Vì sao thiết giáp BMP-1 thiết kế để lội nước lại có thể bị chìm?

Nguồn hình ảnh, VGP
Sáu quân nhân Việt Nam tử nạn sau khi một xe thiết giáp BMP-1 bị chìm trong lúc huấn luyện tại Trường bắn quốc gia TB1 hôm 12/11 làm dấy lên câu hỏi về sự an toàn của dòng xe do Liên Xô thiết kế này.
Hiện chưa có thông tin công khai về nguyên nhân vụ tai nạn cũng như chi tiết về công tác cứu nạn đã được thực hiện như thế nào.
Theo thông tin của Bộ Quốc phòng Việt Nam, tai nạn xảy ra lúc 8 giờ 25 phút ngày 12/11/2026 tại Trường bắn quốc gia TB1, trên địa bàn xã Biên Sơn, thành phố Bắc Ninh.
Kíp xe BMP-1 của Trung đoàn 102, Sư đoàn 308, Quân đoàn 12 gặp sự cố và bị chìm, khiến cả sáu quân nhân trên xe thiệt mạng.
Dù được thiết kế để vượt sông và các chướng ngại vật dưới nước, BMP-1 vẫn có nguy cơ gặp sự cố khi lội xuống nước.
Tài liệu hướng dẫn vận hành của quân đội Liên Xô năm 1979 và 1985 yêu cầu kiểm tra độ kín của thân xe, các gioăng và nút bịt, đồng thời bảo đảm hệ thống bơm thoát nước hoạt động trước khi xuống nước.
Tài liệu cũng cảnh báo rằng nếu nước tràn vào xe quá nhiều hoặc tấm chắn sóng phía trước bị hư hại khiến mũi xe chúi xuống, kíp lái phải thực hiện các biện pháp xử lý khẩn cấp.
BMP-1 là xe chiến đấu bộ binh do Liên Xô phát triển từ thập niên 1960 và được đưa vào biên chế từ năm 1966, theo thông tin từ website của Lục quân Hoa Kỳ.
Một trong những đặc điểm thiết kế của loại xe này là khả năng lội nước, cho phép bộ binh vượt qua các con sông và chướng ngại vật tự nhiên mà không nhất thiết phải có cầu phao hoặc phương tiện vận chuyển chuyên dụng.
Xe di chuyển trên mặt nước bằng cách sử dụng chính hệ thống bánh xích để tạo lực đẩy.
Phần thân được thiết kế kín nước và có thể nổi nhờ thể tích thân xe, trong khi các bộ phận phụ trợ giúp cải thiện khả năng di chuyển.
Theo các tài liệu kỹ thuật, BMP-1 có tốc độ bơi tối đa khoảng 7-8 km/h, có thể vượt qua dòng nước chảy với tốc độ tối đa khoảng 1,2 m/giây.
Tuy nhiên, khả năng nổi của xe phụ thuộc đáng kể vào tình trạng kỹ thuật và việc chuẩn bị trước khi xuống nước.

Nguồn hình ảnh, Bộ Quốc phòng
Theo tài liệu hướng dẫn kỹ thuật BMP-1 do Bộ Quốc phòng Liên Xô phát hành năm 1979, thể tích thân xe được tính toán để bảo đảm phương tiện vẫn nổi ngay cả khi một lượng nước nhất định lọt vào bên trong.
Xe được trang bị ba máy bơm hút nước, gồm hai máy bơm chạy bằng điện ở phía trước và phía sau, cùng một máy bơm cơ khí trong khoang động cơ.
Các thiết bị này có nhiệm vụ loại bỏ lượng nước xâm nhập vào thân xe trong quá trình xe xuống nước.
Điều đó cũng có nghĩa là nếu nước tràn vào quá nhiều, vượt quá khả năng hoạt động của hệ thống bơm, xe có thể mất khả năng duy trì trạng thái nổi.
Tài liệu yêu cầu kíp xe kiểm tra tình trạng các nắp cửa, nút bịt ở đáy và nóc thân xe, cũng như các gioăng cao su trước khi xuống nước.
Cửa phía sau, vốn được thiết kế đồng thời làm thùng nhiên liệu, phải được đóng và khóa chặt.
Một nguy cơ khác có thể khiến nước tràn vào là khi tấm chắn sóng phía trước xe bị hư.
Bộ phận này có nhiệm vụ ngăn nước tràn qua mũi xe khi di chuyển trên mặt nước.
Nếu không được nâng lên đúng vị trí hoặc bị hỏng, nước có thể tràn qua phần đầu xe, làm tăng nguy cơ ngập khoang bên trong.
