Sau 10 năm, ông Trump thăm lại một Trung Quốc hùng mạnh hơn

Khi nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình tiếp đón người đồng cấp Mỹ tại Bắc Kinh tuần này, ông Donald Trump sẽ nhớ lại chuyến thăm năm 2017 – ông đã được hết sức trọng vọng, với dạ yến trong Tử Cấm Thành, một vinh dự mà chưa có tổng thống Mỹ nào trước đó được nhận.

Buổi tiếp đón tuần này hứa hẹn sẽ không kém phần long trọng, trong đó có chương trình thăm Trung Nam Hải, khu phức hợp xa xỉ nơi giới lãnh đạo chóp bu của Trung Quốc sinh sống và làm việc. Nhưng chương trình nghị sự cũng sẽ không kém phần gai góc, với Iran là nguồn căng thẳng mới cũng như các vấn đề về thương mại, công nghệ và Đài Loan.

Nhưng khi ông Trump quay trở lại lần này, nhiều thứ đã thay đổi, và ông đối mặt với một Trung Quốc mạnh hơn và quyết đoán hơn nhiều. Hiện đang ở nhiệm kỳ thứ ba vốn chưa từng có tiền lệ, ông Tập Cận Bình đã thúc đẩy các kế hoạch về "lực lượng sản xuất mới" với các khoản đầu tư lớn vào năng lượng tái tạo, robot và trí tuệ nhân tạo (AI) đầy tham vọng.

Nếu tổng thống Mỹ và chính quyền của ông muốn nhìn thấy tương lai mà Bắc Kinh đã hướng tới trong thập kỷ qua, họ phải nhìn xa hơn trung tâm thủ đô tráng lệ, nơi họ sẽ dành phần lớn thời gian trong chuyến thăm.

Ở vùng phía bắc xa xôi, hiểm trở, năng lượng mặt trời và năng lượng gió hiện đang phủ khắp những vùng đất rộng lớn. Ở miền nam công nghiệp phát triển, tự động hóa đang định hình lại sản xuất và chuỗi cung ứng, và các siêu đô thị như Trùng Khánh đã trở thành đề tài nóng hổi trên các trang mạng xã hội.

Hàng tỷ đô la Mỹ từ ngân sách nhà nước đã biến Trùng Khánh, một trung tâm sản xuất bụi bặm nằm sâu trong lòng khu vực tây nam, thành một biểu tượng hùng mạnh của một Trung Quốc đang thay đổi, đón nhận công nghệ mới, thương mại mới và một từ mới – thời thượng – khi nước này tìm cách thể hiện một bộ mặt thân thiện hơn với thế giới.

Trở lại năm 2017, Trung Quốc đã nỗ lực chứng minh rằng họ ở vị thế ngang bằng với Mỹ, theo ông Ali Wyne, nhà nghiên cứu cấp cao, và là cố vấn mảng vận động chính sách về quan hệ Mỹ-Trung tại International Crisis Group.

"Tôi nghĩ rằng phái đoàn Trung Quốc đã dành ra rất nhiều nỗ lực ngoại giao để tạo ấn tượng Chủ tịch Tập là đối thủ địa chính trị ngang tầm với Tổng thống Trump. Điều tôi thấy đáng chú ý là lần này, sự khẳng định đó không còn cần thiết đối với phía Trung Quốc nữa."

Washington hiện thừa nhận Trung Quốc là một "đối thủ ngang tầm", Wyne nói, đồng thời mô tả Bắc Kinh là "có thể nói là đối thủ mạnh nhất mà Hoa Kỳ từng đối mặt trong lịch sử".

'Nước Mỹ trên hết' và ván cược lâu dài của Trung Quốc

Ngược lại, ông Trump có thể là nhà lãnh đạo nước ngoài khó đoán nhất mà Trung Quốc từng gặp. Ông thậm chí còn có biệt danh ở đây - Trump Kiến quốc, nghĩa là "Trump người đi xây đất nước". Trên mạng, nhiều người Trung Quốc tin rằng các chính sách gây chia rẽ và chiến tranh thương mại của ông đã giúp Trung Quốc trỗi dậy trong khi vị thế toàn cầu của Mỹ bị suy yếu.

"Ông ấy chẳng quan tâm đến hậu quả chút nào," một người đàn ông trung niên đang đi nghỉ ở Trùng Khánh nói. "Ông ấy nên biết rằng chúng ta cùng chung sống trên Trái Đất. Thế giới là một ngôi làng toàn cầu. Ông ấy không nên lúc nào cũng đặt nước Mỹ lên trên hết."

