ศาลโลกตัดสินเมียนมาฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวโรฮิงญา อาจกระทบไทยอย่างไรบ้าง


Myanmar's President Min Aung Hlaing Visits Thailand.
Myanmar's President Min Aung Hlaing, accompanied by Thailand's Prime Minister Anutin Charnvirakul, reviews a guard of honor during an official welcoming ceremony at Government House in Bangkok, Thailand. The Myanmar President Min Aung Hlaing is in Thailand, making his first trip there since becoming civilian leader as he seeks a return to the diplomatic fold for his country. (Photo by Anusak Laowilas/NurPhoto via Getty Images)
คำบรรยายภาพ, พลเอกอาวุโสมิน ออง หล่าย ผู้นำเมียนมา พร้อมด้วยนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและ รมว.มหาดไทย ร่วมตรวจแถวกองทหารเกียรติยศในระหว่างพิธีต้อนรับอย่างเป็นทางการที่ทำเนียบรัฐบาลของไทย ในการเยือนไทยอย่างเป็นทางการเมื่อเดือน ส.ค. ที่ผ่านมา
    • Author, นงนภัส พัฒน์แช่ม
    • Role, ผู้สื่อข่าวบีบีซีไทย
  • Published
  • เวลาอ่าน: 10 นาที

ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ (ICJ) หรือศาลโลก อ่านคำตัดสินเมื่อวานนี้ (19 พ.ย.) ว่าเมียนมาได้กระทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวโรฮิงญา จากปฏิบัติการกวาดล้างที่เกิดขึ้นในปี 2017 ในรัฐยะไข่ตอนเหนือ ทำให้เมียนมาเป็นรัฐแรกในประวัติศาสตร์ที่ถูกตัดสินว่าละเมิดอนุสัญญาว่าด้วยการป้องกันและลงโทษอาชญากรรมฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ปี 1948

คำตัดสินครั้งประวัติศาสตร์ที่มีการเผยแพร่รายละเอียดเป็นเอกสารความยาว 191 หน้านั้น เป็นการ "ให้ในสิ่งที่แกมเบียร้องขอเกือบ 100%" ตามทรรศนะของ ดร.ภัทรพงษ์ แสงไกร ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายระหว่างประเทศจากคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (มธ.) ซึ่งชี้ให้เห็นถึงข้อผูกพันของคำตัดสินนี้ ที่วางแนวทางไว้อย่างชัดเจนว่า เมียนมาจะต้องยินยอมให้ชาวโรฮิงญากลับคืนสู่สถานะเดิม โดยต้องส่งรายงานต่อศาลภายในระยะเวลาสองปี

ทั้งนี้ เขาระบุว่าการ "กลับคืนสู่สถานะเดิม" นั้น คำตัดสินศาลโลกระบุชัดเจนว่าหมายรวมถึงการทำให้ชาวโรฮิงญาสามารถกลับถิ่นฐานเดิมได้อย่างปลอดภัยและมีเกียรติ คืนทรัพย์สินที่ถูกยึดหรือให้สิ่งทดแทน ดำเนินการค้นหาผู้สูญหายและช่วยเหลือในกระบวนการฟื้นฟู และมีกระบวนการปกป้องชาวโรฮิงญาจากการเลือกปฏิบัติด้วย

ภายหลังคำตัดสิน เอ็ด มิลิแบนด์ รมว.ต่างประเทศ ของสหราชอาณาจักร ออกแถลงการณ์ระบุว่า สหราชอาณาจักรได้ขับไล่ผู้ช่วยทูตฝ่ายทหารของเมียนมา และเรียกร้องให้มีการประชุมของคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ (UNSC) อย่างเร่งด่วนเพื่อหารือเกี่ยวกับคำตัดสินนี้ของศาลโลก

ขณะที่รัฐบาลไทยยังไม่มีการแสดงท่าทีใด ๆ ต่อคำพิพากษานี้ หลังจากที่เมื่อเดือน ส.ค. นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี เพิ่งจะให้การต้อนรับพลเอกอาวุโส มิน อ่อง หล่าย ที่มาร่วมเป็นประธานในพิธีเปิดงานสัมมนาธุรกิจไทย-เมียนมา เพื่อส่งเสริมความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างสองประเทศ

