Alejandro Betancourt, ông trùm đứng sau thỏa thuận dầu mỏ Mỹ-Venezuela, là ai?

Tổng thống Donald Trump gọi thỏa thuận trao cho Mỹ quyền kiểm soát các mỏ dầu chiến lược của Venezuela là "thỏa thuận lớn nhất trong lịch sử".

North American Blue Energy Partners (Nabep), một công ty ít được biết đến bên ngoài quốc gia Nam Mỹ này, sẽ giám sát việc khai thác và bán dầu từ 17 mỏ, với trữ lượng khoảng 65 tỷ thùng dầu thô.

Thỏa thuận này đã khiến nhiều người đặt dấu hỏi.

Ở trung tâm của thỏa thuận là Alejandro Betancourt López, ông trùm dầu mỏ Venezuela - lãnh đạo của Nabep - công ty đăng ký tại Barbados.

Ông Alejandro Betancourt López, 46 tuổi, có lịch sử làm ăn với chính phủ Venezuela từ thời cố Tổng thống Hugo Chávez.

Nhưng ông cũng từng bị điều tra tại năm quốc gia khác nhau.

Trước đây, ông đã phủ nhận các cáo buộc và chưa bao giờ bị kết án về một tội danh nào.

Vậy người được lựa chọn để thực hiện kế hoạch dầu mỏ kếch sù của Tổng thống Trump là ai?

'Những cậu ấm Bolivar'

Ông Leopoldo Alejandro Betancourt López sinh tại thủ đô Caracas của Venezuela vào tháng 2/1980, trong một gia đình trung lưu.

Tốt nghiệp Đại học Suffolk ở Boston, bang Massachusetts, ông được ước tính có tài sản khoảng 2,6 tỷ USD.

Mặc dù hồ sơ lý lịch của ông ghi rằng thành công của ông bắt nguồn từ "tinh thần doanh nhân", các nhà báo Venezuela theo dõi sự nghiệp của ông cho rằng mọi chuyện bắt đầu từ những mối quan hệ ông tạo dựng trong các lớp học tại Instituto Cumbres de Caracas, một trường tư thục tôn giáo ở thủ đô Venezuela.

Nhà báo Venezuela Alek Boyd, người đã theo dõi ông Betancourt từ năm 2011, cho biết doanh nhân này trở thành bạn thân thời đi học của Javier Alvarado Pardi, con trai của người sau này trở thành chủ tịch Electricidad de Caracas, thứ trưởng năng lượng và một lãnh đạo tại Petróleos de Venezuela (PDVSA) – Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Venezuela.

"Năm 2009, vào lúc cuộc khủng hoảng điện lực lên đến đỉnh điểm, ông Alvarado giới thiệu Betancourt và các đối tác của ông với cha mình. Ông đảm bảo với cha rằng những người này có thể giải quyết vấn đề… mặc dù họ không có kinh nghiệm trong lĩnh vực điện lực," nhà báo Boyd nói.

Khoảng thời gian đó, Derwick Associates, công ty kỹ thuật do ông Betancourt thành lập cùng một người anh em họ, đã nhận được 12 hợp đồng của chính phủ, được trao mà không qua đấu thầu, với tổng trị giá 5 tỷ USD.

Không lâu sau đó, ông và những doanh nhân trẻ khác làm ăn với chính phủ Venezuela được đặt biệt danh là "bolichicos", một từ lóng kết hợp giữa "Bolivarian" – dùng để chỉ cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa của Chavez – và "chico", có nghĩa là chàng trai.

Luật sư của ông Betancourt bác bỏ cách gọi này.

"Đây là một thuật ngữ do truyền thông đặt ra, được dùng để mô tả một nhóm những người trẻ tuổi mà điểm chung duy nhất của họ là thành công," ông Jon Sale, luật sư của doanh nhân này tại Mỹ, nói với BBC News Mundo.

Công ty Derwick Associates khẳng định đã hoàn thành tất cả các dự án điện khí hóa của mình.

