Việt Nam tiếp tục mở rộng mạnh mẽ và củng cố hạ tầng các đảo ở Trường Sa

Việt Nam đã mở rộng hoạt động bồi đắp tại quần đảo Trường Sa trong năm qua, bổ sung thêm 216,1 hecta bồi đắp mới trong bối cảnh Trung Quốc cũng đẩy mạnh việc xây dựng tại khu vực Biển Đông.

Báo cáo của Sáng kiến Minh bạch Hàng hải châu Á (Asia Maritime Transparency Initiative - AMTI) thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington công bố hôm 8/5 nhấn mạnh rằng Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn chủ yếu cải tạo sang xây dựng hạ tầng quân sự và hậu cần quy mô lớn hơn.

Cụ thể, hoạt động nạo vét mới trên khắp quần đảo Trường Sa đã nâng tổng diện tích đất nhân tạo do Việt Nam bồi đắp tại quần đảo này lên khoảng 1.121ha.

Sau khi hoàn tất hoạt động lấn biển tại Bãi Thuyền Chài – hiện là căn cứ lớn nhất của Việt Nam ở Trường Sa – vào mùa xuân năm 2025, Việt Nam tiếp tục tiến hành các đợt mở rộng quy mô nhỏ hơn tại một số thực thể mới trong nửa cuối năm 2025.

Việt Nam cũng đã có những bước phát triển hạ tầng đáng chú ý tại các rạn san hô lớn, với thêm ba cảng đang hình thành tại Đảo Sinh Tồn Đông, Đá Núi Thị và Đá Nam.

Các công trình mới giúp nâng tổng số cảng mà Việt Nam có tại quần đảo Trường Sa lên 15, trong đó có 11 cảng được xây từ năm 2021.

Báo cáo cho rằng điều này giúp cải thiện đáng kể khả năng tiếp tế, neo đậu và duy trì hiện diện của Việt Nam tại khu vực.

Việt Nam trước đây chủ yếu bồi đắp và xây dựng trên các đảo nổi tự nhiên hoặc mở rộng rất hạn chế.

Việc nạo vét quy mô lớn chỉ tăng mạnh trong vài năm gần đây.

Không giống Trung Quốc xây các đảo nhân tạo khổng lồ với đường băng dài 3.000 mét và căn cứ quân sự quy mô lớn, hoạt động của Việt Nam nhìn chung nhỏ hơn đáng kể và phân tán trên nhiều thực thể.

Những dấu hiệu ban đầu cho thấy một cảng khác có khả năng đang được xây dựng tại Đá Len Đao.

Trung Quốc gia tăng cách biệt

Hoạt động xây đảo của Việt Nam ở Trường Sa từng có dấu hiệu bắt kịp Trung Quốc vào đầu năm 2025.

Tuy nhiên, các hoạt động bồi đắp mới của Trung Quốc tại Đá Hải Sâm ở Hoàng Sa đã giúp nước này nới rộng khoảng cách.

Theo đó, tổng diện tích đất nhân tạo của Trung Quốc trên Biển Đông hiện đạt khoảng 2.209 hecta.

Chỉ trong vòng sáu tháng qua, Trung Quốc đã bồi đắp hơn 600ha tại Đá Hải Sâm, gần bằng một nửa quy mô xây dựng của nước này tại Trường Sa trong hai năm (2014 - 2016, với 1.300ha được bồi đắp), ông Greg Poling, Giám đốc AMTI, nói với BBC News Tiếng Việt.

Ảnh vệ tinh chụp vào tháng 11/2025 và tháng 1/2026 cho thấy diện mạo của Đá Hải Sâm đã biến đổi rõ rệt, theo thông tin từ Janes – tổ chức độc lập chuyên cung cấp thông tin tình báo nguồn mở về quốc phòng hàng đầu thế giới.

Các hạng mục hạ tầng mới đã được xây dựng tại đây, bao gồm một lối đi và các cầu cảng kiểu roll-on/roll-off (dùng cho các loại hàng tự vận hành lên tàu).

Các hình ảnh vệ tinh khác trong cùng giai đoạn cũng cho thấy tàu nạo vét hoạt động trong khu vực lân cận, cùng với các đường ống và địa hình mới hình thành.

Những diễn biến này cho thấy Trung Quốc đã bắt đầu quá trình chuyển đổi Đá Hải Sâm "thành một cấu trúc kiên cố hơn, nhiều khả năng có thể hỗ trợ các hoạt động hậu cần và thậm chí là triển khai quân sự trong tương lai," Giáo sư Carl Thayer từ Đại học News South Wales, Úc nói với BBC News Tiếng Việt vào đầu năm nay.

Giáo sư Thayer cũng cho rằng Trung Quốc có thể biến nơi này thành nơi tiếp nhận tàu hậu cần và tàu chấp pháp của mình, cùng sân đỗ trực thăng và/hoặc đường băng kèm nhà chứa cho máy bay quân sự.