ทว่า คำตัดสินครั้งประวัติศาสตร์ที่ชาติต่าง ๆ ให้ความสนใจ จะส่งผลอย่างไรต่อประเทศไทย รวมถึงรัฐบาลไทย ซึ่งแสดงออกถึงความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดกับผู้นำเมียนมาในช่วงหลายเดือนที่ผ่านมา

แรงกดดันทางการทูต

นักวิชาการด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศส่วนหนึ่งเชื่อว่า สิ่งที่จะตามมาจากคำตัดสินนี้คือแรงกดดันทางการทูต

"ประเทศไทยพอเจอสถานการณ์แบบนี้... 'ควรจะ' อยู่ในสถานะที่ค่อนข้างลำบากใจ [หรือ] มีความกระอักกระอ่วนใจพอสมควร" ดร.ฟูอาดี้ พิศสุวรรณ จากคณะรัฐศาสตร์ มธ. กล่าวในงานสัมมนาวิชาการเรื่อง 'คำพิพากษาศาล ICJ ในคดีโรฮิงญา และเส้นทางสู่ความยุติธรรม' ในวันนี้ (20 พ.ย.)

ในงานสัมมนาซึ่งจัดขึ้นที่อาคารเรียนรวมกลุ่มสังคมศาสตร์ 3 มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์รังสิต ซึ่ง ดร.ฟูอาดี้ ร่วมเป็นผู้พูดผ่านทางออนไลน์ เขาพูดถึงกรณีที่นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีของไทย เพิ่งให้การต้อนรับพลเอกอาวุโส มิน อ่อง หล่าย ประธานาธิบดีเมียนมาไปอย่างสมเกียรติเมื่อเดือน ส.ค. ที่ผ่านมา ซึ่งนายอนุทินกล่าวว่าไทยจะสนับสนุนการมีส่วนร่วมของเมียนมาในอาเซียนอย่างเต็มที่

เขามองว่าความเคลื่อนไหวดังกล่าวทำให้ไทยถูกมองว่า "เป็นผู้นำกระแส" ในการที่จะทำให้การคงความสัมพันธ์กับรัฐบาลทหารเมียนมา "กลายเป็นเรื่องปกติ" (normalized) ซึ่งประเทศอื่น ๆ อาทิ กัมพูชา ลาว เวียดนาม มาเลเซีย ก็ทยอยทำตาม ไปจนถึงญี่ปุ่นที่กำลังพยายามปรับเปลี่ยนท่าทีของตนเอง

อย่างไรก็ตาม ดร.ฟูอาดี้ ชี้ให้เห็นในอีกด้านหนึ่งที่ไทยยืนยันมาตลอดว่า "ยึดมั่นในระเบียบโลก" เช่นในคำกล่าวของนายอนุทินในที่ประชุมสมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติ ครั้งที่ 81 เมื่อไม่กี่เดือนที่ผ่านมา ซึ่งเรียกร้องการเคารพกฎหมายระหว่างประเทศและกล่าวถึงผลของการเลือกปฏิบัติที่จะทำให้สิทธิมนุษยชนหมดความหมาย

"หลังจากที่ท่านอนุทินกล่าวต้อนรับมิน อ่อง หล่าย ไปแล้ว [และ] กล่าวในเวทียูเอ็น... ICJ ก็เพิ่งมาประกาศ วินิจฉัยว่า รัฐที่เราต้อนรับอย่างอบอุ่น โอบอ้อมอารี ชนแชมเปญ ปูพรมแดง ได้ทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ ความกระอักกระอ่วนใจตรงนี้ คำถามคือ ถ้อยคำที่แถลงที่นิวยอร์ก จะทำอย่างไรให้มันสอดคล้องกับการดำเนินนโยบายต่างประเทศของเรากับเมียนมา ซึ่งมันมีความย้อนแย้งอยู่ค่อนข้างสูง" ดร.ฟูอาดี้ กล่าว

