Israel na Uturuki zikiingia vitani, nani ana nguvu zaidi?

Israel ilianzishwa tarehe 14 Mei 1948, na Uturuki iliitambua rasmi kama nchi huru chini ya mwaka mmoja baadaye, tarehe 28 Machi 1949.

Uturuki ilikuwa nchi ya kwanza yenye Waislamu wengi kuitambua Israel kama taifa huru. Lakini karibu miaka 80 baadaye, hali inaonekana kubadilika kabisa.

Vita vya siku 12 kati ya Israel na Iran mwaka jana viliathiri kwa kiasi kikubwa uwiano wa nguvu katika Mashariki ya Kati.

Israel iliibuka katika vita hivyo ikiwa nchi yenye msimamo mkali zaidi wa kijeshi, huku Iran ikipata hasara kubwa katika nyanja mbalimbali. Marekani inaonekana kuepuka mzozo wa muda mrefu na Iran, lakini ndani ya Israel kuna mjadala kwamba, licha ya Iran kudhoofika, Uturuki inaweza kuchukua nafasi yake.

Shambulio la Israel dhidi ya kambi ya anga ya Abu al-Duhur nchini Syria tarehe 18 Agosti, pamoja na onyo za moja kwa moja zilizotolewa na pande hizo mbili, zimeibua tena swali gumu: Je, Uturuki na Israel zinaelekea kwenye makabiliano nchini Syria?

Ushindani kati ya Uturuki na Israel nchini Syria unaonekana kimsingi kuchangiwa na tofauti kubwa katika malengo yao, kwani nchi hizo mbili zinataka matokeo tofauti kabisa.

Kwa nini Uturuki na Israel zinatofautiana kuhusu Syria?

Buğra Sarı, profesa mshiriki wa mahusiano ya kimataifa katika Chuo Kikuu cha Mersin, aliandika katika Middle East Monitor:

"Uturuki inataka Syria yenye umoja ambayo inaweza kudhibiti mipaka yake, kuwaunganisha makundi yenye silaha ndani ya mfumo wake, kudhibiti vitisho kutoka kwa ISIS na makundi yanayohusishwa na PKK, na kuwezesha wakimbizi kurejea nchini mwao. Kwa kuwa Uturuki inachangia mpaka wa karibu kilomita 900 na Syria, ikiwa Syria itaharibiwa na kugawanyika tena, Uturuki ndiyo itakayolipa gharama kubwa zaidi."

Profesa Buğra alisema:

"Kwa upande mwingine, Israel inaona Syria yenye uwezo mdogo wa kijeshi na jeshi dhaifu kuwa chaguo bora kwa usalama wake. Inataka Syria iwe na ulinzi dhaifu wa anga, silaha chache nzito, kusiwe na nguvu hasimu karibu na Milima ya Golan, na Israel iwe na uhuru kamili wa kufanya operesheni za kijeshi."

Wakati wa utawala wa Bashar al-Assad, Syria ilikuwa chini ya ushawishi mkubwa wa Iran. Lakini baada ya Al-Sharaa kuingia madarakani, ushawishi wa Uturuki nchini humo uliongezeka.

Kutokana na hilo, ushindani wa Israel nchini Syria sasa hauhusishi Iran pekee, bali Uturuki pia imekuwa mshiriki muhimu katika mzozo huo wa kimkakati.

Waziri wa zamani wa Ulinzi wa Israel, Yoav Gallant, aliiambia redio ya Israel 103 FM Jumatatu kwamba Iran inapodhoofika, ombwe linaloachwa na Iran litajazwa na nguvu nyingine.

Alitoa pia mtazamo kama huo katika makala iliyochapishwa Februari 2026, akisema Uturuki ndiyo taifa linaloweza zaidi kujaza ombwe hilo.

Yoav Gallant alisema:

"Katika Mashariki ya Kati, mgombea wa asili wa nafasi hiyo ni Uturuki yenye matarajio ya kifalme. Uturuki ni nchi yenye nguvu na ina historia ya kifalme. Iko kati ya Asia na Ulaya. Isipokuwa Marekani, ina jeshi kubwa zaidi ndani ya NATO. Sekta yake ya ulinzi ina nguvu sana, watu wake wana bidii, na kiuchumi Uturuki ni mojawapo ya vituo vikubwa vya viwanda barani Ulaya."

"Uturuki ni nguvu kubwa, na tayari inapanua ushawishi na uwezo wake katika maeneo mengi."

Je, Israel inaweza kuishinda Uturuki?

Je, Israel inaweza kuishughulikia Uturuki kama ilivyoishughulikia Iran? Je, Israel ina uwezo wa kupigana kijeshi na Uturuki?

Profesa Ashwini Mahapatra wa Kituo cha Masomo ya Asia Magharibi katika Chuo Kikuu cha Jawaharlal Nehru mjini New Delhi alisema:

"Ikilinganishwa na Iran, Israel kupigana na Uturuki ni jambo tofauti kabisa. Nchi zote mbili ni nguvu kuu katika eneo hili. Wakati Israel ilipopigana na Iran, ilipata msaada kutoka Marekani. Lakini Uturuki ni mwanachama wa NATO. Ikiwa mwanachama wa NATO atashambuliwa, inaweza kuonekana kama shambulio dhidi ya wanachama wote wa NATO. Hiyo ndiyo changamoto kubwa zaidi."

Profesa Ashwini Mahapatra alisema:

"Ukiangalia majeshi ya Israel na Uturuki, katika miaka 10 iliyopita Uturuki imepunguza kwa kiasi kikubwa utegemezi wake kwa nchi nyingine katika suala la uwezo wa kijeshi. Ina ndege zisizo na rubani zake ambazo inaziuza kwa nchi nyingine."

"Sasa pia imeanza kuzalisha ndege za kivita. Uboreshaji wa jeshi lake ulianza karibu mwaka 1978 hadi 1980, wakati Marekani ilipoiwekea Uturuki vikwazo vya silaha. Tangu wakati huo, imejikita katika kupunguza utegemezi wake kwa nchi nyingine. Katika kipindi cha miaka 30 hadi 40, imepiga hatua kubwa."

Profesa Ashwini Mahapatra aliongeza:

"Nadhani Israel haina rasilimali za kutosha kupigana na Uturuki. Kwa upande wa nguvu za anga, Israel ina nguvu kidogo zaidi kuliko Uturuki, lakini ikiwa Uturuki itapata ndege za kivita za Marekani aina ya F-35, faida hiyo itatoweka. Jeshi la majini la Uturuki pia lina nguvu sana. Kwa hiyo, katika hali ya sasa, Uturuki ni nguvu kubwa zaidi kuliko Israel."

Uturuki bado haionekani kwa ujumla barani Ulaya na Marekani kama tishio la kimataifa kama baadhi ya nchi nyingine. Kwa hiyo, msimamo wa Marekani kuhusu Uturuki hauwezi kuwa sawa na ule iliyouchukua kuhusu Iran. Hata kama Marekani ingetaka kufanya hivyo, isingekuwa rahisi.

Balozi wa Marekani nchini Uturuki, Tom Barrack, pia alilaani shambulio la Israel dhidi ya uwanja wa ndege wa Syria karibu na mpaka wa Uturuki.

Alisema shambulio hilo lilitekelezwa licha ya uhakikisho wa Marekani na uthibitisho wa Uturuki kwamba haitapeleka wanajeshi wake katika eneo hilo.