Chính phủ Lê Minh Hưng: Tinh giản vẫn còn 6 phó thủ tướng, nhiều hay ít?

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, vào ngày 21/4, chỉ đạo Bộ Công an nhanh chóng điều tra sai phạm tại dự án sân bay Long Thành, đồng thời không làm gián đoạn tiến độ để kịp đưa vào khai thác trong năm 2026.

Cảng hàng không Quốc tế Long Thành trị giá 16 tỷ USD vẫn là một đại dự án có nguy cơ chậm trễ tiến độ, dù thời gian hoàn thành đã liên tục được điều chỉnh lùi.

Đây cũng là dự án mà Quốc hội đã quyết định đưa vào lịch trình giám sát trong năm 2027 về nội dung tiết kiệm và chống lãng phí – vấn đề đã được ông Tô Lâm nêu ra vào cuối tháng 2.

Trên nghị trường, Phó Thủ tướng Phan Văn Giang nêu ủng hộ đề xuất thành lập thành phố Đồng Nai, gồm tỉnh Đồng Nai và Bình Phước cũ, và bày tỏ phấn đấu trong nhiệm kỳ này sẽ có một nửa trong số 34 địa phương hiện tại là "thành phố trực thuộc trung ương".

Trước Quốc hội, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng trình 11 giải pháp thúc đẩy tăng trưởng cao, xác định ổn định vĩ mô là "điều kiện tiên quyết".

Nữ phó thủ tướng duy nhất là bà Phạm Thị Thanh Trà tiếp tục thúc đẩy việc bố trí cán bộ, công chức sau sáp nhập, cùng với chỉ đạo về tăng lương cơ sở – vốn là lĩnh vực mà bà phụ trách khi còn là bộ trưởng Nội vụ.

Hai phó thủ tướng còn lại là ông Hồ Quốc Dũng và ông Lê Tiến Châu cũng tích cực trong các hoạt động ở lĩnh vực được giao.

Bộ máy Chính phủ nhiệm kỳ 2026-2031, với 6 phó thủ tướng, đã lập tức bắt tay vào việc ngay sau khi được "kiện toàn" từ ngày 8/4, một mặt nhằm quyết tâm đạt mục tiêu tăng trưởng cao, mặt khác phải giải quyết hàng loạt các công việc dang dở từ nhiệm kỳ trước.

Con số 6 phó thủ tướng hiện tại đã giảm 3 người so với cuối nhiệm kỳ trước, nhưng vẫn nhiều hơn so với các nhiệm kỳ gần đây.

Hai phó thủ tướng là ủy viên Bộ Chính trị là một điều khác lạ so với các bộ máy của nhiệm kỳ qua.

Thông thường, trong lãnh đạo Chính phủ, ngoài thủ tướng, một nhân vật khác cũng là ủy viên Bộ Chính trị giữ chức vụ phó thủ tướng thường trực.

Nhưng nhiệm kỳ này có thêm một phó thủ tướng khác là Đại tướng Phan Văn Giang, Bộ trưởng Quốc phòng, cũng là ủy viên Bộ Chính trị.

Việc một phó thủ tướng kiêm bộ trưởng đã được thiết lập ở Bộ Ngoại giao trong nhiều năm.

Với phó thủ tướng kiêm bộ trưởng Quốc phòng là một cơ chế quyền lực đã vắng bóng hơn 45 năm qua kể từ khi Đại tướng Võ Nguyễn Giáp cùng lúc giữ hai chức vụ này từ năm 1955 cho đến 1980.

Việc tướng Giang có chân trong ban lãnh đạo Chính phủ cũng dẫn đến việc phân công công việc khác với các chính phủ trước.

Trước đây, thủ tướng là người trực tiếp chỉ đạo các cơ quan như Bộ Quốc phòng và Bộ Công an, hai tổ chức có bộ trưởng đều là ủy viên Bộ Chính trị.

Cơ cấu mới đưa tướng Giang – ủy viên Bộ Chính trị – phụ trách Bộ Quốc phòng, và một số lĩnh vực ngoại giao, trong khi Thủ tướng Lê Minh Hưng chỉ đạo, phụ trách Bộ Công an và Bộ Ngoại giao.