อย่างไรก็ดี เขามองว่าคำตัดสินของ ICJ ครั้งนี้ อีกด้านหนึ่งไทยก็อาจใช้เป็น "ทางลง" ในการปรับความสัมพันธ์กับเมียนมาใหม่ได้ ซึ่งอาจ "กระจายความเสี่ยงด้านความสัมพันธ์" ผ่านการพูดคุยกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอื่น ๆ ในเมียนมานอกเหนือไปจากรัฐบาลเมียนมา

"มันไม่ได้กำหนดนะครับว่าเราต้องห้ามคุย หรือว่าเราต้องคว่ำบาตรหรืออะไร แต่ว่าคำถามที่มันกลับมาสู่เราคือเราจะเจรจายังไง เราจะ normalize (ทำให้ [การสานสัมพันธ์] เป็นเรื่องปกติ) แบบไม่มีเงื่อนไข มีความไม่ชัดเจนเหมือนเดิมหรือเปล่า การ normalize มันมีต้นทุนทางการเมืองที่มันสูงขึ้นมาก ๆ เราต้องตัดสินใจว่าเราจะคุยกับใครยังไง จะยังปูพรมแดงอยู่หรือเปล่า" ดร.ฟูอาดี้ กล่าว

เขาเน้นย้ำว่านี่ไม่ได้หมายถึงว่าประเทศไทยไม่ควรคุยรัฐบาลทหารเมียนมาเลย ซึ่งเขามองว่ายังควรที่จะคุยอยู่เนื่องจากมีพรมแดนที่ติดกัน โดยเขาเสนอว่าอาจ "ลดระดับสัญญาณ แต่คงความร่วมมือไว้ในอะไรที่ทำงานร่วมกันได้"

.(จากซ้าย) โก โก หล่าย รัฐมนตรีประจำสำนักงานประธานาธิบดีเมียนมา เข้าร่วมการพิจารณาคดีในวันที่ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศอ่านคำพิพากษาในคดีที่ประเทศแกมเบียยื่นฟ้องเมียนมา โดยกล่าวหาว่าเมียนมากระทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชนกลุ่มน้อยชาวมุสลิมโรฮิงญา ณ กรุงเฮก ประเทศเนเธอร์แลนด์ เมื่อวันที่ 19 พ.ย. 2026
คำบรรยายภาพ, (จากซ้าย) โก โก หล่าย รัฐมนตรีประจำสำนักงานประธานาธิบดีเมียนมา เข้าร่วมการพิจารณาคดีในวันที่ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศอ่านคำพิพากษาในคดีที่ประเทศแกมเบียยื่นฟ้องเมียนมา โดยกล่าวหาว่าเมียนมากระทำการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชนกลุ่มน้อยชาวมุสลิมโรฮิงญา ณ กรุงเฮก ประเทศเนเธอร์แลนด์ เมื่อวันที่ 19 พ.ย. 2026

ด้าน ดร.ภัทรพงษ์ ให้สัมภาษณ์เพิ่มเติมกับบีบีซีไทยว่าคำพิพากษาของศาลยุติธรรมระหว่างประเทศที่ชี้ว่าเมียนมามีความผิดฐานฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวโรฮิงญานั้น แม้จะไม่ได้มีผลผูกพันโดยตรงกับรัฐไทย เนื่องจากตามธรรมนูญศาลระบุชัดเจนว่ามีผลผูกพันเฉพาะรัฐคู่ความ ได้แก่ เมียนมา และแกมเบียซึ่งเป็นผู้ยื่นฟ้องต่อศาลโลก แต่ก็ถือว่ามีน้ำหนักทั้งทางการเมืองและทางการทูตต่อประเทศอื่น ๆ อย่างมาก

"เป็นผลผูกพันแค่รัฐสองรัฐ แม้ประเทศไทยหรืออังกฤษไม่ได้ผูกพันตามคำพิพากษาศาล แต่แน่นอนว่าพอเป็นคำตัดสินของศาลโลกซึ่งผ่านการพิจารณาจากพยานหลักฐานเป็นอย่างดี มันก็ย่อมมีน้ำหนักมากกว่าเอกสารฉบับอื่น ๆ เพราะฉะนั้นมันมีนัยและน้ำหนักทางการเมือง-ทางการทูต อย่างมาก" เขากล่าว

