Isroil hal qiluvchi saylov arafasida: Jamiyat ikki qutbga bo‘lingan

Uch yillik urushlar, xavfsizlik inqirozlari va keskin siyosiy bahslardan keyin Isroil yana muhim tanlov oldida turibdi. Seshanba kuni bo‘lib o‘tadigan parlament saylovi nafaqat hukumat taqdirini, balki mamlakatning kelajakda qanday davlat bo‘lishi haqidagi bahslarga ham javob berishi mumkin.

So‘nggi so‘rovlar hukmron koalitsiya va muxolifat bloki o‘rtasida farq juda kichik ekanini ko‘rsatmoqda. Millionlab saylovchilar orasida yarim millionga yaqin ilk bor ovoz berish huquqiga ega yoshlar ham bor. Shuningdek, minglab isroilliklar saylovda qatnashish uchun chet eldan qaytib kelgani xabar qilinmoqda.

Shanba kuni Tel-Aviv markazida minglab odamlar yig‘in o‘tkazib, hukumat almashishini talab qildi.

"Men tinchlikni xohlayman, xavfsizlikni xohlayman. Shuningdek, korruptsiyaga barham berilishini va diniy radikallar siyosatdan chetlashtirilishini istayman", dedi 21 yoshli Omri.

Netanyahuning asosiy raqibi kim?

Bu saylov kampaniyasida eng ko‘p e’tibor qozonayotgan shaxslardan biri - markazchi siyosatchi Gadi Ayzenkot.

Siyosatda nisbatan yangi bo‘lgan Ayzenkot avval Isroil armiyasi bosh shtabi rahbari bo‘lib ishlagan. U keskin chiqishlardan ko‘ra bosiq va mulohazali uslubi bilan tanilgan. Ayrim kuzatuvchilar uni hatto «siyosatchi bo‘lmagan siyosatchi» deb atashadi.

So‘nggi so‘rovlarda uning "Yashar" partiyasi bir necha marta Binyamin Netanyahuning "Likud" partiyasini ortda qoldirgan.

Albatta, Isroil siyosatining o‘ziga xosligi shundaki, hukumatni bitta partiya emas, balki koalitsiya shakllantiradi. Shu bois qaysi partiya birinchi o‘rinni olishi emas, balki kim ko‘proq ittifoqchi topishi muhim ahamiyatga ega.

"Bu saylov davlatning kelajagi haqida"

Ayzenkotning tarafdorlari uning oddiyligi va odamlarga yaqinligini eng katta ustunligi deb hisoblaydi.

"U odamlarning ko‘ziga qarab gapiradi. Yuqoridan pastga qaramaydi. Eng muhimi, eshitishni biladi", deydi uning tarafdorlaridan biri David.

G‘azodagi urushda o‘g‘lini yo‘qotgan Ayzenkot o‘zini mamlakatning boy elitasi emas, balki oddiy fuqarolar va chekka joylar vakili sifatida ko‘rsatmoqda.

U saylovchilar bilan uchrashuvlarida asosiy masala faqat xavfsizlik emasligini ta’kidlaydi.

"Bu saylov xavfsizlik, iqtisodiyot va ta’lim haqida. Lekin eng avvalo, u Isroilning qanday davlat bo‘lishi haqida. Biz qanday Isroilni ko‘rishni xohlaymiz?" degan u.

Muxolifat tarafdorlari Netanyahu hukumatini demokratiya uchun tahdid deb hisoblaydi. Ular bosh vazirni sud tizimining vakolatlarini cheklashga urinishda va 2023 yil 7 oktyabrdagi hujum yuzasidan mustaqil davlat surishtiruvini tashkil etishdan bosh tortayotganlikda ayblaydi.

Netanyahuning asosiy quroli - xavfsizlik

Binyamin Netanyahu esa kampaniyasini milliy xavfsizlik mavzusi atrofida qurmoqda.

Uning asosiy shiorlaridan biri - "Taslim bo‘lmaymiz".

