«هیچ چیز پسرم را برنمی‌گرداند»؛ چگونه ۱۰ دقیقه بمباران اسرائیل، زندگی‌ها را در لبنان نابود کرد

در حومه جنوبی بیروت، محله حی‌السلم دیگر به سختی قابل شناسایی است.

جایی که زمانی محله‌ای پرجمعیت و سرزنده بود، اکنون به چشم‌اندازی از بتن‌های فروریخته، فلزهای پیچ‌وتاب‌خورده و سیم‌های بیرون‌زده تبدیل شده است. خانه‌ها به لایه‌هایی از آوار بدل شده‌اند، راه‌پله‌ها به هیچ‌جا نمی‌رسند و صدای زندگی روزمره جای خود را به سکوت داده است.

ساکنان حی‌السلم می‌گویند از زمان آغاز جنگ ایران، با وجود حملات مکرر اسرائیل به دیگر بخش‌های ضاحیه جنوبی بیروت، این محله تا بعدازظهر روز ۸ آوریل آرام مانده بود.

حومه جنوبی بیروت، که پایگاه نفوذ حزب‌الله است، از آغاز جنگ بارها هدف دستورهای تخلیه و حملات هوایی اسرائیل قرار گرفته بود، اما ساکنان آن به بی‌بی‌سی گفتند افراد کمی محله حی‌السلم را ترک کردند، چون جایی برای رفتن نداشتند. آن‌ها همچنین گفتند این محله تا حد زیادی آرام باقی مانده بود.

در آن چهارشنبه، عباس، پسر محمد، در خانه خواب بود که ساختمان هدف حمله هوایی اسرائیل قرار گرفت. محمد می‌گوید: «سه طبقه بالای خانه من همه روی یک اتاق فروریخت. همه‌چیز با هم پایین آمد… روی سر او.»

این حمله بخشی از موج مرگبار حملاتی بود که ساعت ۲:۱۵ بعدازظهر به وقت محلی آغاز شد و به گفته اسرائیل، در فاصله تنها ۱۰ دقیقه حدود ۱۰۰ هدف را در سراسر لبنان هدف قرار داد.

ویرانی ایجادشده در این بازه زمانی کوتاه، از هر روز دیگری در طول این جنگ گسترده‌تر بود. اسرائیل اعلام کرد اهداف حملات شامل مراکز فرماندهی و مواضع نظامی حزب‌الله بوده است، اما در میان قربانیان شمار زیادی از شهروندان عادی لبنان نیز دیده می‌شدند.

مقام‌های لبنانی شمار کشته‌شدگان آن روز را ۳۶۱ نفر اعلام کردند و گفتند بیش از هزار نفر نیز زخمی شدند.

«این دومین خانه‌ای است که از دست می‌دهم»

در هفته‌های پس از حمله، بی‌بی‌سی از برخی مناطق هدف حمله بازدید کرد تا بتواند آنچه را در آن روز رخ داد، بازسازی کند. ما محمد را در میان ویرانه‌های آپارتمانش دیدیم.

او می‌گوید: «این دومین خانه‌ای است که از دست می‌دهم. در جنگ قبلی [در سال ۲۰۲۴] یک خانه را از دست دادم و در این جنگ هم یکی دیگر را.»

«ای کاش فقط خانه‌ام را از دست داده بودم و پسرم زنده مانده بود. این آجرها را می‌شود دوباره ساخت، اما هیچ چیز پسرم را برنمی‌گرداند.»

او با قاطعیت می‌گوید همه کسانی که کشته شدند، ساکنان همین ساختمان بودند. می‌گوید: «اگر حتی یک درصد احتمال می‌دادم کسی از حزب‌الله اینجا زندگی می‌کند، هرگز نمی‌ماندم. من هرگز جان پسرم را به خطر نمی‌انداختم.»

«شاید چون ۴۵ ساله‌ام، چندان نگران خطر برای خودم نباشم، اما هرگز جوانی را که تمام زندگی‌‌اش پیش رویش است، در ساختمانی نمی‌گذاشتم که کسی در آنجا حضور داشته باشد.»

محمد پس از کشته شدن پسرش، در گفت‌وگو با رسانه‌های محلی ضمن ابراز حمایت از حزب‌الله، از این گروه خواست که از لبنان دفاع کند. این دیدگاهی است که بسیاری از افراد ساکن مناطقی که به صورت مداوم هدف حملات اسرائیل قرار گرفته، با آن موافق بودند.

حزب‌الله، گروه شبه‌نظامی شیعه و حزب سیاسی مورد حمایت ایران در لبنان، روز دوم مارس در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، راکت‌هایی به سوی اسرائیل شلیک کرد. پس از آن، اشغال گسترده‌تر جنوب لبنان از سوی ارتش اسرائیل و تلاش‌های بیشتر برای نابودی رهبری حزب‌الله آغاز شد.