ดร.ภัทรพงษ์ให้ความเห็นว่า เมื่อศาลโลกตัดสินแล้วว่าสิ่งที่เกิดขึ้นจากปฏิบัติการกวาดล้างของกองทัพเมียนมานั้นเข้าข่ายการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ และเมียนมาในฐานะรัฐมีหน้าที่ต้องนำตัวผู้กระทำความผิดมาลงโทษซึ่งเป็นหน้าที่ตามอนุสัญญาฯ ย่อมหมายความว่าต้นทุนในการเข้าไปมีปฏิสัมพันธ์กับพลเอกอาวุโส มิน อ่อง หล่าย ย่อมสูงขึ้นมาก ดังนั้นประเทศต่าง ๆ ย่อมต้องระมัดระวังในท่าทีมากขึ้น

เขาชี้ด้วยว่า ต้องจับตาดูต่อว่าการประชุมสุดยอดอาเซียนในปีหน้าซึ่งสิงคโปร์จะขึ้นมาเป็นประธานนั้นจะเชิญเมียนมาเข้าร่วมการประชุมหรือไม่ ซึ่งล่าสุดฟิลิปปินส์ก็ไม่ได้เชิญเมียนมาเข้าร่วมประชุมสุดยอดอาเซียนที่กรุงมะนิลาในสัปดาห์นี้

"ศาลโลกบอกแล้วว่ามีผู้กระทำความผิด แล้วถ้าหากไปอ่านคำพิพากษา มีหลายจุดที่ศาลขับเน้นประเด็นบทบาทของพลเอกมิน อ่อง หล่าย โดยเฉพาะ มันก็มีประเด็นเรื่อง legitimacy (ความชอบธรรม)" เขากล่าว

อาจารย์ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายระหว่างประเทศรายนี้ยังกล่าวต่อว่า แม้ทุกฝ่ายเห็นพ้องต้องกันว่าต้องพูดคุยเจรจากดดันพลเอกอาวุโส มิน อ่อง หล่าย และระบอบปัจจุบัน แต่โจทย์ของแต่ละประเทศในตอนนี้คือ จะทำอย่างไรถึงจะเป็นการเข้าไปเกี่ยวข้องโดยไม่เพิกเฉยหรือมองข้ามคำพิพากษาของศาลโลกไปเลย

เขายกตัวอย่างเช่น หากมีการนำเรื่องเข้าคณะมนตรีความมั่นคงของสหประชาชาติขึ้นมา แต่ละประเทศจะโหวตอย่างไร หรือหากมีการนำเรื่องเข้าสู่สมัชชาใหญ่แห่งสหประชาชาติ หรือ ยูเอ็นจีเอ (UNGA) ว่ายินดีรับคำตัดสินของศาลโลก แล้วแต่ละประเทศจะกำหนดท่าทีลงเสียงอย่างไร

"ต้นทุนที่มันเพิ่มขึ้นจากคำพิพากษาของศาลโลกในเรื่องความชอบธรรม มันตีกรอบหรือวางสมการใหม่ว่าจะ engage (มีปฏิสัมพันธ์) อย่างไร" เขาระบุ

ดร.ภัทรพงษ์ ยังเน้นย้ำในประเด็นที่สอดคล้องกับ ดร.ฟูอาดี้ ว่า การที่มีคำพิพากษาฉบับนี้ออกมา ไม่ได้หมายความว่าไทยควรเลิกข้องเกี่ยวกับระบอบปัจจุบันของพลเอกอาวุโส มิน อ่อง หล่าย แต่ยังจำเป็นต้องเดินหน้าพูดคุยเจรจาในลักษณะทวิภาคีเพื่อคลี่คลายปัญหาต่าง ๆ ทว่าต้องระมัดระวังในท่าที หรือแถลงการณ์ร่วมต่าง ๆ มากขึ้น ไม่ให้ออกมาในลักษณะมีภาพ "ฟอกขาว" หรือ "ละเลย" ความรับผิดชอบของรัฐเมียนมา

นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี และ พลเอกอาวุโส มิน อ่อง หล่าย ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา ร่วมเป็นประธานในพิธีเปิดงาน Thailand - Myanmar Business Forum 2026 ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ เพื่อส่งเสริมความร่วมมือด้านเศรษฐกิจและการค้าระหว่างสองประเทศ เมื่อวัน 6 ส.ค. 2026

แม้นักวิชาการส่วนหนึ่งจะมองตรงกันว่าคำตัดสินศาลครั้งนี้อาจสร้างแรงกดดันทางการทูตต่อไทยได้ ทว่า ดร.ศิรดา เขมานิฏฐาไท จากคณะรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ (มช.) ไม่เชื่อว่าแรงกดดันนั้นจะมีผลมากนักในทางปฏิบัติ

เธอมองว่าแม้นานาชาติอาจพยายามแสดงท่าทีต่อคำพิพากษาของศาลโลก แต่รัฐบาลไทยซึ่งเคยออกตัวไม่รับเขตอำนาจศาลโลก ก็อาจนิ่งเฉยโดยอ้างว่าเป็นเรื่องภายในของเมียนมาได้ ซึ่งเธอมองว่า "มีข้อเสียแน่นอน" เนื่องจากไทยเองก็มีภาพลักษณ์ที่ไม่ค่อยดีอยู่แล้วในสายตาของนานาชาติ จากการที่เคยให้การต้อนรับผู้นำเมียนมาอย่างเต็มที่

อย่างไรก็ดี ด้วยระเบียบโลกที่กำลังเปลี่ยนไป ทำให้เธอมองว่าแรงกดดันซึ่งอาจจะมีเยอะกว่านี้ได้ในอดีต อาจลดน้อยถอยลงไปในปัจจุบัน

"จริง ๆ สิ่งที่มันเกิดขึ้น ณ ตอนนี้... ระเบียบโลกมันกำลังเปลี่ยน มหาอำนาจมีความเปลี่ยนแปลง ก็ทำให้ไทยเองก็ลังเลเหมือนกัน" เธอกล่าว

"การที่เราปูพรมแดงให้กับรัฐบาลมิน อ่อง หล่าย หรือว่าการมีความแน่นแฟ้นในภาพลักษณ์ที่เป็นในทางบวกกับรัฐบาลเนปิดอว์ มันก็จะส่งผลแน่นอนว่าโลกตะวันตกก็จะกดดันเราในบางกลุ่ม แต่ขณะเดียวกัน โลกตะวันตกเองตอนนี้ก็ไม่ชัดเจนในเรื่องของสิทธิมนุษยชนหรือมนุษยธรรม เพราะฉะนั้นในช่วงที่ระเบียบโลกกำลังเปลี่ยนผ่าน... มันก็จะทำให้พลังของการกดดัน แรงกดดันมันน้อยลง" ดร.ศิรดา ระบุ

ไทยควรอยู่ตรงไหนในการช่วยเหลือผู้อพยพชาวโรฮิงญา

แม้คำพิพากษาของ ICJ จะผูกพันให้เมียนมาต้องเปิดทางให้ชาวโรฮิงญาสามารถกลับคืนถิ่นฐานได้อย่างปลอดภัย แต่อาจารย์จากคณะรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มช. มองว่า นี่คือเรื่องที่ "แทบจะเป็นไปไม่ได้" ในทางปฏิบัติ ทั้งจากสถานการณ์การเมืองปัจจุบันในเมียนมา ไปจนถึงทัศนคติของชาวเมียนมาในพื้นที่เอง ที่แม้จะต่อต้านการรัฐประหารของมิน อ่อง หล่าย แต่จำนวนมากก็ยังมีอคติต่อชาวโรฮิงญา

