Cymru yn gobeithio dysgu o 'egni anhygoel' ras iaith Catalwnia

"Profiad gwych!"

Dyna ymateb Hawys Roberts o Aberystwyth i gymryd rhan mewn ras ddiwylliannol anferth yng Nghatalwnia.

Mae ras Correllengua Agermanat yn ddigwyddiad sy'n hyrwyddo'r iaith Gatalaneg, drwy gario fflam ledled cadarnleoedd yr iaith.

Roedd Hawys a Ffion Gruffudd wedi mynd draw i Barcelona i redeg rhan o'r ras, fel aelodau o Fwrdd Cyfarwyddwyr Mentrau Iaith Cymru, sy'n ystyried ailgychwyn y digwyddiad yma yng Nghymru.

"Oedd yr egni yn anhygoel," meddai Hawys. "Beth oedd yn taro ti oedd faint o bobl ifanc oedd yn ymhyfrydu yn yr iaith ac yn frwdfrydig iawn i hyrwyddo a defnyddio'r iaith a chodi ymwybyddiaeth ohoni yn eu cymunedau.

"Oedd y fflam yn cael ei phasio o un gymuned i'r llall, ac ym mhob cymuned wedyn roedd digwyddiadau fel gigs a gweithgareddau i gydfynd â'r ras."

Bwriad y ras yw hyrwyddo'r iaith Gatalaneg, uno'r cymunedau sy'n ei siarad ac i ddangos ymrwymiad i gadw'r iaith yn fyw fel iaith bob dydd.

Wedi ei hysbrydoli gan ras yr iaith yng Ngwlad y Basg – Korrika – a gweithgareddau sydd wedi cael eu cynnal ar ynys Mallorca ers 1995, dyma oedd y flwyddyn gyntaf i'r Correllengua Agermanat gael ei chynnal ledled yr holl gymunedau Catalaneg.

Eleni, cafodd ei chynnal 17 Ebrill-5 Mai, gan deithio 1,500km dros 17 cymal ledled y cymunedau Catalaneg-eu-hiaith, sy'n cynnwys gogledd ddwyrain Sbaen, de Ffrainc, yr Ynysoedd Balearaidd ac hyd yn oed dinas Alghero yn Sardinia.

Cafodd cynrychiolwyr ieithoedd bach eraill eu gwahodd i gymryd rhan yn y ras y flwyddyn yma, eglurodd Hawys.

"O'n ni yn rhan o'r ras oedd yng nghanol dinas Barcelona, lle 'naethon nhw wahodd cymunedau o ieithoedd lleiafrifol eraill atyn nhw, yn symbol o gydweithio a chyd-gefnogi ieithoedd lleiafrifol ar draws Ewrop.

"'Naeth y fflam gael ei phasio o gynrychiolwyr iaith Gwlad y Basg i ni, ac o'n ni'n pasio'r fflam 'mlaen i'r iaith Amazigh o Ogledd Affrica. Roedd cynrychiolwyr o Iwerddon, yr Alban, Llydaw, Aragon, a Ffrisiaid o'r Almaen yno hefyd."

A hithau yng nghanol bwrlwm a sŵn y Gatalaneg, sut oedd Hawys yn teimlo oedd hyn yn ei gymharu â sefyllfa'r Gymraeg?

"Fi'n meddwl o'n i'n gallu teimlo'n falch mewn ffordd achos mae 'na gymaint o bethau'n digwydd yng Nghymru hefyd, fel gwyliau mae Mentrau Iaith Cymru yn eu trefnu ar draws Cymru, a digwyddiadau eraill diwylliannol a chymdeithasol o bob math sydd yn hyrwyddo'r Gymraeg i bobl o bob oed.

"Mae'n dangos bod yr un syniad yna, a taw y peth pwysig yw defnyddio iaith o fewn cymunedau lle mae pobl yn gallu ei gweld hi mewn sefyllfaoedd bob dydd – yn y gwaith, ar gae chwarae, mewn digwyddiadau diwylliannol, mewn ysgolion, ac ym mhob sefyllfa.

"Mae angen i ni wneud yn siŵr ein bod ni gyd yn defnyddio'n hiaith ar bob cyfle posib.

"Wrth gwrs, mae yna lawer mwy o siaradwyr Catalaneg na Chymraeg, ond yr un yw'r egni a'r brwdfrydedd fi'n credu.

"Roedd y bobl ifanc 'naethon ni siarad gyda nhw yno yn awyddus iawn i addysgu pobl am eu hiaith a sut maen nhw'n gallu ei defnyddio hi yn eu cymunedau nhw bob dydd."

Mae Ras yr Iaith yng Nghymru wedi cael ei chynnal ambell i dro yn y gorffennol – yn 2014, 2016, 2018 a 2023, ac yn rhithiol yn 2020 - ac roedd Mentrau Iaith Cymru yn ganolog i'r trefnu o'r dechrau.

Gobaith y sefydliad nawr yw i ail-ddechrau cynnal ras gyfnewid ledled Cymru yn rheolaidd, sy'n hyrwyddo'r Gymraeg.

"Mae Mentrau Iaith Cymru nawr yn awyddus iawn i gymryd rhai o'r syniadau ac i gymryd y brydfrydedd a'r egni 'na sy 'di dod o Correllengua Agermanat i nawr fynd ati i feddwl," meddai Hawys.

"Drwy waith Mentrau Iaith Cymru a phrosiect Cymraeg i Bawb sy'n hyrwyddo addysg Gymraeg mewn cymunedau ar draws Cymru, sut allwn ni gymryd y negeseuon sydd ganddon ni ac ailgreu rhywbeth tebyg a'i 'neud yn berthnasol i Gymru, gyda ffocws newydd ar ddathlu addysg cyfrwng Cymraeg?

"Dyna'r weledigaeth; i gael cymunedau yng Nghymru yn frwdfrydig dros y Gymraeg, dros addysg Gymraeg, ac i gael digon o gyfleoedd i bobl Cymru siarad a mwynhau'r Gymraeg bob dydd."

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.