Mất cân bằng cũng có thể khiến xe chìm.
Theo sách hướng dẫn vận hành BMP-1 năm 1985 của Liên Xô, khi xe không chở đủ quân số, số quân nhân còn lại hoặc hàng hóa thay thế phải được bố trí cân bằng hai bên thân xe. Hàng hóa cũng cần được cố định để tránh dịch chuyển khi phương tiện nghiêng.
Theo tài liệu của Lục quân Hoa Kỳ, một kíp vận hành thiết giáp BMP-1 thường gồm ba người: trưởng xe, lái xe và pháo thủ.
Ngoài ra, phương tiện có thể chở tối đa tám binh sĩ trong khoang phía sau.
Quân số trên xe BMP-1 của Việt Nam bị tai nạn gồm sáu người, theo Bộ Quốc phòng.
Tài liệu hướng dẫn của Liên Xô cũng yêu cầu kiểm tra độ kín của thân xe bằng cách đưa xe xuống nước và giữ trong khoảng 5-10 phút với động cơ tắt trước khi thực hiện nhiệm vụ vượt chướng ngại vật. Trong quá trình chuẩn bị, kíp xe phải nâng tấm chắn sóng, kích hoạt hệ thống bảo vệ động cơ và bật các máy bơm hút nước.
Đáng chú ý, tài liệu còn đưa ra phương án xử lý khi nước tràn vào xe với lượng lớn: phương tiện phải dừng lại và tìm cách lùi ra khỏi mặt nước để trở về bờ.
Những câu hỏi sau vụ tai nạn tại Việt Nam
Các tài liệu kỹ thuật của Liên Xô cho thấy thiết giáp BMP-1 không phải là phương tiện có khả năng nổi trong mọi điều kiện.
Khả năng hoạt động dưới nước phụ thuộc vào độ kín của thân xe, tình trạng các thiết bị hỗ trợ, sự phân bố trọng lượng và điều kiện môi trường.
Hiện chưa rõ chiếc BMP-1 gặp nạn có được kiểm tra độ kín trước khi huấn luyện hay không; các máy bơm hút nước và tấm chắn sóng có hoạt động bình thường không; và điều kiện mặt nước tại khu vực huấn luyện có nằm trong giới hạn thiết kế của phương tiện hay không.
Tuổi đời và lịch sử bảo dưỡng của chiếc xe cũng là những yếu tố cần được xem xét.
BMP-1 không có tuổi thọ cố định tính bằng số năm, mà phụ thuộc vào quãng đường hoạt động, tình trạng kỹ thuật và việc bảo dưỡng, sửa chữa, theo tài liệu chuyên ngành Sửa chữa kỹ thuật xe thiết giáp của Nga năm 2011.
Theo tài liệu này, định mức khai thác của BMP-1 trước khi sửa chữa đại tu là khoảng 16.000 km.
Trong khi đó, hướng dẫn vận hành BMP-1 do Bộ Quốc phòng Liên Xô xuất bản năm 1971 quy định bảo dưỡng cấp 1 sau mỗi 2.400–2.500km và cấp 2 sau mỗi 4.800–5.000km.
Xe cũng phải được kiểm tra, bảo dưỡng hằng ngày và định kỳ ngay cả khi không hoạt động thường xuyên.
Cho đến khi có kết luận điều tra, hiện chưa thể xác định liệu vụ chìm xe tại TB1 xuất phát từ lỗi kỹ thuật, điều kiện huấn luyện hay một nguyên nhân khác.
BMP-1 được Liên Xô chuyển giao cho Việt Nam từ năm 1979.
Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS) công bố năm 2023, ước tính Việt Nam có tổng cộng khoảng 300 xe thuộc hai dòng này trong biên chế.
Hiện Việt Nam đang phát triển XCB-01, mẫu xe chiến đấu bộ binh nội địa được thiết kế để thay thế đội xe BMP đã cũ, theo Janes, trang thông tin về quốc phòng của Anh.
Mẫu xe này, vốn đã chính thức trình diễn tại Triển lãm Quốc phòng quốc tế năm 2024 tại Hà Nội, được thực hiện nhờ kỹ sư, nhà khoa học thuộc Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng.
Dù BMP-1 đã ngừng sản xuất hàng loạt từ lâu, một số quốc gia vẫn tiếp tục khai thác và hiện đại hóa dòng xe này.
Tại Nga, biến thể BMP-1AM Basurmanin được nâng cấp với pháo tự động 30mm 2A72 thay cho tháp pháo nguyên bản, theo thông tin từ Tập đoàn Công nghệ Nhà nước Rostec của Nga.






