Bộ Ngoại giao trong nhiệm kỳ trước thuộc sự chỉ đạo của một phó thủ tướng, trước là ông Phạm Bình Minh, sau đó là ông Bùi Thanh Sơn.

Bộ Ngoại giao trong nhiệm kỳ này có bộ trưởng là một ủy viên Bộ Chính trị, và người phụ trách, chỉ đạo trực tiếp là thủ tướng.

Đại tướng Phan Văn Giang cũng được phân công phụ trách một số lĩnh vực ngoại giao như quan hệ với các tổ chức quốc tế, công tác người Việt Nam ở nước ngoài hay các vấn đề về nhân quyền.

Bà Phạm Thị Thanh Trà – nữ phó thủ tướng duy nhất trong bộ máy lãnh đạo Chính phủ – được phân công phụ trách Bộ Nội vụ, Bộ Y tế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Đây là quyền hạn mở rộng của bà Trà khi vào tháng 10/2025, sau khi được phê chuẩn làm phó thủ tướng, bà chỉ phụ trách Bộ Nội vụ, cơ quan mà bà lãnh đạo với tư cách bộ trưởng trong thời gian trước đó.

Cùng thời điểm với bà Trà, ông Hồ Quốc Dũng, trước đó là bí thư Tỉnh ủy Gia Lai, cũng trở thành phó thủ tướng và được phân công phụ trách Bộ Tư pháp

Bộ Nội vụ và Bộ Tư pháp là hai cơ quan ở nhiệm kỳ trước do Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình phụ trách.

Ở nhiệm kỳ này, ông Hồ Quốc Dũng được phân công phụ trách ba cơ quan, gồm Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Khoa học và Công nghệ, và Bộ Dân tộc và Tôn giáo.

Như một truyền thống, các bộ trưởng tài chính thường được thăng tiến lên giữ các chức vụ phó thủ tướng.

Ở nhiệm kỳ trước, Bộ trưởng Hồ Đức Phớc đã trở thành phó thủ tướng và người kế nhiệm là ông Nguyễn Văn Thắng.

Ông Thắng ở nhiệm kỳ này được phân công phụ trách Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ngân hàng Chính sách xã hội, Ngân hàng Phát triển Việt Nam, Bảo hiểm tiền gửi.

Một xu thế mới dường như cũng được hình thành: trong hai nhiệm kỳ liên tiếp, ít nhất ba bí thư Thành ủy Hải Phòng đã trở thành phó thủ tướng.

Cụ thể, vào tháng 4/2021 là ông Lê Văn Thành; đến tháng 1/2023 là ông Trần Lưu Quang; và nay là ông Lê Tiến Châu, người chịu trách nhiệm về Bộ Tư pháp, Bộ Giáo dục và Đào tạo, và Thanh tra Chính phủ.

Số lượng phó thủ tướng dường như vẫn không thể giảm bất chấp cuộc tinh gọn bộ máy do ông Tô Lâm phát động trong năm 2025.

Công cuộc tinh gọn khởi đầu với việc sắp xếp lại hệ thống chính trị ở các cơ quan trung ương.

Chính phủ từ 22 bộ, ngành đã giảm xuống chỉ còn 17 bộ, ngành bắt đầu từ ngày 1/3/2025. Điều này khiến cho một số bộ trưởng bị "mất ghế".

Kết quả là Chính phủ có thêm 2 phó thủ tướng vào tháng 2 là các ông Nguyễn Chí Dũng và Mai Văn Chính, nâng số lượng phó thủ tướng lên con số 7.

Đến tháng 7/2025, 63 tỉnh thành ở Việt Nam sáp nhập còn 34 đơn vị. Chính phủ có thêm hai phó thủ tướng nữa là ông Hồ Quốc Dũng và bà Phạm Thị Thanh Trà – kết quả của hàng loạt cuộc luân chuyển lãnh đạo.

Con số 9 phó thủ tướng khi đó dường như là một giải pháp tình thế để các cán bộ cấp cao của Đảng không phải về hưu sớm trong cuộc tinh giản biên chế.

