Philippines điều máy bay đuổi các 'nhà khảo sát' Trung Quốc tại Đá Hoài Ân

Một tàu khảo sát hải dương học cùng hai tàu hải cảnh của Trung Quốc đã bị phát hiện trong vùng biển quanh Đá Hoài Ân tại quần đảo Trường Sa cuối tuần qua. Lực lượng trên tàu đã có hoạt động đổ bộ lên hai cồn cát tại khu vực này.

Philippines cho biết đã điều máy bay nhằm "xua đuổi" những người tiến hành hoạt động nghiên cứu "trái phép".

Theo báo South China Morning Post có trụ sở tại Hong Kong, nhóm người Trung Quốc là các nhà khảo sát và hoạt động này là động thái mới nhất nhằm khẳng định yêu sách chủ quyền của Bắc Kinh.

Lực lượng Tuần duyên Philippines (PCG) cho biết đã phát hiện tàu Hướng Dương Hồng 33 (Xiang Yang Hong 33), một tàu nghiên cứu có khả năng triển khai tàu lặn và lập bản đồ đáy biển sâu, được hai tàu hải cảnh hộ tống.

Theo PCG, hôm 16/5, hai tàu hải cảnh Trung Quốc mang số hiệu 5101 và 5309 đã triển khai xuồng cao tốc thân cứng bơm hơi và xuồng cao su để đưa nhân sự lên các cồn cát mà Philippines gọi là Cay-2 và Cay-3, theo hãng thông tấn Philippine News Agency, trực thuộc sự quản lý của Văn phòng Truyền thông Tổng thống.

Đá Hoài Ân (có tên tiếng Anh là Sandy Cay, Trung Quốc gọi là Thiết Tuyến) nằm tại cụm Thị Tứ thuộc quần đảo Trường Sa, khu vực mà Việt Nam gọi là đặc khu Trường Sa.

Đảo Thị Tứ là một trong những thực thể nổi tự nhiên (không kể các đảo được bồi đắp nhân tạo) có diện tích lớn nhất Trường Sa.

Philippines kiểm soát Thị Tứ (gọi là Pag-asa, có nghĩa là hy vọng), nhưng một số bãi cạn trong cụm đảo này chưa có lực lượng thường trực của nước nào.

Ông Jay Tarriela, người phát ngôn của Tuần duyên Philippines, cho biết "nhân sự Trung Quốc bị phát hiện đổ bộ và tiến hành các hoạt động bất hợp pháp" tại đây.

Theo lời người phát ngôn này, Tuần duyên Philippines đã thực hiện một "chuyến bay giám sát nhận thức hàng hải" hôm 17/5 nhằm "đối phó và xua đuổi các hoạt động nghiên cứu khoa học biển trái phép".

Ông cũng nhấn mạnh các hành động của Trung Quốc vi phạm chủ quyền Philippines và Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS).

PCG cho biết họ đã điều máy bay Islander 4177 bay qua khu vực Nhóm đảo Kalayaan (tên mà Philippines đặt cho khu vực thuộc quần đảo Trường Sa mà nước này tuyên bố chủ quyền) ngày 17/5 và phát đi nhiều cảnh báo "yêu cầu nhóm người trên chấm dứt các hoạt động bất hợp pháp".

"PCG vẫn kiên định trong việc bảo vệ các vùng biển của chúng tôi. Chúng tôi sẽ không cho phép bất kỳ hoạt động nghiên cứu hay xâm nhập trái phép nào của nước ngoài trong lãnh hải quanh đảo Pag-asa," báo Philstar dẫn lời Đô đốc Ronnie Gil Gavan, Tư lệnh của PCG, phát biểu hôm 17/5.

Căng thẳng giữa Bắc Kinh và Manila đã gia tăng trong vài tuần qua, khi Manila cáo buộc Bắc Kinh triển khai lực lượng dân quân biển và tàu hải cảnh tại các khu vực tranh chấp ở Biển Đông.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội, ông Tarriela nói rằng Trung Quốc đang "bao vây nhiều thực thể hàng hải" trong khu vực "trong khi cả đất nước [Philippines] đang bị phân tâm bởi tin tức về vụ việc tại Thượng viện".

Tối 13-5 (giờ địa phương), nhiều tiếng súng đã vang lên tại Thượng viện Philippines, nơi Thượng nghị sĩ Ronald Dela Rosa cố thủ để tránh bị bắt theo lệnh truy nã của Tòa án Hình sự quốc tế (ICC).

