Ўзбекистон - Қирғизистон: Маданият ортида турган сиёсат - Видео

Яқинда, Ўш шаҳрида ўзбекистонлик ёзувчи Каримберди Тўрамурод билан адабий учрашув бўлиб ўтди. Бир қарашда бу оддий адабий тадбирдек туюлиши мумкин. Аммо мазкур учрашувни сўнгги йилларда Ўзбекистон ва Қирғизистон ўртасида мустаҳкамланаётган муносабатларнинг маданий ифодаларидан бири сифатида ҳам кўриш мумкин.

Айниқса, бу жараён мустақилликдан кейинги узоқ йиллар давомида кузатилган ёпиқлик ва келишмовчиликлар ортидан юз бераётганини ҳисобга олсак, бундай тадбирлар алоҳида аҳамият касб этади. Бир вақтлар минтақа давлатлари ўртасидаги сиёсий таранглик, мураккаб чегара масалалари ва чекланган алоқалар кун тартибининг асосий мавзуларидан бири эди. Бугун эса чегаралар очилиши билан бирга одамлар, ғоялар ва маданий алоқалар учун ҳам янги имкониятлар пайдо бўлмоқда.

Адабиёт ана шу яқинлашув жараёнининг муҳим воситаларидан бири бўлиб қолмоқда.

Қирғизистон президенти эътибор берган китоб

Кимдир ёзувчи ва публицист Каримберди Тўрамуродни "Жийда гули" телесериали сценарийси муаллифи сифатида танийди. Бошқалар эса уни машҳур қўшиққа айланган "Бу олис 18 ёшимда эди" шеъри орқали билади.

Қирғизистон президенти Садир Жапаров эса ёзувчи ижоди билан "Қора китоб" асари орқали танишган. Асар 2024 йилда шоир ва таржимон Тўрабой Жўраев томонидан қирғиз тилига таржима қилинган.

Ёзувчининг яна бир асари , "Сўнгги бек" қиссасини қирғиз тилига таржима қилиб, нашрга тайёрлаётган журналист ва таржимон Соҳиба Шокированинг айтишича, "Қора китоб" Афғонистон уруши оқибатида тақдири издан чиққан инсонлар ҳақида ҳикоя қилади.

"Асар фақат ўзбек халқининг эмас, балки бутун Марказий Осиё халқларининг, жумладан қирғизистонликларнинг ҳам ўтмишдаги дардли хотираларини акс эттиради. Шунинг учун ҳам китоб президент Садир Жапаровнинг эътиборини тортди. Китоб билан танишгандан кейин у "кўпроқ нусхада чоп этинглар, қирғизистонликлар бу китобни ўқиши керак", деган эди", - дейди Соҳиба Шокирова.

Каримберди Тўрамуроднинг сўзларига кўра, китоб билан танишгандан кейин Қирғизистон президенти номидан унга эсдалик совғалари ва Чингиз Айтматов номидаги кўкрак нишони юборилган.

Аммо мазкур воқеанинг аҳамияти бир ёзувчининг эътироф этилиши ёки китоб тақдимоти билангина чекланмайди. У икки давлат муносабатларида сўнгги йилларда кузатилаётган ўзгаришларнинг ҳам бир кўриниши сифатида намоён бўлмоқда.

Совуқ муносабатлардан яқин қўшничилик сари

Яқин ўтмишда Ўзбекистон ва Қирғизистон муносабатлари бугунгидек эмас эди. Чегара масалалари, сув ресурсларидан фойдаланиш, анклавлар ва айрим ҳудудий келишмовчиликлар муносабатларда совуқликка сабаб бўлган даврлар ҳам кузатилган.

Айрим йилларда чегара постлари ёпилиб, икки давлат фуқароларининг бориб-келиши қийинлашган. Айниқса, Фарғона водийси аҳолиси учун қўшни мамлакатга ўтиш баъзан соатлаб, баъзан эса кунлаб вақт талаб қиларди. Қардош халқлар ўртасидаги қариндошлик ришталари, савдо ва маданий алоқалар ҳам турли чекловлар таъсирида қолган.

