تشدید بحران نفت عربستان، قیمت‌ها را در سراسر جهان افزایش می‌دهد

بهای انرژی در جهان بار دیگر به‌شدت افزایش یافته است؛ افزایشی که در روزهای اخیر بیشتر به دلیل تشدید درگیری‌ها میان حوثی‌های یمن و عربستان سعودی و تأثیر آن بر صنعت نفت رخ داده است.

بهای پترول و دیزل در بسیاری از کشورها به سرعت بالا رفته، قیمت عمده‌فروشی گاز طبیعی، که برای گرم کردن خانه‌ها و تولید برق استفاده می‌شود، از ماه جولای تاکنون در بریتانیا و اروپا تقریباً دو برابر شده است.

همزمان، نگرانی‌ها دربارهٔ وارد شدن یک شوک تورمی تازه به اقتصاد جهان رو به افزایش است؛ وضعیتی که می‌تواند باعث بالا رفتن نرخ بهره، افزایش هزینهٔ قرضه‌های مسکن و گران‌تر شدن بسیاری از کالاها، از جمله مواد غذایی، شود.

پس دلیل این افزایش تازهٔ بهای انرژی چیست و چه پیامدهایی می‌تواند برای اقتصاد جهان داشته باشد؟

بهای پترول، دیزل و گاز در حال افزایش است

بهای نفت در بازارهای جهانی اکنون به بیش از ۱۰۸ دالر در هر بشکه رسیده است؛ در حالی که در جون ۲۰۲۶ هر بشکه نفت ۷۰ دالر (۵۲ پوند) قیمت داشت. این رقم نشان‌دهندهٔ افزایشی در حدود ۵۰ درصد است.

در امریکا، براساس شاخص بهای تیل «ای‌ای‌ای»، قیمت یک گالن، معادل ۳/۸ لیتر، پترول از ۳/۸۰ دالر در ماه جولای به ۴/۳۲ دالر افزایش یافته است.

بهای دیزل نیز در امریکا به رقم بی‌سابقهٔ بیش از ۶ دالر در هر گیلن رسیده است؛ سطحی که حتی از بهای دیزل پس از تهاجم گستردهٔ روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ نیز بلندتر است.

عوامل افزایش قیمت‌ها چیست؟

تحلیلگران می‌گویند عامل اصلی، کاهش عرضهٔ نفت و گاز در جهان بوده است.

پیش از آغاز جنگ امریکا و اسرائیل با ایران در اواخر فبروری، حدود ۲۰ درصد فرآورده‌های نفتی و گاز طبیعی مایع جهان از تنگهٔ هرمز عبور می‌کرد؛ آبراه باریکی که خلیج را به دریای عرب وصل می‌کند.

پس از فبروری، انتقال انرژی از این مسیر در پی حملات ایران به کشتی‌های تجاری و تأسیسات انرژی متحدان امریکا در خلیج و همچنین محاصرهٔ بندرهای ایران از سوی امریکا، به‌شدت کاهش یافت.

پس از آغاز جنگ، عربستان سعودی استفاده از پایپ‌لاین شرق‌-غرب خود را افزایش داد تا به‌جای تنگهٔ هرمز، نفت را از طریق دریای سرخ صادر کند. به گفتهٔ شرکت اطلاعات دریایی «کپلر»، این پایپ‌لاین ظرفیت انتقال روزانهٔ ۳/۶ میلیون بشکه نفت را دارد.

اما این پایپ‌لاین پس از حملهٔ پهپادی روز جمعه بسته شد؛ حمله‌ای که عربستان سعودی گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت ایران در عراق را مسئول آن دانسته است.

حوثی‌ها نیز هفتهٔ گذشته جداگانه چندین تأسیسات نفتی عربستان را با پهپادها و موشک‌ها هدف قرار دادند. این حملات باعث آتش‌سوزی و توقف موقت فعالیت این تأسیسات شد.

نیل کویلیام از اندیشکدهٔ چتم‌هاوس گفت ممکن است این پایپ‌لاین برای ترمیم تا هشت هفته بسته بماند. با این حال، کریس رایت، وزیر انرژی امریکا، روز سه‌شنبه به شبکهٔ سی‌ان‌بی‌سی گفت که فعالیت آن «به‌زودی» از سر گرفته خواهد شد.