Netanyahu raqiblarini xavfsizlik borasida "yumshoq pozitsiya" tutayotganlikda ayblaydi. U ayrim muxolifat partiyalari parlamentda ko‘pchilikni ta’minlash uchun arab partiyalari bilan hamkorlik qilishi mumkinligini ta’kidlab, buni milliy xavfsizlikka xavf sifatida ko‘rsatmoqda.

2023 yil 7 oktyabrda HAMAS boshchiligidagi qurolli guruhlar Isroilga hujum qilib, qariyb 1200 kishini o‘ldirgan va 251 kishini garovga olgan edi.

Bu voqea Isroil tarixidagi eng og‘ir xavfsizlik muvaffaqiyatsizliklaridan biri bo‘lsa-da, Netanyahu hozir ham o‘zini mamlakatni himoya qila oladigan yagona yetakchi sifatida taqdim etmoqda.

"7 oktyabrdan keyin u butun Yaqin Sharq manzarasini o‘zgartirdi", deydi uning tarafdorlaridan biri Shlomi Basher.

Qizig‘i shundaki, 7 oktyabr voqealari ba’zi saylovchilarni Netanyahudan uzoqlashtirgan bo‘lsa, boshqalarni yanada qattiqqo‘l siyosatchilar tomon burgan.

G‘azo chegarasi yaqinidagi Sderot shahrida yashovchi Eyal Hajbi avval "Likud"ga ovoz berib kelgan. Ammo bu gal u o‘ta o‘ngchi siyosatchi Itamar Ben-Gvir partiyasini qo‘llab-quvvatlashini aytdi.

"Oilamiz avvalgidan ham radikallashdi. Ilgari o‘ylab ovoz berardik, endi ikkilanmaymiz", deydi u.

So‘rovlarga ko‘ra, yosh saylovchilar orasida o‘ta o‘ng partiyalarning qo‘llab-quvvatlovchilari ko‘paymoqda.

Sderotda BBC bilan suhbatlashgan bir guruh 18 yoshli yoshlar ham "Diniy sionizm" partiyasiga ovoz berishini aytgan.

Ularning fikricha, 7 oktyabr voqealari muzokaralar va murosaga bo‘lgan ishonchni yanada susaytirgan.

Muxolifat hamma masalada bir xil emas

Ammo Isroil siyosatidagi bo‘linish har doim ham tashqi dunyo tasavvur qilganchalik keskin emas.

Ayzenkot va boshqa muxolifat yetakchilari Netanyahu bilan demokratiya va davlat boshqaruvi masalalarida bahslashsa-da, xavfsizlik va Falastin masalasida farqlar unchalik katta emas.

Ayzenkot G‘azoda HAMAS hukmronligiga bir yarim yil ichida chek qo‘yishni va’da qilgan. Uning fikricha, bu diplomatik yo‘l yoki harbiy imkoniyatlar orqali amalga oshirilishi mumkin.

Shuningdek, asosiy muxolifat partiyalarining deyarli barchasi G‘arbiy sohildagi yahudiy posyolkalarining ma’lum darajada saqlanishini qo‘llab-quvvatlaydi. Ulardan hech biri mustaqil Falastin davlatini ochiqchasiga qo‘llab-quvvatlamagan.

Kuzatuvchilar saylov natijalari yana siyosiy bosiqlikka olib kelishi mumkinligini aytmoqda. Hech bir tomon mustaqil ko‘pchilikni qo‘lga kirita olmasligi ehtimoli katta.

Bunday holatda arab partiyalari hal qiluvchi kuchga aylanishi mumkin. Ammo hozirga qadar yahudiy muxolifat partiyalarining ko‘pchiligi ular bilan koalitsiya tuzishga tayyor emasligini bildirgan.

Shu bois seshanba kungi ovoz berish nafaqat hukumat taqdirini, balki Isroil demokratiyasining qay darajada mustahkam ekanini ham sinovdan o‘tkazishi mumkin.

7 oktyabr voqealari, keyingi urushlar va ichki siyosiy ziddiyatlar mamlakatni yanada ikki qutbga ajratgan. Endi saylovchilar xavfsizlikni birinchi o‘ringa qo‘yadimi yoki demokratiya va ichki islohotlarga ustuvor ahamiyat beradimi - bu savolga javobni saylov natijalari ko‘rsatadi.