Điều này đồng nghĩa với việc Đá Hải Sâm sẽ là nơi cho Trung Quốc triển khai lực lượng quân sự, lực lượng chấp pháp và dân quân biển, làm phức tạp thêm việc xác định và tấn công mục tiêu của Mỹ hoặc bất kỳ đối thủ nào khác, theo vị chuyên gia từ Úc.

Việc bồi đắp Đá Hải Sâm diễn ra tiếp sau hoạt động xây trạm radar trên đảo Tri Tôn được triển khai từ năm 2024, cùng các hoạt động củng cố hạ tầng tại các đảo khác ở Hoàng Sa và Trường Sa cũng như các chiến dịch tuần tra ráo riết của Trung Quốc tại nhiều khu vực ở Biển Đông.

Trong khoảng thời gian từ năm 2013 đến 2017, Trung Quốc đã cải tạo khoảng 1.295ha đất nhân tạo tại Đá Chữ Thập, Đá Vành Khăn và Đá Xu Bi ở quần đảo Trường Sa, biến nơi đây thành các căn cứ chiến lược với đường băng dài 3km, nhà chứa máy bay, hệ thống radar, tên lửa phòng không và các cơ sở giám sát điện tử.

Còn Đá Hải Sâm, thuộc nhóm các thực thể nhỏ ở Hoàng Sa, đã được Trung Quốc củng cố dần dần sau giai đoạn cao trào 2013-2017, nhằm "lấp khoảng trống" trong mạng lưới kiểm soát của Bắc Kinh tại khu vực này.

Phó giáo sư Ngô Hữu Phước, Phó trưởng Khoa Luật kinh tế, Trường đại học Kinh tế - Luật TP HCM, nói với BBC News Tiếng Việt rằng "sự khác biệt này phản ánh chiến lược phân tầng của Trung Quốc tại quần đảo Hoàng Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam theo hướng: các đảo lớn làm trung tâm chỉ huy, các thực thể nhỏ như Đá Hải Sâm hỗ trợ hậu cần và giám sát biên giới, nhưng vẫn góp phần thay đổi nguyên trạng địa lý về mặt lâu dài."

Trong nỗ lực củng cố yêu sách lãnh thổ, Bộ Tài nguyên thiên nhiên Trung Quốc đã đăng bài trên Nhân dân Nhật báo hồi tháng Tư kêu gọi nỗ lực lớn hơn để "bảo vệ hơn 11.000 hòn đảo" mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền.

Phần lớn trong số này nằm trong phạm vi 100km tính từ bờ biển, với gần 60% ở Biển Hoa Đông, khoảng 30% ở Biển Đông và phần còn lại ở Biển Bột Hải và Biển Hoàng Hải, theo thống kê chính thức của Trung Quốc năm 2018.

Trung Quốc cũng úp mở trong một đoạn video công bố trước thềm kỷ niệm 77 năm thành lập lực lượng hải quân về một tàu sân bay – có thể là chiếc thứ tư của nước này, đồng thời là tàu sân bay đầu tiên sử dụng năng lượng hạt nhân – song song với việc tuyên bố tiếp tục xây thêm các đảo.

Chưa hết, tháng Chín năm ngoái, Bắc Kinh đã tuyên bố thành lập một khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia tại bãi cạn Scarborough nhằm khẳng định yêu sách chủ quyền đối với thực thể này – vốn từ lâu là điểm nóng căng thẳng với Philippines.

Với việc xây đảo ở Trường Sa, Phó giáo sư Phước nói với BBC hồi tháng Một rằng tổng diện tích các đảo nhân tạo mà Trung Quốc xây dựng đã "vượt trội" so với Việt Nam.

Hoạt động xây dựng của Trung Quốc ở Đá Hải Sâm và các thực thể khác có thể kích hoạt "cuộc đua xây đảo", làm suy yếu nỗ lực đàm phán Bộ Quy tắc Ứng xử trong ASEAN.

Bối cảnh hiện nay được xem là vô cùng phức tạp.

Để đối phó, Việt Nam cần tiếp tục xây dựng ở các thực thể chiến lược như Đá Nam, bên cạnh các hạ tầng đã và đang được triển khai ở Bãi Thuyền Chài, nhằm đảm bảo khả năng phòng thủ và "tối đa hóa thiệt hại" cho đối phương nếu xung đột xảy ra, theo ông Phước.

Tuy nhiên, Việt Nam cần tránh leo thang xung đột quân sự bằng cách ưu tiên mục tiêu dân sự như các trạm nghiên cứu biển, bên cạnh hợp tác khai thác dầu khí, tuần tra chung với các nước trong khu vực, chuyên gia nghiên cứu Biển Đông từ Sài Gòn nhấn mạnh.