Trump, İran'ın teklifini 'çöp' olarak nitelendirdi

ABD Başkanı Donald Trump, olası barış görüşmelerine taslak olması için hazırlanan 14 maddelik öneri listesine İran'ın verdiği karşı teklifi reddetti.

10 Mayıs Pazar günü "İran'ın sözde 'Temsilcilerinden' gelen yanıtı az önce okudum. Beğenmedim - KESİNLİKLE KABUL EDİLEMEZ" diyen Trump, Pazartesi günü de teklifi "çöp" olarak nitelendirdi.

İran ile ateşkesin yaşama şansını "inanılmaz derecede zayıf" olarak nitelendiren Trump, ateşkesin "yaşam destek ünitesine bağlı" olduğunu ifade etti.

Trump, "Bize gönderdikleri o çöp parçasını okuduktan sonra, ki okumayı bile bitirmedim. 'Bunu okumakla zamanımı boşa harcamayacağım' dedim. [Ateşkes] şu anda en zayıf anlarından birinde, yaşam destek ünitesinde" dedi.

Trump'ın Pazar günkü açıklamasının ardından petrol fiyatları yükselmişti.

Tahran, nükleer program gibi karmaşık konuların bu müzakerelerden ayrı tutulmasını istiyor.

İran'ın yarı resmi Tasnim haber ajansı, yanıtların arabulucu Pakistan aracılığıyla gönderildiğini duyurdu.

Buna göre Tahran'ın önerisi, savaşın tüm cephelerde derhal sona erdirilmesini, ABD deniz ablukasının durdurulmasını ve İran'a yönelik daha fazla saldırı yapılmayacağına dair garantiler gibi maddeler içeriyor.

Amerikalı haber kuruluşu Axios, Trump yönetiminin 14 maddelik resmi yazısının, İran'ın nükleer zenginleştirme faaliyetlerini askıya alması, yaptırımların kaldırılması ve Hürmüz Boğazı'ndan serbest geçişin yeniden sağlanması gibi maddeler içerdiğini bildirmişti.

Axios'a bu haber için konuşan iki ABD yetkilisi dahil dört kaynak, belirtilen şartların çoğunun nihai bir anlaşmaya varılmasına bağlı olacağını da ifade etti.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, 10 Mayıs'ta yaptığı X paylaşımında teklife doğrudan atıfta bulunmasa da "Düşmanın önünde asla başımızı eğmeyeceğiz ve diyalog veya müzakereden bahsedilmesi teslimiyet veya geri çekilme anlamına gelmez" ifadelerini kullandı.

'Kürtler beni hayal kırıklığına uğrattı'

ABD Başkanı 11 Mayıs Pazartesi günü Oval Ofis'te düzenlediği basın toplantısında İran'daki protestoculara Kürtler üzerinden silah gönderdikleri ancak Kürtlerin silahları İranlılara ulaştırmadığı iddiasını da yeniledi.

"İranlılar sokağa çıkmak, protesto gösterisi yapmak istiyor ama silahları yok. Kürtlerin onlara [silah] vereceğini düşünüyorduk. Kürtler bizi hayal kırıklığına uğrattı" diyen Trump sözlerini şöyle sürdürdü:

"Kürtler, alıyor, alıyor, alıyor. Kongre'de itibarları büyük. Kongre 'Hayır, iyi savaşıyorlar' diyor. Para ödendiğinde iyi savaşıyorlar. Kürtler beni hayal kırıklığına uğrattı. İşe yaramayacağını söylemiştim."

Trump, daha önce de ABD yönetiminin Kürtler aracılığıyla İran'daki hükümet karşıtı protestoculara silah gönderdiğini ancak silahların Kürt gruplar tarafından alıkonulduğunu ileri sürmüştü.

Merkezi Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nde olan haber kuruluşu Rudaw, birçok İranlı Kürt muhalif grubun iddiayı reddettiğini duyurmuştu.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise geçen hafta Trump'ın açıklamalarının belirli bir silah transferinin teyidi olmadığını, Trump'ın İran halkının başlarına gelene karşı koyabilmelerine dair arzusunu yansıttığını söyledi.

Petrol fiyatları yükseldi

Savaşın başlamasından bu yana enerji fiyatları büyük dalgalanmalar gösteriyor.

Hürmüz Boğazı, ABD-İsrail saldırılarının ardından fiilen kapalı durumda.

Küresel petrol ve gaz sevkiyatının yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçiyordu.

Geçici ateşkesin 8 Nisan'da yürürlüğe girmesiyle petrol fiyatları düşüş göstermişti ancak karşılıklı tehditlerin sürmesi üzerine Brent ham petrolü varil başına 100 doların üzerine çıktı.

ABD'nin teklifine İran'ın yanıtını Trump'ın "kabul edilemez" bulması ardından petrol fiyatları yeniden yükseldi.

Brent ham petrolünün fiyatı 11 Mayıs'ta Asya piyasalarında varil başına %4,1 artışla 105,50 dolara yükselirken, ABD piyasalarında işlem gören ham petrol ise %4,4 artışla 99,80 dolara çıktı.

Küresel piyasalarda petrol ve gaz fiyatlarının yükselmesiyle birlikte büyük enerji şirketlerinin karları da arttı.

Suudi petrol şirketi Aramco, yılın ilk üç ayında kârının 2025'in aynı dönemine kıyasla %25'in üzerinde arttığını açıkladı.

BP de aynı dönemde kârında iki katından fazla artış olduğunu duyurmuştu.

Ateşkes sonrası gelişmeler

Nisan ayı başında ilan edilen ateşkes yaşanan çatışmalara karşın büyük ölçüde işlerliğini sürdürdü.

Mayıs ayının ilk haftasında Trump, savaşın "çabuk biteceği" iddiasını tekrarladı.

Ardından 6 Mayıs'ta İran'ın bir anlaşmaya yanaşmaması durumunda bombardımanla tehdit etti.

İran yönetimi ise tehditlere karşılık uyarı mesajları vermeye devam ediyor.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise savaşın sona ermesi için İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun "ortadan kaldırılması" gerektiğini savundu.

Trump daha önce, İran'daki ilk ABD-İsrail operasyonu olan Destansı Öfke Operasyonu'nun "İran'ın üzerinde anlaşılanları vermeyi kabul etmesi şartıyla" sona ereceğini söylemişti.

Bu açıklamadan önce, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio operasyonun sona erdiğini ve hedeflerine ulaşıldığını ifade etmişti.