Người này nói rằng ông không muốn tiết lộ tên mình khi đứng giữa đám đông chen chúc ở những vị trí thuận lợi để ngắm nhìn đường chân trời rực rỡ ánh đèn neon của Trùng Khánh.

"Trung Quốc đã xây dựng các chiến lược hướng tới tương lai trong nhiều thập kỷ," ông nói thêm, khi "thủ phủ khoa học viễn tưởng" của thế giới lung linh ánh đèn phía sau ông lúc hoàng hôn.

Trùng Khánh được xây dựng trên những ngọn núi bởi vì các nhà phát triển không còn cách nào khác ngoài việc xây lên cao. Những con đường dốc uốn lượn quanh các sườn đồi, trong khi tàu điện ngầm chạy bên dưới và xuyên qua các tầng nhà. Mọi thứ chồng chéo lên nhau tạo nên cái mà các cây viết du lịch gọi là thành phố "8D" của Trung Quốc.

Cũng giống như những du khách ngồi trên cao, khách du lịch trên những chiếc thuyền bên dưới cố gắng chụp được bức ảnh hoàn hảo nhất: cảnh quan các tòa chọc trời hiện ra trên sông Dương Tử với các sắc màu xanh, đỏ.

Đây là một thành phố cho thấy nỗ lực của Bắc Kinh nhằm cạnh tranh với sức mạnh của Mỹ trên nhiều phương diện. Trung Quốc đang tăng cường sức mạnh mềm và cho phép một số nhóm du khách nước ngoài nhập cảnh không cần thị thực.

Khoảng hai triệu người trong số được miễn thị thực đã đưa Trùng Khánh vào danh sách những nơi phải đến năm ngoái, cùng với Bắc Kinh và Thượng Hải.

Nhưng sự phát triển ngoạn mục của Trùng Khánh cũng phải trả một cái giá. Việc xây dựng này liên quan đến một trong những nỗ lực xây dựng đô thị kéo dài và lớn nhất trong lịch sử hiện đại.

Và chính quyền địa phương, với dân số hơn 30 triệu người, hiện đang gánh khoản nợ khổng lồ. Nền kinh tế trì trệ và thị trường bất động sản đang gặp khó khăn càng khiến tình hình tồi tệ hơn.

Bên cạnh đường chân trời hiện đại của thành phố là những khu phố cũ kỹ, nơi những người lao động phân loại các bưu kiện hay bày bán trái cây và rau quả với hy vọng kiếm được vài USD mỗi ngày. Thuế quan của ông Trump và giờ là cuộc chiến Mỹ-Israel ở Iran đang tiếp tục khoét thêm các điểm yếu cố hữu trong nền kinh tế Trung Quốc - giữa lúc giá nhà lao dốc, tỷ lệ thất nghiệp cao và tiêu dùng trì trệ.

Trong bối cảnh đó, sự kiểm soát mang tính độc đoán của Đảng Cộng sản Trung Quốc vẫn vững chắc. Nhiều người Trung Quốc ngần ngại nói về chính trị và dù có thông điệp muốn gửi đến ông Trump, họ không muốn nêu tên.

"Tôi muốn nói với Donald Trump là đừng có làm mọi việc rối tung lên nữa" một thợ làm móng đang có các khoản đầu tư bị ảnh hưởng do suy thoái kinh tế toàn cầu sau cuộc khủng hoảng ở Trung Đông, nói.

Tuy nhiên, vẫn có một số người trẻ coi Mỹ là ngọn hải đăng của tự do và cơ hội.

"Khi nghĩ về Mỹ, tôi nghĩ về sự tự do và việc người dân ở đó có thể tìm thấy bản sắc và khám phá tiềm năng của mình," một sinh viên thời trang đang đi nghỉ cùng bạn bè nói.

"Đó là một đất nước tràn đầy sự sáng tạo và trí tuệ và nhiều người trẻ Trung Quốc muốn được học tập ở đó."

Giấc mơ đó đã trở nên bấp bênh hơn do mối quan hệ căng thẳng giữa hai siêu cường trong những năm gần đây. Nhưng điều đó cũng dẫn đến việc các kỹ sư Trung Quốc thúc đẩy sự đổi mới trong nước.

Cuộc đua: từ robot đến xe điện

Trong một phòng thí nghiệm hiện đại hai tầng ở một trong nhiều trung tâm kinh doanh mới tại Trùng Khánh, một nhóm trẻ mẫu giáo cười đùa thích thú khi xem một con cá robot bơi lội trong bể.

Những robot hình người khác cũng hoạt động và biểu diễn các động tác võ thuật hoặc những điệu nhảy vui nhộn. Các em nhỏ háo hức thể hiện trước ống kính của BBC và giáo viên giúp các em học tiếng Anh bằng cách cho các em đồng thanh lặp lại: "Robot này biết nhảy!"

