آیا شاهکارهایی به ارزش بیش از ۱۳۵ میلیون دلار زیر تخت یک زن بازنشسته پیدا شده بودند؟

اخیرا سه نقاشی رنگ‌روغن که تاکنون ناشناخته بودند و به کازیمیر مالویچ، هنرمند پیشگام مکتب آوانگارد، نسبت داده می‌شوند، در یک موزه عمومی در بخارست به نمایش درآمدند. اگر اصالت آن‌ها تأیید شود، ارزششان می‌تواند از ۱۰۰ میلیون پوند فراتر رود. با این حال، یکی از پژوهشگران برجسته آثار مالویچ گفت روایت مطرح‌شده درباره منشأ این آثار با ابهام‌ها و پرسش‌های جدی روبه‌رو است.

موزه‌ای هم که این آثار را به نمایش گذاشت، از اعلام این‌که آیا نقاشی‌ها را اصیل می‌داند یا نه، خودداری کرد.

کازیمیر مالویچ، متولد اوکراین، از تاثیرگذارترین هنرمندان قرن بیستم محسوب می‌شود. در بازار هنر، آثار او بیش از هر هنرمند اوکراینی یا روسی دیگری ارزش دارند و یکی از نقاشی‌هایش در سال ۲۰۱۸ به قیمت رکوردشکن ۸۵ میلیون دلار فروخته شد.

به گفته یانیو کوهن، بازرگان اسرائیلی ساکن بخارست و مالک این آثار، سه تابلوی ناشناخته منسوب به مالویچ در جریان اسباب‌کشی یک بازنشسته اسرائیلی به نام اوا لواندو در سال ۲۰۲۳، زیر تشک تخت او پیدا شدند.

این بازنشسته، مادربزرگ همسر آقای کوهن است و این آثار را به او واگذار کرده بود.

این سه تابلو با عنوان‌های «ترکیب سوپرماتیستی با مستطیل سبز و سیاه» (۱۹۱۸)، «ترکیب کوبوفوتوریستی» (۱۹۱۲ تا ۱۹۱۳) و «ترکیب سوپرماتیستی با مربع قرمز و مثلث سبز» (۱۹۱۵ تا ۱۹۱۶) شناخته می‌شوند و در موزه ملی هنر معاصر رومانی به نمایش درآمدند. هزینه برگزاری این نمایشگاه را کلینیک دندانپزشکی متعلق به آقای کوهن تامین کرد.

با این حال، در دنیای هنر همچنان تردیدهای زیادی درباره این آثار وجود دارد. کنستانتین آکینشا، پژوهشگر اوکراینی-آمریکایی، به بی‌بی‌سی گفت اسناد و مدارکی که پیشینه این آثار را ثابت کرده و آن‌ها را به مالویچ مرتبط می‌کنند، کامل نیستند.

این مورخ هنر و متصدی نمایشگاه، که از نویسندگان راهنمای پژوهش درباره منشأ آثار هنریِ انجمن موزه‌های آمریکا نیز بوده است، گفت: «این سه اثری که اکنون در بخارست به نمایش گذاشته شدند، در دوران حیات هنرمند نه ثبت شدند، نه از آن‌ها عکسی گرفته شده و نه به نمایش درآمدند.»

آیا استالین مقصر است؟

اوا لِواندو این تابلوها را از پدرش، حسابداری در شهر اودسا در اوکراینِ دوران شوروی، به ارث برده بود. گفته می‌شود او یکی از این آثار را خریده و دو تابلوی دیگر را نیز در ازای خدمات حرفه‌ای خود دریافت کرده بود.

آقای کوهن به بی‌بی‌سی گفت نبود اسناد و مدارکی که این روایت را تأیید کنند، با سرکوب هنر مدرنیستی در دوران استالین ارتباط دارد؛ دورانی که نگهداری و ثبت چنین آثاری می‌توانست برای مالکان آن‌ها خطرآفرین باشد.

به گفته آقای کوهن، خانم لواندو در سال ۱۹۹۰ به اسرائیل مهاجرت کرد و نقاشی‌ها را با خود برد.

کنستانتین آکینشا گفت: «هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد آثار مالویچ در اواخر دهه ۱۹۲۰ و اوایل دهه ۱۹۳۰ در بازارهای هنری روسیه یا اوکراین خرید و فروش می‌شده‌اند. همچنین در اسناد و نوشته‌های خود مالویچ نیز هیچ اشاره‌ای به فروش خصوصی آثار او پس از سال ۱۹۱۷ وجود ندارد.»

یانیو کوهن برای تقویت ادعای خود، گواهی‌هایی از دیمیترو هورباچوف، مورخ هنر اهل کی‌یف، ارائه کرد که در آن‌ها این آثار «نمونه‌هایی درجه‌یک» از سبک مالویچ توصیف شده‌اند. هورباچوف این نتیجه‌گیری را بر پایه تحلیل سبک و تکنیک به‌کاررفته در نقاشی‌ها مطرح کرده است. با این حال، هورباچوف پیش‌تر نیز اصالت برخی آثار مورد مناقشه را تأیید کرده بود؛ از جمله تابلویی که پس از بروز تردیدهایی درباره اصالت آن، بنا بر گزارش‌ها موزه آلبرتینا در وین آن را از مجموعه خود خارج کرد.