با وجود تأکید حکومت امریکا مبنی بر این‌که سوخت تقریباً به اندازهٔ پیش از جنگ از تنگهٔ هرمز عبور می‌کند، بیشتر تحلیلگران مستقل معتقدند که رفت‌وآمد از این آبراه همچنان به‌شدت مختل است.

براساس آمار ادارهٔ اطلاعات انرژی امریکا، پیش از جنگ روزانه حدود ۲۱ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از تنگهٔ هرمز عبور می‌کرد.

اما شرکت کپلر برآورد کرده است که این میزان تا پایان ماه آگست به حدود ۸/۶ میلیون بشکه در روز کاهش یافته بود.

در دو هفتهٔ گذشته، حوثی‌های یمن مناطق راهبردی نزدیک به تنگهٔ باب‌المندب را از نیروهای حامی حکومت که مورد حمایت عربستان سعودی‌اند، تصرف کرده‌اند. باب‌المندب یکی دیگر از گذرگاه‌های مهم تجاری در جنوب دریای سرخ است که پیش از ماه فبروری، حدود ۵ درصد نفت جهان از آن عبور می‌کرد.

حدود ۵ درصد دیگر نفت جهان نیز معمولاً از مسیر شمالی دریای سرخ، از طریق کانال سوئز و پایپ‌لاینی در خاک مصر، به دریای مدیترانه منتقل می‌شود.

نگرانی از این‌که ایران و نیروهای نیابتی‌اش این مسیرهای کشتیرانی را مانند تنگهٔ هرمز با اختلال شدیدتری روبه‌رو کنند، بهای نفت را در بازارهای جهانی افزایش داده است.

پیش از پیشروی‌های اخیر حوثی‌ها در ساحل جنوب‌غربی یمن، این گروه در ماه جولای اعلام کرده بود که محاصرهٔ دریایی کشتی‌ها و بندرهای عربستان سعودی را اجرا می‌کند. حوثی‌ها گفته‌اند کشتی‌های سایر کشورها را که از دریای سرخ عبور می‌کنند، هدف قرار نخواهند داد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، گفته است: «افزایش بهای دیزل در جهان بیشتر ناشی از جنگ روسیه و اوکراین است، نه ایران.»

تحلیلگران می‌گویند این جنگ، از جمله حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه، بر بهای دیزل فشار وارد کرده است، زیرا روسیه دومین صادرکنندهٔ بزرگ دیزل در جهان است.

اما بیشتر تحلیلگران معتقدند عامل اصلی افزایش اخیر بهای انرژی، گسترش درگیری‌های منطقه‌ای در خاورمیانه بوده است.

چه پیامدهایی برای اقتصاد جهان دارد؟

اقتصاددانان می‌گویند اگر افزایش بهای انرژی در جهان ادامه یابد، معمولاً هزینه‌های خانواده‌ها بیشتر و رشد اقتصادی ضعیف‌تر می‌شود؛ وضعیتی که درآمد و دستمزد مردم را کاهش می‌دهد.

صندوق بین‌المللی پول برآورد کرده است که افزایش دوام‌دار ۱۰ درصدی بهای نفت، تورم جهانی را ۰/۴ درصد افزایش می‌دهد و رشد تولید ناخالص داخلی جهان را تا ۰/۲ درصد کاهش می‌دهد.

بانک مرکزی بریتانیا نیز برآورد کرده است که افزایش ۱۰ درصدی بهای جهانی نفت، در کوتاه‌مدت نرخ تورم بریتانیا را ۰/۵ درصد افزایش می‌دهد و رشد تولید ناخالص داخلی این کشور را حدود ۰/۴ درصد کاهش می‌دهد.

افزایش بهای جهانی نفت از ماه جون تاکنون، حدود پنج برابر بیشتر از سناریویی است که صندوق بین‌المللی پول و بانک انگلستان در الگوهای اقتصادی خود برای ارزیابی پیامدهای افزایش بهای نفت در نظر گرفته بودند.

با این حال، اگر میان امریکا و ایران توافق صلح صورت گیرد، ممکن است بهای جهانی نفت دوباره کاهش یابد.

پس از امضای یک توافق ابتدایی میان دو طرف درگیر در ماه جون، بهای نفت که تا ۱۲۰ دالر در هر بشکه افزایش یافته بود، برای مدتی به‌شدت کاهش یافت و به سطح پیش از جنگ بازگشت.

گزارش‌های بیشتر از راب انگلند، نیکولاس بارت و جاشوا چیتهام