Бугунги кунда эса вазият анча ўзгарган дейди, Каримберди Тўрамурод Би-Би-Си билан суҳбатда:

"Бир пайтлар ўзбек қирғизни кўрмасдан, қозоғу тожик ўзбекни кўрмасдан, ўзбек туркманни кўрмасдан, ҳамма томонимиз ёпиқ, чегаралар ёпиқ шароитда яшадик. Иқтисод ҳам шунга яраша ривожланмади. Бизнинг тилимиз 2016 йилдан кейин чиқди. Чегараларимиз очилди, тилимиз очилди ва биз мана бундай муаммолар ҳақида 2016 йилдан кейин айтадиган бўлдик. Тўғри, мен давлат раҳбарларини ҳам, бошқаларни ҳам кўп танқид қиламан. Сиёсатни ҳам танқид қиламан. Лекин, бор нарсани ҳам борлигини айтиш керак. Ҳалол бўлиш керак. Давлат раҳбарининг ҳам яхши ишларини айтиш керак. Масалан, энг яхши иши, чегараларни очди. Биз қирғиз, қозоқ, тожик биродарларимиз билан дўст бўлиб, яна аҳлликда яшай бошладик. Бир-биримизни кўрмай, ўттиз йилни ўтказиб юбордик".

Китоблар ҳам кўприк вазифасини бажармоқда

Расмий маълумотларга кўра, кейинги йилларда Ўзбекистон ва Қирғизистон ўртасидаги сайёҳлик алоқалари сезиларли даражада кенгайган. Икки давлат фуқароларининг ўзаро қатнови ва иқтисодий муносабатлари ҳам фаоллашган.

Маданий-гуманитар соҳада ҳам ҳамкорлик кучаймоқда. Ўш шаҳридаги Бобур номидаги ўзбек миллий академик мусиқали драма театрининг тўлиқ таъмир қилиниши, таълим муассасалари қурилиши ва қўшма маданий лойиҳалар ана шу жараённинг амалий кўринишлари сифатида баҳоланмоқда.

Шу нуқтаи назардан қараганда, «Қора китоб» тақдимоти ҳам шунчаки китобхонлар учрашуви эмас. У икки халқнинг умумий тарихи, ўхшаш тақдири ва муштарак хотираси ҳақидаги мулоқот ҳамдир. Афғонистон уруши ҳақидаги асарнинг қирғиз тилига таржима қилиниши, унга юқори даражада эътибор қаратилиши ва китобхонлар қизиқиши билан қарши олиниши маданий майдондаги яқинлашувнинг бир белгиси сифатида кўрилиши мумкин.

Тадбирнинг яна бир жиҳати эътиборга молик. Учрашув, асосан, расмий ташкилотлар ташаббуси билан эмас, балки китобхонлар ва муаллиф ижоди мухлисларининг қизиқиши туфайли ташкил этилган. Ижтимоий тармоқлардаги эълонлар орқали тадбирга келган ёшлар ҳам бўлгани адабиётга қизиқиш сақланиб қолаётганини кўрсатади.

Айни пайтда Каримберди Тўрамуроднинг яна бир асари, "Сўнгги бек" қиссаси қирғиз тилида нашрга тайёрланмоқда.

Ўшда бўлиб ўтган мазкур адабий учрашувни эса маданият ортида турган ишонч, яқинлик ва яхши қўшничилик сиёсатининг яна бир ифодаси дейиш мумкн.

Тадбир иштирокчилари айтганидек, сиёсатчилар имзолайдиган келишувлар давлатлар ўртасидаги муносабатларни белгиласа, китоблар, театрлар ва маданий мулоқотлар халқларни бир-бирига яқинлаштиради.