Trung Quốc hiện đã có số lượng robot công nghiệp lớn nhất trong các nhà máy của nước này, và chính quyền có kế hoạch đầu tư khoảng 400 tỷ USD vào lĩnh vực robot chỉ riêng trong năm nay.

Trùng Khánh, nơi nằm ở trung tâm của khoản đầu tư này, đặt mục tiêu trở thành Thung lũng Silicon của miền tây Trung Quốc. Nhưng ở đây và trên khắp cả nước, ngành robot của Trung Quốc có thể cần sự giúp đỡ của Mỹ.

Robot cần một bộ não xử lý nhanh và đó là lý do tại sao Trung Quốc muốn mua thêm chip AI cao cấp từ công ty Nvidia của Mỹ. Đây có thể là điểm mấu chốt trong cuộc họp tuần này.

Năm 2022, chính quyền Biden đã nỗ lực kìm hãm ngành AI và robot của Trung Quốc bằng cách từ chối cung cấp các chất bán dẫn tiên tiến. Tổng thống Trump đã nới lỏng chính sách đó. Năm ngoái, ông đã mở đường cho Nvidia bắt đầu bán một số chip tiên tiến cho Trung Quốc, nhưng không phải những chip tiên tiến nhất.

Trong bối cảnh Trung Quốc và Mỹ đang tranh giành ưu thế công nghệ, các nhà phân tích tin rằng có một mối lo ngại lớn hơn đang hiện hữu với sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo.

Một số người lo sợ rằng một kẻ xấu nào đó chỉ cần một chiếc máy tính xách tay ngồi trong một hầm trú ẩn ở bất cứ đâu cũng có thể tấn công các dịch vụ y tế, hoặc tìm ra mã phóng tên lửa hạt nhân và lập luận rằng đây là thời điểm để cả hai nhà lãnh đạo suy nghĩ về lợi ích chung, thay vì chạy đua quyền lực giữa các cường quốc.

Cạnh tranh chắc chắn sẽ chi phối chương trình nghị sự. Trung Quốc đã và đang làm tất cả những gì có thể để đảm bảo không phụ thuộc vào Mỹ như đối tác thương mại chính.

Xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ đã giảm khoảng 20% ​​trong vài năm qua và Mỹ hiện là đối tác thương mại lớn thứ ba của Trung Quốc, sau Đông Nam Á và Liên minh châu Âu.

Sự hào nhoáng trong chuyến thăm gần đây nhất của ông Trump đã không ngăn cản Mỹ áp đặt thuế quan khổng lồ đối với hàng hóa Trung Quốc và Bắc Kinh đã rút ra bài học.

Khi ông Trump trở thành ứng cử viên hàng đầu cho chức tổng thống năm 2024, các quan chức Trung Quốc đã bắt tay vào việc. Họ tham dự các cuộc họp của các viện nghiên cứu ở Washington và một lần nữa nghe ông cảnh báo rằng ông sẽ kiềm chế những gì ông coi là các hành vi thương mại không công bằng của Trung Quốc.

Khi thuế quan được áp dụng vào năm ngoái, Trung Quốc là quốc gia duy nhất không lùi bước. Liệu thỏa thuận ngừng chiến thương mại mong manh này có được duy trì hay dẫn đến một thỏa thuận thực chất hơn hay không là câu hỏi lớn của tuần này.

Nhưng năm vừa qua chắc chắn đã tiếp thêm động lực cho Bắc Kinh. "Chúng tôi không phụ thuộc vào thị trường Mỹ," bà Lucia Chen, người bán xe điện cho Sahiyoo, một công ty ở Trùng Khánh, nói.

Trùng Khánh là thành phố trọng điểm trong nỗ lực tự chủ này. Trùng Khánh dẫn đầu cả nước về sản xuất ô tô, củng cố vị thế của Trung Quốc là nhà sản xuất ô tô lớn nhất thế giới.

Ông Tập Cận Bình đã kêu gọi xây dựng các tuyến đường sắt trực tiếp từ thành phố này qua Trung Á đến châu Âu với chi phí khoảng 5 tỷ đô la Mỹ và bà Chen nhận thấy tuyến đường sắt này sẽ giúp bán được nhiều hàng hơn cho khách hàng.

"Tôi khá lạc quan về triển vọng tương lai của ngành xe điện ở Trùng Khánh," bà nói trong chuyến tham quan nhà máy. "Gia đình và bạn bè tôi đều đã chuyển từ xe xăng sang xe điện. Do chiến tranh Iran, giá xăng đã tăng rất nhiều và nhiều khách hàng đang cân nhắc mua xe điện lần đầu tiên."

