Dalkii ugu horreeyey dunida ee ku dhawaaqay in aan caasimadiisa laga isticmaali doonin lacag caddaan ah

Islamabad
    • Author, Umair Mahmood
    • Role, BBC Urdu
  • Published
  • Waqtiga akhriska: 7 daqiiqo

Xukuumadda Pakistan ayaa ku dhawaaqday qorshe ay Islamabad uga dhigayso 'caasimadii ugu horreysay adduunka ee aan lacagta caddaanka ah laga isticmaalayn' iyo 'magaaladii ugu horreysay ee dalka oo gebi ahaanba aan lacagta caddaanka ah lahayn'.

Qoraal ay Wasaaradda Arrimaha Gudaha ku faafisay barta 'X' Jimcihii (Noofambar 13) ayaa lagu sheegay in waqtiga kama dambaysta ah ee loo qorsheeyay in Islamabad laga dhigo magaalo gebi ahaanba aan lacag caddaan ah lahayn uu yahay 31 Disembar.

Taasi waa, yoolka la dejiyay in dhammaan xarumaha ganacsiga iyo ganacsatada lagu xiro nidaamka lacag bixinta dijitaalka ah marka la gaaro Diseembar 31.

Sida ay sheegtay Wasaaradda Arrimaha Gudaha, waxaa shir muhiim ah oo ku saabsan mashruuca 'Islamabad oo aan lacag caddaan ah isticmaalin' (Cashless Islamabad) guddoomiyay Wasiiru-dawlaha Arrimaha Gudaha, Talal Chaudhry. Shirkaas waxaa ka qayb galay Guddoomiyaha Hay'adda Horumarinta Caasimadda (CDA), Sohail Ashraf, wakiillo ka socda qaybta bangiyada, iyo mas'uuliyiin kale oo sarsare.

Kulanka ayaa dib loogu eegay soo jeedinno iyo hindisayaal kala duwan oo loogu wareejinayo Islamabad lacagaha si buuxda loogu shubo dijitaalka. Talal Chaudhry wuxuu sheegay in la tashi iyo iskaashi dhammaan dhinacyada ay khuseyso ay muhiim u yihiin guusha mashruuca.

Wuxuu sheegay in "Wasiirka Arrimaha Gudaha ee Federaalka Mohsin Naqvi uu Ra'iisul Wasaaraha u ballanqaaday in Islamabad laga dhigi doono magaalada ugu horreysa ee aan lacagta caddaanka ah lahayn ee Pakistan iyo caasimadda ugu horreysa ee aan lacagta caddaanka ah lahayn ee adduunka."

Sida laga soo xigtay isaga, wixii ka dambeeya Noofambar 30, lacagta caddaanka ah lagama aqbali doono waax kasta oo ka tirsan Islamabad Capital Territory (ICT) iyo CDA.

Talal Chaudhry wuxuu sheegay in ujeedadu tahay in dhammaan ganacsatada Islamabad lagu daro nidaamka lacag la'aanta ah marka la gaaro Diseembar 31. Sida uu sheegay, kor u qaadista lacagaha dijitaalka ah waxay kordhin doontaa hufnaanta maaliyadeed, la socodka wanaagsan ee nidaamka canshuuraha iyo hagaajinta habka wax iibsiga.

Wasiirka Arrimaha Gudaha ayaa sheegay in ilaa hadda '26,000 oo ganacsato ah lagu xiray nidaamka lacag bixinta dijitaalka ah' ee Islamabad.

Dowladdu waxay sheegtay in hadafka ah in Islamabad laga dhigo magaalo aan lacag caddaan ah lahayn ay tahay in la fududeeyo lacagaha dijitaalka ah ee muwaadiniinta, ee aan lagu qasbin dadka inay ka tanaasulaan lacagta caddaanka ah.

Sidee Islamabad looga dhigayaa magaalo aan laga isticmaalin lacag caddaan ah?

Contactless
Iska gudbi, siina wada aqrinta
BBC Somali xayeysiin WhatsApp
BBC Somali WhatsApp

Warbixinada qotada dheer iyo wararka BBC Somali oo toos kuugu imanaaya WhatsApp.

Halkaan kaga soo biir

Dhamaadka xayeysiinta

Wasiiru Dowlaha Arrimaha Gudaha Talal Chaudhry oo la hadlayay BBC Urdu ayaa sheegay in dowladdu ay rabto inay abuurto jawi suurtogaliya marka la gaaro Diseembar 31 halkaas oo ganacsi kasta, ha ahaado dukaan yar ama goob ganacsi oo weyn, uu leeyahay xarun uu ku aqbalo lacagaha dijitaalka ah.

Wuxuu sheegay in mashruucan hoos yimaada, ganacsi kasta oo ku yaal Islamabad awood loo siin doono inuu sameeyo lacagaha dijitaalka ah haddii macmiilku rabo inuu sidaas sameeyo.