"พลวัตภายในประเทศมันไม่ได้เอื้อต่อการให้เมียนมาร์สามารถปฏิบัติตามสิ่งนี้ได้ แม้ว่าหากเมียนมามีการเปลี่ยนรัฐบาลไปสู่ความเป็นพลเรือน หรือว่าฝ่ายต่อต้านชนะก็ตาม ซึ่งอันนั้นยากอยู่แล้วนะ... แต่ฝ่ายต่อต้านเองจะมาเปลี่ยนกฎหมาย จะมาเปลี่ยนทัศนคติของคน จะใช้เรื่องนี้เป็นเครื่องมือทางการเมืองภายใน แทบจะเป็นไปไม่ได้" เธอให้ความเห็น

อย่างไรก็ดี เธอมองว่าคำพิพากษาศาลโลกครั้งนี้อาจเป็นโอกาสหนึ่งสำหรับไทยในการพยายามส่งคืนผู้อพยพชาวโรฮิงญา ซึ่งมีทั้งที่ติดค้างในสถานกักกันอยู่ไม่น้อย และบางส่วนก็กระจัดกระจายอยู่ภายในประเทศ ซึ่งหากรัฐบาลไทยสามารถกดดันเมียนมาให้รับชาวโรฮิงญากลับไป "ได้อย่างปลอดภัย" โดยร่วมมือกับนานาชาติ ก็อาจช่วยปรับภาพลักษณ์ของไทยให้ดีขึ้นได้

นอกจากนี้ ไทยอาจใช้คำพิพากษานี้ในการไปพูดคุยกับประเทศตะวันตกเรื่องการช่วยเหลือผู้อพยพชาวโรฮิงญาที่ติดค้างในไทย ซึ่งเป็นวิธีการคล้ายกับที่ ดร.ฟูอาดี้ กล่าวในวงสัมมนาว่าทางการบังกลาเทศอาจพยายามจะทำเช่นนี้ เพราะแบกรับต้นทุนผู้อพยพชาวโรฮิงญาหนักที่สุด

ด้าน ดร.ศิรดา เห็นว่าแม้ฝ่ายการเมืองของไทยอาจไม่ได้ออกมาแสดงท่าทีต่อคำพิพากษาศาลครั้งนี้โดยตรง แต่อย่างน้อย ๆ กระทรวงการต่างประเทศก็ควรต้องออกมาแสดงท่าทีวางตัวบางอย่าง เนื่องจากไทยยังเป็นสมาชิกในคณะมนตรีสิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ

"ตอนนี้เรายังมีที่นั่งอยู่ในคณะมนตรีสิทธิมนุษยชน ตรงนี้มันก็จะเป็นท่าทีของไทยในเชิงสัญลักษณ์ในระหว่างประเทศ ถ้าเราสามารถจะคว้าประเด็นเหล่านี้มาพูดได้ ก็อาจจะส่งเสริมในเรื่องของภาพลักษณ์" เธอกล่าวทิ้งท้าย

TO GO WITH AFP STORY: SEAsia-migrants-Thailand-traffickers-crime, FOCUS by Preeti JHAThis picture taken on May 14, 2015 shows Rohingya migrants on a boat drifting in Thai waters off the southern island of Koh Lipe in the Andaman. Trafficking experts say Thailand is the centre of a multi-million-dollar trade run by competing transnational criminal syndicates. AFP PHOTO / Christophe ARCHAMBAULT (Photo by CHRISTOPHE ARCHAMBAULT / AFP via Getty Images)

การที่คำสั่งศาลโลกระบุว่ารัฐเมียนมาต้องจัดให้ชาวโรฮิงญาคืนสู่ถิ่นเดิม ให้กลับไปรวมตัวกับครอบครัวอีกครั้ง โดยต้องกลับไปอย่างปลอดภัย สมัครใจ และมีศักดิ์ศรี นั้น ผู้เชี่ยวชาญจากคณะนิติศาสตร์ มธ. มองว่าเป็นภาวะกลืนไม่เข้าคายไม่ออก (dilemma) อย่างหนึ่ง เนื่องจากถึงแม้ว่าศาลสั่งว่าต้องให้มีการกลับ แต่ตราบใดที่ยังไม่มีความปลอดภัย สิ่งนี้ก็ยากที่จะเกิดขึ้น

