quốc gia đầu tiên cấm người dưới 16 tuổi tạo tài khoản trên các nền tảng kỹ thuật số mà nước này xếp vào nhóm "nguy cơ cao", bao gồm YouTube, TikTok, Facebook, Instagram, Threads…

Malaysia cũng đã bắt đầu thực thi một lệnh cấm tương tự kể từ ngày 1/6.

Nhiều quốc gia khác cũng có những quy định siết chặt khác nhau.

Tuy nhiên, theo bài viết ngày 27/7 trên The Diplomat, chưa thể khẳng định những biện pháp siết chặt quản lý này có thực sự hiệu quả hay không.

Tác giả bài viết dẫn chứng việc Chính phủ Úc tháng trước tuyên bố sẽ tăng gấp đôi mức phạt – lên tới 99 triệu đô la Úc – đối với các hành vi vi phạm lệnh cấm, sau khi Thủ tướng Anthony Albanese lên tiếng khẳng định rằng "vẫn còn quá nhiều trẻ em hiện diện trên các nền tảng mạng xã hội."

Một số ý kiến cho rằng đề xuất này là một ví dụ khác cho cách làm luật "quản không được thì cấm" ở Việt Nam.

Thời hạn cho người dân lấy ý kiến cho dự thảo này là 10 ngày và đã kết thúc vào ngày 19/7.

Dự thảo tờ trình nêu nhiều lý do thực tiễn cho việc sửa đổi nghị định về quản lý sử dụng internet, trong đó có nhắc đến việc trẻ em sử dụng mạng xã hội thiếu sự giám sát của cha mẹ hoặc người giám hộ "tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ."

Do đó, cơ quan soạn thảo nhấn mạnh sự cần thiết của "việc tăng cường trách nhiệm của gia đình và của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trong quản lý tài khoản trẻ em".