Trong 9 phó thủ tướng đó, 7 người đã về hưu trong tháng 4 cùng với Thủ tướng Phạm Minh Chính.

2021-2026: nhiệm kỳ bão tố

Nhiệm kỳ 2021-2026 của ông Phạm Minh Chính cũng chứng kiến hàng loạt phó thủ tướng đến rồi đi.

Vào tháng 7/2021, vào đầu nhiệm kỳ, chính phủ có 4 phó thủ tướng, gồm các ông Phạm Bình Minh, Vũ Đức Đam, Lê Minh Khái và Lê Văn Thành.

Thực chất, chính phủ của ông Phạm Minh Chính đã được hình thành từ tháng 4/2021 – một giải pháp tình thế nhằm xử lý khoảng trống quyền lực giữa kỳ đại hội Đảng và kỳ bầu cử Quốc hội.

Khi đó, chính phủ có 28 thành viên, với 5 phó thủ tướng.

Đáng chú ý, ông Trương Hòa Bình, lúc đó dù không còn là ủy viên Trung ương, và dĩ nhiên cũng không phải là ủy viên Bộ Chính trị, vẫn được phân công làm phó thủ tướng thường trực.

Ông Bình về hưu vào tháng 7/2021 khi Quốc hội khóa 15 tổ chức kỳ họp đầu tiên bầu bộ máy Chính phủ nhiệm kỳ 2021-2026. Số phó thủ tướng còn 4 và ủy viên Bộ Chính trị Phạm Bình Minh làm phó thủ tướng thường trực.

Những biến động long trời lở đất trên chính trường Việt Nam sau đó đã khiến toàn bộ số phó thủ tướng nói trên phải rời chính trường.

Các ông Phạm Bình Minh, Vũ Đức Đam bị miễn nhiệm chức danh phó thủ tướng vào tháng 1/2023 vì trách nhiệm liên quan đến các sai phạm thời Covid-19.

Trong khi đó, ông Lê Văn Thành, sau một thời gian bệnh nặng, cũng đã qua đời vào tháng 8/2023.

Ông Lê Minh Khái bị cho thôi chức theo quyết định của Ban Chấp hành Trung ương Đảng vào ngày 3/8/2024, ngày ông Tô Lâm được bầu làm tổng bí thư. Đến ngày 13/8, ông bị Bộ Chính trị kỷ luật cảnh cáo và đến ngày 19/7/2025, đúng một năm sau ngày ông Nguyễn Phú Trọng mất, bị cách tất cả chức vụ trong Đảng.

Ông Trương Hòa Bình dù đã về hưu vào tháng 7/2021, nhưng sau đó đã chịu bị kỷ luật cảnh cáo vào tháng 12/2024 và đến tháng 4/2025 đã bị cách tất cả chức vụ trong Đảng.

Những diễn biến này nằm trong chuỗi các vụ kỷ luật hàng loạt cán bộ lãnh đạo cấp cao và lãnh đạo chủ chốt dưới thời Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và người kế nhiệm Tô Lâm.

Quốc hội đã lần lượt bổ sung các nhân sự khác trong bộ máy lãnh đạo Chính phủ.

Tháng 1/2023, Bí thư Thành ủy Hải Phòng Trần Lưu Quang và Bộ trưởng Tài nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà trở thành phó thủ tướng.

Tháng 8/2024, khi ông Trần Lưu Quang rời chính phủ để làm trưởng ban Kinh tế Trung ương, Quốc hội đã phê chuẩn cùng lúc ba người, gồm Chánh án Tòa án Nhân dân Tối cao Nguyễn Hòa Bình, Bộ trưởng Tài chính Hồ Đức Phớc và Bộ trưởng Ngoại giao Bùi Thanh Sơn làm phó thủ tướng.

Cuộc tinh gọn đã bổ sung thêm 2 phó thủ tướng vào tháng 2/2025 và đến tháng 10 năm đó có thêm 2 phó thủ tướng khác.