Isagoo faahfaahin dheeraad ah ka bixinaya mashruuca, Talal Chaudhry wuxuu sheegay in lacagaha dijitaalka ah loo fududeyn doono heer kasta, laga bilaabo 'kuwa dhabarka ku xamaasha ilaa xarumaha ganacsiga waaweyn', ganacsatadana la siin doono akoonno bilaash ah iyo QR ah si ay si fudud ugu helaan lacagaha dijitaalka ah.

Wasiiru Dowlaha ayaa sheegay in dowladdu ay sidoo kale ka shaqeyneyso bixinta 'sanduuqyada codka' xarumaha ganacsiga ee kala duwan, kuwaas oo xaqiijinta degdegga ah ee helitaanka lacagta ay suurtogal ka noqon doonto qaab cod ah.

Sida uu sheegay, tallaabadani waxay kordhin doontaa kalsoonida iibsadayaasha iyo iibiyayaasha labadaba.

Su'aal ku saabsan diidmo suurtagal ah oo ka iman karta milkiilayaasha gaari gacanleyaasha iyo ganacsiyada yaryar, Talal Chaudhry wuxuu sheegay in intii lagu jiray wadatashiyada iyo sahaminta qaybaha kala duwan, ay soo baxday in tiro badan oo milkiilayaasha ganacsiyada yaryar ah ay horey u yaqaaneen helitaanka iyo wareejinta lacagta taleefannada gacanta.

"Si kastaba ha ahaatee, dawladdu waxay rabtaa inay ballaariso hawshan iyada oo loo marayo wacyigelin iyo fududeyn dheeraad ah".

Wuxuu sheegay in helitaanka xarumaha lacag bixinta dijitaalka ah si cad loogu soo bandhigi doono xarumaha ganacsiga ee Islamabad.

Sida uu sheegay Wasiiru-dawlaha Arrimaha Gudaha Talal Chaudhry, 'Islamabad aan lacag lahayn' dhab ahaantii waa qayb ka mid ah aragtida ballaaran ee 'Bakistaan aan lacag lahayn' ee Ra'iisul Wasaaraha, kaas oo lagu dadaalayo in Islamabad laga dhigo caasimadda ugu horreysa ee aan lacag lahayn ee dalka.

Si kastaba ha ahaatee, dhammaan qaybaha ma aha kuwo si isku mid ah uga rajo qaba qorshaha. Ururrada ganacsigu waxay sheegayaan in marka la eego heerka hadda ee ka mid noqoshada maaliyadeed iyo aqoonta dijitaalka ah ee Bakistaan, ay ku habboon tahay in isbeddelka lagu hirgeliyo qaab marxaladaysan.

Dadweynaha iyo ganacsatada yar-yar diyaar ma u yihiin?

Islamabad

Ajmal Baloch, guddoomiyaha Ururka Ganacsatada Pakistan oo dhan, ayaa sheegay in weli ay jiraan dad badan oo dalka ku nool oo aan haysan taleefanno casri ah, akoonno bangi ama xarumo lacag bixin dijitaal ah.

Isagoo la hadlayay BBC Urdu, wuxuu sheegay in haddii ganacsatada yaryar iyo ganacsatada waddooyinka aysan awoodin inay qayb ka noqdaan nidaamka dijitaalka ah, ay saameyn toos ah ku yeelan karto macaamiisha dakhligoodu hooseeyo, kuwaas oo u safri doona xarumaha wax iibsiga ee fog si ay u iibsadaan waxyaabaha maalinlaha ah ee daruuriga ah.

Sida laga soo xigtay Ajmal Baloch, walaacyadani kuma koobna ganacsatada laakiin waxay sidoo kale saameyn karaan macaamiisha caadiga ah, gaar ahaan kuwa aan weli si buuxda u aqoon bangiyada dijitaalka ah iyo lacagaha internetka lagu bixiyo.

Guddoomiyaha Ururka Ganacsatada Pakistan oo dhan ayaa sheegay in dad badan oo ku nool Pakistan aysan weli si buuxda uga warqabin macaamillada dijitaalka ah iyo dhibaatooyinka sida dirista lacagta akoonnada khaldan ama lambarrada iyadoo lacagta la wareejinayo ay caadi tahay.

Wuxuu sheegay "Haddii isbeddelkaas oo kale la hirgeliyo hal mar, muwaadiniin badan ayaa la kulmi doona dhibaatooyin".

Ajmal Baloch wuxuu sheegay in caqabaddani ay ka weynaan karto ganacsatada yaryar iyo ganacsatada waddooyinka marka loo eego ganacsatada caadiga ah, maadaama qaar badan oo ka mid ah aysan lahayn akoonno bangi oo joogto ah.

Ajmal Baloch wuxuu intaas ku daray in isticmaalka lacagaha dijitaalka ah ee sii kordhaya, ay sidoo kale jiraan khataro khiyaano ah. Sida laga soo xigtay isaga, dadka aan aqoonta lahayn ama kuwa aan garanayn tignoolajiyada ayaa inta badan noqda dhibanayaal khiyaamo mararka qaarna lacag ayaa laga soo saaraa akoonnadooda.