Đại sứ quán Trung Quốc tại Manila đã phản đốichuyến bay của Philippines qua Đá Hoài Ân, gọi đây là "một màn tuyên truyền chính trị", đồng thời cáo buộc ông Tarriela cố gắng "đánh lạc hướng dư luận trong nước".

Ông Tarriela hôm 18/5 đáp lại rằng lập trường của Philippines ở Biển Đông "không liên quan gì đến chính trị nội bộ", đồng thời cho rằng Trung Quốc đã "cơ hội lợi dụng" tình hình ở Manila.

Đầu tháng này, Hải cảnh Trung Quốc cho biết họ đã giám sát một máy bay Philippines "cố tình tiếp cận và quấy rối" các tàu Trung Quốc đang tiến hành điều mà Bắc Kinh mô tả là khảo sát sinh thái thường kỳ gần một bãi đá khác.

Và vào ngày 3/5, một nhóm dân sự Philippines đã đổ bộ lên Đá Hoài Ân và cắm quốc kỳ Philippines, khiến Bắc Kinh phản đối. Trung Quốc cho biết lực hải cảnh của họ cũng đã cắm quốc kỳ Trung Quốc trên các cồn cát tại đây.

Phản ứng của Việt Nam

Trong khi Philippines điều máy bay ra đuổi tàu Trung Quốc, Việt Nam, quốc gia cũng tuyên bố chủ quyền tại Đá Hoài Ân, nói rằng các bên cần tôn trọng chủ quyền của Việt Nam.

Tại họp báo thường kỳ Bộ Ngoại giao chiều 14/5, người phát ngôn Phạm Thu Hằng nói: "Việc các bên liên quan cho người lên thực thể thuộc quần đảo Trường Sa mà không được sự cho phép của Việt Nam là hành vi xâm phạm chủ quyền của Việt Nam theo luật pháp quốc tế và đi ngược lại Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông [DOC] cũng như nỗ lực của các nước trong đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông [COC] hiện nay."

Bà Hằng nhấn mạnh Việt Nam yêu cầu các bên liên quan tôn trọng chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Trường Sa, không có các hành động làm phức tạp tình hình, tuân thủ luật pháp quốc tế, nghiêm túc thực hiện DOC, đồng thời đóng góp tích cực vào việc duy trì hòa bình, ổn định ở Biển Đông.

Bà Hằng không đề cập cụ thể "các bên liên quan" là gồm những nước nào.

Trước đó, vào hôm 21/3, bà Hằng cũng tuyên bố "mọi hoạt động của nước ngoài tại quần đảo Hoàng Sa, trong đó có Đá Hải Sâm, mà không được sự cho phép của phía Việt Nam là hoàn toàn phi pháp và vô giá trị. Việt Nam kiên quyết phản đối, giao thiệp và khẳng định lập trường về vấn đề này".

Người phát ngôn này tuyên bố "Việt Nam có đầy đủ chứng cứ lịch sử và cơ sở pháp lý để khẳng định chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Hoàng Sa, trong đó có đá Hải Sâm, phù hợp với luật pháp quốc tế".

Như thường lệ, bà Hằng không nêu rõ "nước ngoài" là nước nào, dù về mặt thực tế thì rõ ràng thông điệp này là nhằm phản đối việc Trung Quốc bồi đắp và xây dựng tại Đá Hải Sâm.

Trung Quốc có yêu sách đối với gần như toàn bộ Biển Đông, bất chấp phán quyết năm 2016 của tòa trọng tài quốc tế bác bỏ yêu sách "đường chữ U" của họ.

Bắc Kinh đang xây dựng thần tốc tại Đá Hải Sâm, biến thực thể này trở thành đảo nhân tạo lớn nhất ở Hoàng Sa và Trường Sa, vượt qua Đá Vành Khăn có diện tích khoảng 608ha ở quần đảo Trường Sa trong chỉ vài tháng tới.

Các nhà quan sát nói với BBC News Tiếng Việt rằng nhiều khả năng Đá Hải Sâm sẽ trở thành căn cứ chủ chốt mới của Trung Quốc ở phía tây quần đảo Hoàng Sa, thậm chí là trung tâm cho toàn bộ khu vực này, đồng thời nhận định mục tiêu của Bắc Kinh là nhằm ngăn cách Việt Nam với quần đảo Hoàng Sa.

Trong đó, khả năng cao là một đường băng lớn sẽ được xây dựng trên Đá Hải Sâm, đồng nghĩa với việc Trung Quốc sẽ có thể triển khai máy bay trên vùng biển của Việt Nam thường xuyên hơn.