เขาเสนอว่ารัฐที่มีส่วนเกี่ยวข้องควรเจรจากับตัวแสดงต่าง ๆ ในพื้นที่ รวมถึงรัฐบาลกลางอย่างเนปิดอว์ให้มากขึ้น และควรมีองค์กรระหว่างประเทศหรือความร่วมมือระหว่างประเทศที่เข้าไปดูสถานการณ์การส่งกลับชาวโรฮิงญาคืนถิ่น เพื่อให้เกิดความสงบเรียบร้อยและปลอดภัย

"ตามที่ท่านรองนายกฯ สีหศักดิ์พูดมาตลอดว่าเราต้องการกลับไปสู่จอเรดาร์โลก ตอนนี้จอเรดาร์ของโลกไปในทิศทางที่อยากจะร่วมมือกันแก้ไขปัญหาโรฮิงญา เช่น ศาลสั่งว่าต้องให้ผู้เสียหายกลับคืนสู่บ้านเรือนภายใน 2 ปี แน่นอนมันต้องมีการทำอะไรให้เป็นรูปธรรม แล้วประเทศไทยจะทำอย่างไร เราก็ควรจะไปมีส่วนร่วมในทางที่สร้างสรรค์" ดร.ภัทรพงษ์ กล่าว

คำพิพากษานี้ส่งผลต่อภาคธุรกิจไทยหรือไม่

ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายระหว่างประเทศจาก มธ. ชี้ว่าอีกสิ่งหนึ่งที่ซ่อนอยู่ในคำพิพากษาครั้งนี้ของศาลโลก คือ บทบาทของเมตา (Meta) บริษัทเจ้าของแพลตฟอร์มเฟซบุ๊ก (Facebook) ซึ่งในหมู่นักกฎหมายด้านสิทธิมนุษยชนที่ตามคดีนี้อยู่มักเน้นย้ำอยู่เสมอว่าอย่าละเลยบทบาทของเมตาหรือเฟซบุ๊กที่เผยแพร่ถ้อยคำผู้นำของเมียนมาหลายคนซึ่งออกมาพูดในลักษณะสร้างความเกลียดชัง และส่งเสริมความรุนแรง

"หากอ่านคำพิพากษา จะเห็นว่าศาลเชื่อพยานหลักฐานว่าฝ่ายความมั่นคงของเมียนมาทำงานกันเป็นทีม ก็คือใช้ปฏิบัติการข้อมูลข่าวสารหรือไอโอ (Operation Information – IO) ตั้งเพจปลอมขึ้นมา แล้วแชร์ข้อความซ้ำ ๆ เพื่อสร้างความเกลียดชังเป็นเครือข่าย จากการดูไอพี (IP) และช่วงเวลาทั้งหลาย ศาลเชื่อว่ามีเครือข่ายของฝ่ายความมั่นคงที่ทำปฏิบัติการข่าวสารอยู่" ดร.ภัทรพงษ์ กล่าว

เขาแนะว่าภาคธุรกิจของไทยควรทำ due diligence (การสอบทานธุรกิจ) ในกิจกรรมหรือธุรกรรมของตนเอง เพื่อให้มั่นใจว่าการดำเนินธุรกิจในเมียนมาไม่ได้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการละเมิดสิทธิมนุษยชน หรือไปขัดขวางการปฏิบัติตามคำพิพากษาของศาลโลก โดยเฉพาะธุรกิจภาคธนาคารและสถาบันการเงินของไทย เนื่องจากในอดีตเคยมีรายงานของผู้รายงานพิเศษแห่งสหประชาชาติ หรือ ยูเอ็น ระบุว่ากลุ่มลูกค้าของธนาคารไทยมีความเชื่อมโยงหรือมีความเกี่ยวข้องกับกองทัพเมียนมา

"ผมคิดว่าคงต้องเริ่มเช็คหรือที่เขาเรียกว่า due diligence เพื่อทำให้มั่นใจว่าการดำเนินธุรกิจไม่ได้เกี่ยวข้องกับการละเมิดสิทธิมนุษยชน" ดร.ภัทรพงษ์ กล่าวกับบีบีซีไทย

รายงานเพิ่มเติมโดย จิราภรณ์ ศรีแจ่ม ผู้สื่อข่าวบีบีซีไทย