Ngay cả khi cuộc khủng hoảng ở Trung Đông vẫn tiếp diễn, một trong những lý do ông Trump vẫn đến Trung Quốclà tìm cách chấm dứt chiến tranh. Ông hy vọng sẽ nhận được sự giúp đỡ của Trung Quốc trong vai trò trung gian hòa giải với người bạn Tehran - một dấu hiệu nữa cho thấy vai trò then chốt của Bắc Kinh trên trường quốc tế. Tổng thống Mỹ thích khoe khoang rằng ông có mối quan hệ tốt với ông Tập Cận Bình và ông có thể cảm thấy mình có thể đàm phán với nhà lãnh đạo Trung Quốc.

Ông cũng muốn đạt được điều gì đó cụ thể từ thượng đỉnh này và nếu ông đến Bắc Kinh và có thể ra về với lý do đã thuyết phục được người Trung Quốc mua nhiều hàng hóa Mỹ hơn, ông có thể coi đó là một chiến thắng.

Một cái nhìn thoáng qua về tương lai

Đối với Trung Quốc, chiến thắng có thể nằm ở một chuyến thăm cấp nhà nước suôn sẻ và được tổ chức tốt.

Một thỏa thuận thương mại sẽ là một sự an tâm lớn, nhưng ngay cả khi không có điều đó, một chuyến thăm của tổng thống Mỹ sau gần một thập niên cũng làm nổi bật thông điệp của ông Tập Cận Bình – rằng Trung Quốc mở cửa cho công việc kinh doanh và cho thế giới.

"Tôi cảm thấy Trung Quốc ngày càng kết nối với thế giới, hội nhập hơn với cộng đồng quốc tế," một nhiếp ảnh gia ở Trùng Khánh nói.

"Trước đây rất khó để thấy những người tóc vàng như các vị - nhưng bây giờ tôi gặp rất nhiều người nước ngoài. Chúng ta đều như một gia đình."

Nhiếp ảnh gia này là một trong số nhiều người đang phục vụ cho một loại hình kinh tế kỳ lạ đã xuất hiện lên ở đây. Bên bờ sông, đối diện với nơi một chuyến tàu địa phương đi xuyên qua một trong những tòa nhà chung cư, một dãy du khách đứng xếp hàng tạo dáng há mồm vẻ kinh ngạc.

Một người phụ nữ lớn giọng chỉ đạo chồng mình chụp ảnh ngay khi tàu bắt đầu đến - bà ấy làm như thể vừa ăn xong một bữa ngon lành. Trào lưu này trông có vẻ lố bịch, nhưng "nuốt tàu Trùng Khánh" đang lan truyền chóng mặt.

Một người đàn ông - đã ngoài 70 tuổi - nói đùa rằng việc tham gia vào màn trình diễn trên mạng xã hội này giúp ông "trẻ lại về tâm hồn".

Đây là hình ảnh Trung Quốc mà ông Tập Cận Bình muốn thế giới thấy nhiều hơn khi ông khắc họa mình như một ngọn hải đăng của sự ổn định, trái ngược với một ông Trump khó đoán.

Chỉ trong khoảng một năm kể từ khi ông Trump lên nắm quyền, trật tự thế giới đã thay đổi đáng kể, theo hướng củng cố vị thế cho Bắc Kinh.

Cách tiếp cận "Nước Mỹ trên hết" của ông đã khiến các đồng minh và đối thủ chao đảo vì các mức thuế quan lúc có lúc không, trong khi Bắc Kinh trải thảm đỏ đón tiếp hàng loạt các nhà lãnh đạo chính trị từ phương Tây, kể cả Anh, Canada và Đức.

Tất nhiên, đây chưa phải là toàn bộ bức tranh. Còn có sự giám sát rộng khắp, sự kiểm soát chặt chẽ của nhà nước đối với tất cả các phương tiện truyền thông, và bất kỳ hình thức bất đồng chính kiến ​​hay chỉ trích nào chống lại chính phủ hoặc các nhà lãnh đạo đất nước đều không được dung thứ. Nhưng ở Trùng Khánh, nhiều du khách nhìn thấy một cảnh tượng trông giống như một thước phim từ tương lai.

Sự chuyển mình của thành phố có thể được xem như một câu chuyện thành công hoặc một lời cảnh báo. Dù thế nào đi nữa, điều này cũng mang đến cho thế giới – và cả ông Donald Trump – một cái nhìn thoáng qua về những gì Trung Quốc hy vọng sẽ xảy ra trong tương lai.