روز ۸ آوریل آتش‌بسی موقت میان آمریکا و ایران اعلام شد؛ وقفه‌ای در جنگ گسترده منطقه‌ای که خاورمیانه را دگرگون کرده بود.

هرچند اسرائیل گفته بود که این آتش‌بس شامل لبنان نخواهد شد، اما مردم ساکن محل همچنان امیدوار بودند، تا زمانی که حملات آغاز شد.

«همه‌چیز در سکوت فرو رفت»

با تحلیل ویدیوهای تاییدشده، پست‌های شبکه‌های اجتماعی و تصاویر ماهواره‌ای و مقایسه آن‌ها با روایت شاهدان عینی، ما دست‌کم پنج حمله را شناسایی کردیم که در فاصله‌ای کوتاه محله حی‌السلم را هدف قرار دادند.

برخی رسانه‌های اسرائیلی گزارش دادند که علی محمد غلام دهینی در این محله کشته شده و او را یکی از چهره‌های ارشد حزب‌الله معرفی کردند. ما پوستر یادبودی پیدا کردیم که او را «رزمنده حزب‌الله» توصیف می‌کرد. بی‌بی‌سی از ارتش اسرائیل پرسید آیا دهینی هدف حمله بوده است یا نه، اما ارتش به این پرسش پاسخ نداد و اطلاعات مشخصی نیز درباره اینکه چه کسی یا چه چیزی در محله حی‌السلم هدف قرار گرفته، ارائه نکرد.

آنچه روشن است، ابعاد تلفات غیرنظامیان است. وزارت بهداشت لبنان به ما گفت بیش از ۸۰ نفر در این محله کشته شدند. بررسی‌های ما نشان می‌دهد دست‌کم ۱۵ نفر از جان‌باختگان، کودک بوده‌اند.

کوچه‌های باریک میان ساختمان‌های فشرده محله حی‌السلم عملیات امدادرسانی را کند کرده بود. ساکنان محله از کسانی می‌گویند که زیر آوار گرفتار شده بودند، کمک می‌خواستند، پیام می‌فرستادند و منتظر می‌ماندند.

غسان جواد یکی از نخستین کسانی بود که به بیمارستانی در همان نزدیکی منتقل شد. او هنگام فرو ریختن آوار روی خودش و خانواده‌اش خواب بود.

او می‌گوید: «ناگهان خودم را زیر زمین پیدا کردم. فکر کردم مرده‌ام.» او صدای فریاد مردم را به یاد می‌آورد. «شروع کردم دعا خواندن، چون فکر می‌کردم کارم تمام است.»

بعد، به گفته خودش، اتفاقی غیرمنتظره افتاد. «گربه‌ام شروع کرد به کندن. یک سوراخ کوچک ایجاد کرد که من توانستم از طریق آن نفس بکشم.»

حدود ۱۰ دقیقه بعد، صدای آدم‌ها را از بالای سرش شنید. همسایه‌ها شروع به برداشتن آوار کرده بودند. او می‌گوید: «چکش و میله‌های فلزی آورده بودند و من را بیرون کشیدند.» اما دیگران زنده نماندند.

او آرام می‌گوید: «می‌توانستم صدای جان دادن مردم را بشنوم. صدای دعا کردن مادرم کنارم بود… بعد صدایش قطع شد.» مادر او، دو خواهرش و فرزندان آن‌ها همگی کشته شدند. او می‌گوید: «همه‌چیز در سکوت فرو رفت. سکوت کامل.»

حملات همزمان

تنها شش کیلومتر آن‌طرف‌تر، در مرکز بیروت، محله دیگری نیز هدف قرار گرفت؛ «کورنیش المزرعه»، یکی از شلوغ‌ترین مناطق شهر. ساعت ۲:۱۵ بعدازظهر، یک کلاس ورزش در جریان بود، رستورانی در حال آماده کردن غذا بود و آرایشگری مشغول کوتاه کردن مو.

سپس، بدون هیچ هشدار قبلی، انفجارها آغاز شد و به گفته وزارت بهداشت لبنان، ۱۶ نفر کشته شدند.

این نخستین بار بود که این محله در جنگ اخیر هدف قرار می‌گرفت.

نهی، مربی بدنسازی، در طبقه هفتم ساختمانی مشغول به کار بود که دو بمب به انبار یک شرکت شیرینی‌سازی اصابت کرد. این انفجار مهیب باعث آسیب دیدن ساختمان‌های اطراف شد.

نهی به من گفت که بارها از دور شاهد بمباران ضاحیه جنوبی بیروت بوده و هرگز تصور نمی‌کرد حملات به قلب شهر برسد. او می‌گوید: «برای ما، این اتفاق بدون هیچ‌گونه هشدار قبلی رخ داد.»