Wuxuu sheegay in dawladdu ay tahay inay kalsooni ku qabato dhammaan daneeyayaasha, gaar ahaan ganacsatada yaryar, kuwa gaari gacannada ku xamaasha iyo macaamiisha guud, ka hor inta aysan hirgelin mashruucan, waana inay si tartiib tartiib ah ugu dhaqaaqaan nidaam aan lacag caddaan ah lahayn iyadoo la hubinayo wacyigelinta dadweynaha iyo ka mid noqoshada nidaamkan cusub.

"Tani waxay noqon kartaa jiho wanaagsan, laakiin waddan sabool ah sida Bakistaan waxay noqon lahayd mid ku habboon in si tartiib tartiib ah loo soo bandhigo isbeddellada noocaas ah."

Marka laga soo tago helitaanka dhaqaale iyo walaacyada ganacsiga, khubaradu waxay sidoo kale diiradda saarayaan dhinac kale, taasina waa amniga internetka.

Caqabadaha amni iyo kuwa farsamo ee nidaamkan uu wajihi karo

Sida laga soo xigtay la-taliyaha amniga internetka Mirza Burhan Baig, khatarta ugu weyn ee nidaam aan lacag caddaan ah lahayn waa 'hal dhibic oo guuldarro ah', taasoo la macno ah haddii nidaamka bangiyada, shabakadda moobaylka ama goob kasta oo lacag bixin dhexe ay hoos u dhacdo sabab kasta ha ahaatee, hawlaha maaliyadeed ee maalinlaha ah ee muwaadiniinta ayey saameyn karayaan.

Isagoo la hadlayay BBC Urdu, wuxuu sheegay in shabakadaha moobaylka mararka qaarkood la xiro Pakistan sababo la xiriira amniga ama maamulka, sidaa darteed haddii dhammaan lacagaha lagu bixiyo ay ku kooban yihiin hababka dijitaalka ah, waxaa adkaan karta in muwaadiniinta ay wax soon iibsadaan, sii iibiyaan iyo macaamil ganacsi oo kale ay sameeyaan.

Sida uu sheegay Burhan Baig, dhaqaale aan lacag caddaan ah lahayn, walaacyada ku saabsan dambiyada internetka sida xatooyada aqoonsiga, lambarrada been abuurka ah ee QR, iyo la wareegidda akoonnada ayaa sidoo kale kordha.

Wuxuu sheegay in haddii khiyaamo sameeyaha uu ku guuleysto helitaanka akoonka isticmaalaha isagoo helaya aqoonsigiisa, ay si khaldan u isticmaali karaan nidaamka maaliyadeed, halka isticmaalaha asalka ah laga yaabo inuu sugo waqti dheer si uu u soo celiyo akoonkiisa.

Mirza Burhan Baig wuxuu sheegay in mashaariicda waaweyn ee dijitaalka ah ee dadweynaha iyo kuwa gaarka loo leeyahay ay badanaa ku tiirsan yihiin shirkado kala duwan oo software ah, bahwadaagta tignoolajiyada iyo adeegyada dhinac saddexaad. Sida laga soo xigtay isaga, haddii ay jirto cillad amni oo ku jirta mid ka mid ah qaybahan ama software-ka, waxay saameyn ku yeelan kartaa nidaamka oo dhan.

Wuxuu intaa raaciyay in muwaadiniintu ay la kulmi karaan dhibaatooyin dhaqaale oo degdeg ah haddii taleefankooda gacanta uu lumo, la xado ama akoonkooda bangiga si ku meel gaar ah loo xiro, gaar ahaan haddii aysan haysan beddel lacag caddaan ah.

Sida laga soo xigtay khabiir ku takhasusay amniga internetka, guusha nidaam aan lacag caddaan ah lahayn waxay ku xiran tahay oo keliya tiknoolajiyada iyo sidoo kale wacyigelinta dadweynaha.

Wuxuu sheegay in dad badan oo ku nool Pakistan aysan weli si buuxda uga warqabin lacagaha dijitaalka ah, macaamilka lacag kala wareejinta, iyo lacagaha telefoonka gacanta, sidaa darteed isbeddelka noocan ah wuxuu u baahan yahay in loo soo bandhigo si marxaladaysan iyo ololeyaal wacyigelin ballaaran.

Sida laga soo xigtay Mirza Burhan Baig, nidaamyada aan lacagta caddaanka ah lahayn ayaa si tartiib tartiib ah loogu soo bandhigay dalal badan oo adduunka ah, mashaariicda tijaabada ahna waxaa hore loogu maamuli jiray meelo xaddidan, halka istaraatiijiyad taa la mid ah oo tartiib tartiib ah ay noqon karto mid waxtar badan u leh Pakistan.