Tổng cộng, Chính phủ nhiệm kỳ 2021-2026 của ông Phạm Minh Chính có 14 người ngồi vào chiếc ghế phó thủ tướng. Nếu tính thêm cả ông Trương Hòa Bình, thì số phó thủ tướng trong nội các của ông Chính lên đến 15 người.

Chỉ có hai trong số 9 phó thủ tướng ở cuối nhiệm kỳ trước trụ lại trong nội các của ông Lê Minh Hưng là bà Phạm Thị Thanh Trà và ông Hồ Quốc Dũng.

Trong khi đó, cựu Phó Thủ tướng Trần Lưu Quang đã trở thành một ngôi sao mới trên chính trường, hiện là ủy viên Bộ Chính trị, bí thư Thành ủy TP HCM.

Nhưng con số 9 phó thủ tướng thực ra không phải là con số cao nhất trong một chính phủ.

Và số lượng 14 phó thủ tướng trong một nhiệm kỳ cũng không phải là kỷ lục.

Kỷ lục thuộc về ai?

Kỷ lục đó thuộc về chính phủ do ông Phạm Văn Đồng đứng đầu trong nhiệm kỳ 1981-1987.

Trong quãng thời gian từ tháng 4 đến giữa tháng 6/1982, Chính phủ – khi đó gọi là Hội đồng bộ trưởng – có 10 phó thủ tướng.

Nhưng kỷ lục được thiết lập vào thời điểm vào năm 1987 khi chính phủ có 13 người giữ chức phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng.

Tổng cộng, trong nhiệm kỳ đó, có đến 17 người ngồi vào ghế phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, trong đó ông Võ Chí Công hai lần giữ chức này.

Lần thứ nhất, tháng 6/1981, ông được Quốc hội phê chuẩn vào ban lãnh đạo Chính phủ, và tháng 4/1982, ông trở thành thường trực Ban Bí thư để rồi đến tháng 6/1986 quay trở lại chức vụ phó thủ tướng.

Ông Phạm Văn Đồng cũng giữ kỷ lục là người giữ chức thủ tướng lâu nhất của chính quyền Việt Nam, từ năm 1960 đến 1987.

Số lượng các phó thủ tướng của nhiệm kỳ sau đó bắt đầu giảm.

Ông Phạm Hùng được bầu làm thủ tướng nhiệm kỳ 1987-1992 với 10 phó thủ tướng.

Khi ông qua đời vào tháng 3/1988, ông Đỗ Mười đã được chọn làm người kế nhiệm.

Việc tinh gọn bộ máy lãnh đạo chính phủ bắt đầu được thực hiện.

Tháng 5/1988, các ông Đoàn Duy Thành, Nguyễn Văn Chính và Nguyễn Ngọc Trìu rời chính phủ. Số phó thủ tướng giảm xuống còn 6.

Ở nhiệm kỳ tiếp theo, Thủ tướng Võ Văn Kiệt trình danh sách miễn nhiệm 3 phó thủ tướng gồm các ông Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Cơ Thạch và Đồng Sĩ Nguyên.

Chính phủ của ông Kiệt khi đó (từ tháng 8/1992) còn lại 3 phó thủ tướng, gồm các ông Phan Văn Khải, Nguyễn Khánh và Trần Đức Lương.

Ông Phan Văn Khải trở thành thủ tướng vào năm 1997 và chính phủ khi đó vẫn giữ từ 3 đến 4 phó thủ tướng.

Đến thời ông Nguyễn Tấn Dũng và ông Nguyễn Xuân Phúc làm thủ tướng, số lượng các phó thủ tướng xoay quanh con số 4-5 người.

Lãnh đạo Chính phủ nhiệm kỳ 2016-2021 của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc có 5 phó thủ tướng là các ông Trương Hòa Bình, Phạm Bình Minh, Vương Đình Huệ, Vũ Đức Đam và Trịnh Đình Dũng.

Cả 6 ông, về sau, đều bị Đảng kỷ luật, trong đó ông Nguyễn Xuân Phúc và ông Vương Đình Huệ cùng bị "cách tất cả chức vụ trong Đảng" trong cùng một ngày.