30 milayn oo qof oo khatar ugu jira in ay saboolnimo galaan

Dagaalka Bariga Dhexe ee u dhexeeya Maraykanka, Israa'iil iyo Iiraan waxa uu hadda ku yara hakaday xabbad joojin, laakiin hoos u dhiciisu waxa uu gaadhay heerkii ugu darnaa ee caalamka.

Hay'adda Qaramada Midoobay u qaabilsan horumarinta ee UNDP ayaa warbixin cusub oo ay soo saartay ku sheegtay in 30 milyan oo qof oo adduunka ku nool ay wajihi karaan saboolnimo uu sababay dagaalka.

Dagaalada ka socda bariga dhexe ayaa malaayiin qof oo ku nool 162 waddan waxa ay halis ugu jiraan faqri, ururka ayaana bayaan uu soo saaray todobaadkan sidaa ku sheegay.

Cilmi baarista ururka ayaa lagu saleeyay waddamada uu dagaalku sida tooska ah u saameeyay. Gaar ahaan kuwa shidaalka iibsada. Balse waxa uu sheegay in daciifnimada dagaalka ay saameyn fog ku yeelan doonto wadamada faqiirka ah.

Dagaalka Maraykanka iyo Israa'iil iyo Iiraan ayaa hadda maraya todobaadkii lixaad. Weli ma jirto xabbad joojin waarta, heshiisna lagama gaarin. In muddo ah, si kastaba ha ahaatee, rasaastu way joogsatay.

Waxay u dhaxayn kartaa kan ugu xun ilaa kan ugu xun. Marka ay dhibaatadu sii socoto, faqrigu wuxuu ku fidi doonaa waddamo badan oo nugul.

Haddii xaaladdu ka sii darto, 32 milyan oo qof ayaa ku dhici doona faqri, ayay tiri warbixintu.

Waddamada walaaca laga qabo ayaa ah wadamada Khaliijka, Aasiya, Afrikada Saxaraha ka hooseysa, iyo waddamada soo koraya ee jasiiradaha.

Madaxa UNDP Alexander De Crook ayaa yiri: "Ciidanku waa horumar dib u dhac ah, dib u dhac dagaallo todobaadyo socda waxay dib u dhac ku keenaan waxa ay dhisteen dalalku sanadihii la soo dhaafay" ayuu yiri.

Qiimaha Shidaalka iyo Raashinka ayaa aad u qaaliyoobaya dagaalka awgiis. Tani waxay khatar gelinaysaa dadka nugul ee ku sugan darafyada kala duwan ee adduunka.

Dalalkee ayuu dagaalku dhaqaalahooda saameyn ku yeeshay

Inkastoo uu baaxad weyn yahay dagaalka Bariga Dhexe, haddana wuxuu saameeyay dalal badan oo caalamka ah.

IMF ayaa warbixinteeda cusub ee Saadaasha dhaqaalaha Adduunka waxay ku sheegtay in kobaca adduunku uu hoos uga dhici karo 2% marka la gaaro haddii heerka ugu xun oo ah in sanadkan kor u kaca qiimaha saliidda, gaasta iyo cuntada uu sii socdo sanadka soo socda.

Midda ugu daran ee dhaqaalaha caalamka hoos u dhigi doonta ayaa ah haddii qiimaha saliidda uu celcelis ahaan yahay $110 fuusto sanadkan iyo $125 sanadka soo socda, sida ay sheegtay IMF.

Sida laga soo xigtay IMF, dhaqaalaha ugu badan ee UK ayaa si xun waxaa u saameeyay shidaal yarida ka dhalatay dagaalka Iiraan.

Saadaasha kobaca dhaqaalaha UK ee sanadkan ayaa hadda hoos ugu dhacday 0.88% halkii ay ahayd 1.3%.

Waddamada Khaliijka oo caan ku ah iibinta shidaalka ayaa sidoo kale la arki doona kobac dhaqaale oo aad gaabis u ah.

Waxa uu saadaaliyay in dhaqaalaha Iiraan uu hoos u dhici doono 6.1% sanadkan. Haddii dagaalku si nabad ah ku dhammaado toddobaadyo gudahood, wuxuu noqon doonaa 3.2% marka la gaaro 2027 ayuu yiri.

Waxa uu sheegay in dhaqaalaha dalka Qatar uu hoos u dhici doono 8.6% sanadkan, isla markaana uu ku soo laaban doono 8.6% kobaca sanadka soo socda.

Dalalka khaliijka waxay khasaarayaan 200 Bilyan

Wadamada Carabta ayuu si xun u saameeyay dagaalka. Malaayiin qof ayaa ku dhici kara saboolnimo, sida ay sheegtay Qaramada Midoobay.

Warbixin la sii daayay toddobaadyo ka hor ayaa barnaamijka horumarinta ee hay'adda wuxuu saadaaliyay in kobaca wax soo saarka gudaha (GDP) uu hoos u dhici doono min 3.7 boqolkiiba ilaa 6 boqolkiiba ka dib hal bil oo dagaal ah.

Tani waxay u shaqaysaa ilaa $120-194 bilyan marka la eego xagga lacagta.

Sacuudi Carabiya oo ah dalka ugu dhoofinta badan saliidda iyo awoodda dhaqaalaha ee ugu balaaran dunida Carabta ayaa la saadaaliyay in uu kori doono boqolkiiba 4.4 afar bilood ka hor.

Dagaalka lixdii toddobaad ee la soo dhaafay waxa uu dhaawac u geystay qaybta horumarinta shidaalka ee Iiraan in kasta oo ay maalin walba la dagaallamayaan gantaallada iyo diyaaradaha aan duuliyaha lahayn. Iibka shidaalka ayaa sidoo kale la carqaladeeyay.

Natiijo ahaan, IMF waxay saadaalisay 1.4% ilaa 3.1%.

Dhaawaca soo gaaray aad uma darna marka loo eego dalalka Khaliijka ee deriska la ah.

Waxa ay saadaalisay in dhaqaalaha Iiraan uu hoos u dhici doono 6.1% sanadkan. Haddii dagaalku si nabad ah ku dhammaado toddobaadyo gudahood, wuxuu noqon doonaa 3.2% marka la gaaro 2027 ayuu yiri.

Baxreyn, Ciraaq, Kuweyt iyo Qatar ayaa la filayaa inay diiwaangeliyaan kobac dhaqaale oo gaabis ah.