Đế chế ngày càng mạnh, các vấn đề ngày càng lớn

Tuy nhiên, các tổ chức chống tham nhũng như Transparency Venezuela và Dự án Điều tra Tội phạm có Tổ chức và Tham nhũng (OCCRP) cáo buộc rằng một số dự án chưa được hoàn thành hoặc được thực hiện không đúng cách.

Một báo cáo năm 2018 của Transparency Venezuela ước tính rằng 11 dự án được trao cho Công ty Derwick đáng lẽ chỉ tiêu tốn 2,1 tỷ USD. Nếu chính xác, điều này có nghĩa là chính phủ đã trả cao hơn 138% so với mức đáng lẽ phải trả.

Nhóm luật sư của ông Betancourt trước đây đã bác bỏ các cáo buộc rằng công ty Derwick đã nâng giá quá cao, cho rằng đó là những nỗ lực bôi nhọ có động cơ chính trị.

Bất chấp chỉ trích, giới chức Venezuela nhanh chóng cho phép công ty Derwick mở rộng sang lĩnh vực dầu mỏ.

Tuy nhiên, hoạt động kinh doanh của ông Betancourt không chỉ giới hạn ở Venezuela.

Vào giữa những năm 2010, ông bắt đầu mở rộng ra quốc tế bằng việc mua cổ phần của công ty mắt kính Tây Ban Nha Hawkers, trở thành cổ đông lớn nhất và chủ tịch công ty vào năm 2016.

Ông cũng mua lại các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực ngân hàng ở Thụy Sĩ và châu Phi.

Theo các cuộc điều tra của Transparency Venezuela, hiện nay mạng lưới kinh doanh của ông Betancourt bao gồm khoảng 50 công ty tại 16 quốc gia.

Năm 2013, cựu Đại sứ Mỹ tại Venezuela, ông Otto Reich, đã đệ đơn kiện ông Betancourt và hai cộng sự của ông này tại một tòa án Mỹ, cáo buộc họ "chi những khoản tiền lớn cho các quan chức nhà nước [Venezuela] để đổi lấy việc được trao các hợp đồng".

Vụ kiện của nhà ngoại giao này bị bác bỏ năm năm sau đó, nhưng rắc rối pháp lý của doanh nhân này không biến mất.

Trong những năm gần đây, các cơ quan tư pháp ở Tây Ban Nha, Thụy Sĩ, Andorra và Mỹ đã mở các cuộc điều tra đối với ông Betancourt và những "bolichicos" khác vì bị cáo buộc dính líu đến nhiều âm mưu tham nhũng liên quan đến PDVSA.

Ông Betancourt chưa bị truy tố và đã phủ nhận mọi cáo buộc.

Năm 2025, doanh nhân này một lần nữa trở thành tâm điểm chú ý khi bị cảnh sát Anh bắt giữ hai lần tại London, nơi ông định cư trong những năm gần đây.

Vài ngày sau, giới chức Tây Ban Nha khám xét lâu đài Alamín, một dinh thự nguy nga thuộc sở hữu của ông Betancourt tại tỉnh Toledo.

Cả hai vụ việc được cho là có liên quan đến một cuộc điều tra về cáo buộc rửa tiền do công tố viên Thụy Sĩ khởi xướng.

Liên quan đến những cáo buộc này, luật sư của ông Betancourt cho rằng ông đang bị nhắm mục tiêu vì mối quan hệ với những doanh nhân Venezuela trẻ tuổi và táo bạo khác.

"Đây là một nhóm những doanh nhân trẻ rất thành công... một số người đã vi phạm pháp luật, số khác thì không, nhưng tất cả đều bị xếp chung vào một nhóm," ông Sale, luật sư của ông, nói với BBC News Mundo.

Vậy tại sao Mỹ lại chọn ông Betancourt làm đối tác?

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, trong một cuộc phỏng vấn với nhà báo Venezuela Sergio Novelli, đưa ra ba lý do.

Trước tiên, ông nói: "Ông ấy có thành tích cho thấy khả năng sản xuất dầu."

Một số chuyên gia cho rằng Nabep hiện sản xuất khoảng 180.000 thùng dầu thô mỗi ngày, chỉ đứng sau Chevron với hơn 200.000 thùng.