با این حال، هورباچوف مدعی است که به عنوان مشاور با دو حراج‌خانه بزرگ ساتبیز و کریستیز همکاری می‌کند. اما سخنگوی ساتبیز به بی‌بی‌سی گفت: «او مشاور ساتبیز نیست و هرگز نیز چنین سمتی نداشته است.» کریستیز نیز هرگونه ارتباط رسمی با او را رد کرده است.

دیمیترو هورباچوف به درخواست مصاحبه پاسخ نداد.

یانیو کوهن می‌گوید نتایج بررسی‌های فنی از ادعای او حمایت می‌کنند.

بی‌بی‌سی گزارش‌های مربوط به هر سه اثر را که از سوی «مؤسسه حفاظت و رنگ هنر» در پاریس و همچنین آزمایشگاه آلمانی الیزابت یاگرس و ارهارد یاگرس تهیه شده بودند، بررسی کرده است.

گزارش‌های تهیه‌شده نشان می‌دهند که رنگ‌دانه‌ها و برخی عناصر به‌کاررفته در این نقاشی‌ها به دوره زندگی مالویچ تعلق دارند، اما نویسندگان این گزارش‌ها از نتیجه‌گیری درباره این‌که خود مالویچ خالق این آثار بوده است، خودداری کرده‌اند.

پیش‌تر، گزارش‌های صادرشده از همین دو آزمایشگاه همراهِ دو تابلویی بودند که در مستند بی‌بی‌سی با عنوان «پرونده زاکس: کالبدشکافی یک مجموعه جعلی» ثابت شد آثار جعلی هستند.

ارهارد یاگرس در واکنش به یافته‌های بی‌بی‌سی گفت که بررسی‌های فنی به‌تنهایی نمی‌توانند اصالت یک نقاشی را اثبات کنند.

آزمایشگاه فرانسوی نیز اعلام کرد گزارش‌هایی که این مرکز تهیه می‌کند «دلیل یا مدرکی بر اصالت آثار نیستند» و تأکید کرد که هرگز برای آثار منسوب به مالویچ گواهی اصالت صادر نکرده است.

«نوک کوه یخ»

با این حال، یانیو کوهن تأکید می‌کند که قصد فروش این نقاشی‌ها را ندارد؛ این در حالی است که دیمیترو هورباچوف، که این آثار را اصیل می‌داند، ارزش آن‌ها را بین ۱۶۰ تا ۱۹۰ میلیون دلار برآورد کرده است.

با این حال، ایمیل‌هایی که بی‌بی‌سی مشاهده کرده است نشان می‌دهند این آثار به عنوان وثیقه برای دریافت یک وام پیشنهاد شده بودند. آقای کوهن هرگونه ارتباط با این پیشنهاد را رد کرد و گفت قصدی برای کسب درآمد از این نقاشی‌ها ندارد. او همچنین افزود که به لطف سرمایه‌گذاری‌هایش در حوزه ارزهای دیجیتال، از نظر مالی در وضعیت مناسبی قرار دارد.

آقای کوهن که از پرسش‌های بی‌بی‌سی ناراضی بود، تهدید کرد که «[خبرنگاران بی‌بی‌سی را] ناپدید خواهد کرد» و مدعی شد می‌تواند ارتباطات آنها را هک کند.

پس از آن‌که کنستانتین آکینشا درباره منشا و پیشینه مالکیت این تابلوها ابراز تردید کرد، موزه ملی هنر معاصر رومانی خود را از ماجرای این آثار کنار کشید.

موزه ملی هنر معاصر رومانی در بیانیه‌ای این نمایشگاه را «یک طرح آزمایشی نمایشگاهی» خواند و افزود که در «احراز اصالت این آثار مشخص» تخصصی ندارد.

موزه اعلام کرد که به اسنادی تکیه کرده است که آقای کوهن در اختیارش گذاشته بود و افزود نمایش تابلوهای او در این نمایشگاه «نباید به منزله تایید نهادیِ انتساب آنها به این هنرمند یا اصالت آنها تلقی شود.»

کنستانتین آکینشا گفت مواردی که به‌طور عمومی از آثار مورد اختلاف منتسب به مالویچ و دیگر هنرمندان آن دوره شناخته شده‌اند، تنها «نوک کوه یخ» هستند و افزود که «هزاران اثر مشکوک همچنان در بازار هنر خریدوفروش می‌شوند.»

رتو بارمتلر، مشاور آثار نقاشی روسی در ساتبیز، به بی‌بی‌سی گفت بازار هنر مدرنیستی روسیه و اوکراین مملو از آثاری است که «به‌وضوح اصالت آنها محل تردید است».

او توضیح داد: «تابلوهای خوبِ آوانگارد یکباره از ناکجا پیدا نمی‌شوند. کیفیت آنها آشکار است، پیشینه مالکیتشان مستند و قابل پیگیری است و در حالت ایده‌آل، سابقه نمایش در نمایشگاه‌ها را نیز دارند.»

او درباره سه اثری که در مالکیت یانیو کوهن هستند اظهارنظری نکرد.