«به بیرون نگاه کردم و دیدم دنیا سیاه شده است. مردم را دیدم که تمام بدنشان خون‌آلود بود. کسانی را دیدم که روی زمین افتاده بودند.»

نهی می‌پرسد چرا این منطقه هدف قرار گرفت. او می‌گوید: «این هدف، غیرنظامی بود. قطعا یک هدف غیرنظامی بود. این ما بودیم که آسیب دیدیم.»

ما به دنبال شواهدی از وجود هدفی مرتبط با حزب‌الله گشتیم اما چیزی پیدا نکردیم. از ارتش اسرائیل نیز پرسیدیم، اما پاسخی دریافت نکردیم.

خواهرانی که کشته شدند

ما دست‌کم چهار حمله دیگر را نیز در شعاع دو کیلومتری باشگاه ورزشی شناسایی کردیم.

در سراسر کشور، در همان بازه ۱۰ دقیقه‌ای، صحنه‌های مشابهی در حال وقوع بود. از هرمل در شمال لبنان تا دره بقاع و روستاهای دوردست جنوب، حملات تقریبا همزمان بود.

شهر جنوبی صیدا از جمله مناطقی بود که بدون هشدار هدف قرار گرفت؛ جایی که بمباران‌ها مجتمع مذهبی «الزهرا» وابسته به حزب‌الله را با خاک یکسان کرد.

رحمه ۲۷ ساله و ریان ۲۲ ساله، دو خواهر جوان از خانواده‌ای که مجبور به فرار از خانه‌شان در نزدیکی مرز اسرائیل شده بودند، هنگام حمله در مسجد واقع در این مجتمع بودند.

کوکب، مادر آن‌ها، می‌گوید: «گفتند می‌خواهند بروند نماز بخوانند. نیم ساعت بعد، مجتمع هدف قرار گرفت.» هر دو دختر کشته شدند.

کوکب می‌گوید: «ما برای امنیت به اینجا آمده بودیم.»

شیخ صادق نابلسی، روحانی مجموعه الزهرا، نیز در این حمله کشته شد. او پیوندهای خانوادگی و ایدئولوژیک عمیقی با حزب‌الله داشت، هرچند خود هیچ سمت رسمی در این گروه نداشت.

فرد دیگری که در این محل کشته شد، محمد معانی از مقام‌های ارشد حزب‌الله در واحد هماهنگی و ارتباطات این گروه بود.

ارتش اسرائیل تایید نکرد که آیا این دو نفر هدف اصلی حمله بوده‌اند یا نه.

همچنین شناسایی هفت نفر دیگر از ۹ جان‌باخته این حمله امکان‌پذیر شده است. تمام شواهد موجود حاکی از آن است که همگی آن‌ها غیرنظامی بوده‌اند.

ارتش اسرائیل می‌گوید آن روز ۲۵۰ نیروی حزب‌الله را هدف قرار داده، اما فهرست کاملی از نام آن‌ها منتشر نکرده است. وزارت بهداشت لبنان این ادعا را رد می‌کند و می‌گوید اکثریت قاطع کشته‌شدگان غیرنظامی بوده‌اند.

در پاسخ به این پرسش که چه اقداماتی برای حفاظت از غیرنظامیان انجام شده بود، ارتش اسرائیل گفت «تلاش‌های گسترده‌ای برای کاهش آسیب به افراد غیر مرتبط» انجام داده است.

ارتش اسرائیل همچنین گفت که اکثر مراکز هدف‌قرارگرفته در «کانون جمعیت غیرنظامی، به عنوان بخشی از سوء استفاده سودجویانه حزب‌الله از غیرنظامیان لبنانی به عنوان سپر انسانی برای محافظت از عملیات‌های خود» قرار داشته‌اند.

حزب‌الله این اتهام را رد می‌کند و می‌گوید اسرائیل غیرنظامیان را به عنوان ابزاری برای وارد کردن فشار هدف قرار می‌دهد. این گروه - که بریتانیا، آمریکا و برخی کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس آن را سازمانی تروریستی می‌دانند - همچنین گفته هرگز خواهان جنگ نبوده و در حال دفاع از خود است.

اسرائیل می‌گوید در ۸ آوریل، در مدت ۱۰ دقیقه ۱۰۰ هدف را مورد حمله قرار داده؛ حمله‌ای که آن را به یکی از مرگبارترین روزهای لبنان در دهه‌های اخیر تبدیل کرده است. لبنان می‌گوید در آن روز بیش از ۳۶۰ نفر کشته و بیش از هزار نفر زخمی شدند.

اسرائیل نام این عملیات را «تاریکی ابدی» گذاشت. اما برای لبنانی‌هایی که آن را تجربه کردند، این روز با نام «چهارشنبه سیاه» شناخته می‌شود.