Nhưng những người khác đặt câu hỏi về độ chính xác của các con số này.

Ông Rubio tiếp tục chỉ ra rằng hiện ông Betancourt không bị Mỹ điều tra.

Cuối cùng, ông Rubio đưa ra lý do thứ ba: "Ông ấy là một người đã mạnh mẽ ủng hộ phe đối lập."

Không giống những người khác từng phát triển về kinh tế dưới thời Chávez, ông Betancourt và các cộng sự dường như không đồng nhất về mặt tư tưởng với phong trào của ông Chávez.

"Họ đơn giản chỉ nhìn thấy một cơ hội kinh doanh và tận dụng lấy," ông Batiz nói.

Và khi tình thế thay đổi, ông Betancourt cũng thay đổi theo, xây dựng quan hệ với lãnh đạo phe đối lập Juan Guaidó trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump.

Theo nhà báo Venezuela Boyd, mối quan hệ đó đã giúp ông tiếp cận các quan chức Mỹ như ông Mauricio Claver-Carone, cựu Đặc phái viên Mỹ về Mỹ Latinh, và những nhân vật khác thân cận với ông Trump, như cựu Thị trưởng New York Rudy Giuliani.

Nhưng khi liên quan đến một nỗ lực bất thành nhằm lật đổ ông Nicolás Maduro vào năm 2019, ông đã bị tổng thống Venezuela khi đó trả đũa, bị loại khỏi lĩnh vực dầu mỏ và buộc phải sống giữa Madrid và London.

Các mối quan hệ mà ông Betancourt thiết lập với Mỹ được cho là đóng vai trò quan trọng trong việc giúp giảm bớt sức ép pháp lý đối với ông vào cuối năm 2025.

Đúng nơi, đúng thời điểm

Theo Washington Post, giới chức Mỹ đã đề nghị Thụy Sĩ rút yêu cầu dẫn độ doanh nhân này trước tòa án Anh.

Giới chức Thụy Sĩ đã chấp thuận yêu cầu này, và vào tháng Năm năm ngoái, một tòa án ở London đã dỡ bỏ lệnh cấm đi lại đối với ông.

"Thụy Sĩ đã không cung cấp các bằng chứng mà các thẩm phán Anh yêu cầu để hỗ trợ yêu cầu dẫn độ, và vì vậy lệnh cấm đi lại đã được dỡ bỏ," luật sư của ông Betancourt nói với BBC News Mundo, đồng thời thừa nhận điều này không nhất thiết đồng nghĩa với việc các cuộc điều tra của Thụy Sĩ đã kết thúc.

Theo Axios, trong những phút đầu tiên sau chiến dịch quân sự ngày 3/1, kết thúc bằng việc Mỹ bắt giữ ông Maduro và vợ ông, bà Cilia Flores, ông Betancourt đã trao đổi với Phó Tổng thống khi đó là Delcy Rodríguez và thuyết phục bà nói chuyện với ông Rubio.

Luật sư của ông cũng xác nhận thông tin này.

"Ông ấy đóng vai trò trung gian," ông Sale nói. "Ông ấy không liên quan gì đến việc ông Maduro ra đi, nhưng vì ông ấy được tất cả mọi người tin tưởng nên ông ấy trở thành người trung gian."

Hôm 2/9, bà Delcy Rodríguez, hiện là tổng thống lâm thời của Venezuela, lên tiếng bảo vệ ông Betancourt, nói rằng ông không có vụ án nào đang chờ xử lý tại nước này hoặc tại Mỹ.

"Thường thì một người bị phán xét trên truyền thông trước khi bị phán xét tại tòa," bà nói để bảo vệ ông trùm dầu mỏ.

Đối với những người đã theo dõi sự nghiệp của ông Betancourt trong nhiều năm, có một điều rõ ràng.

"Ông ấy rất giỏi xoay xở," ông Boyd kết luận.

"Ông ấy luôn tìm cách có mặt đúng nơi mình cần có mặt để tránh rắc rối, và kiếm tiền."