Türkiye ve Ermenistan'ın Kars-Gümrü demiryolunun açılması için attığı adım neden önemli?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Türkiye ve Ermenistan, 1993'ten bu yana çalışmayan Kars-Gümrü demiryolunun rehabilite edilmesi ve bir an önce faaliyete geçmesi konusunda yeni ve somut bir adım daha attılar.

Bu konuda ortak bir çalışma grubu kuran iki ülke siyasi ilişkilerin tamamen normalleşeceği sürece kadar altyapı hazırlıklarını tamamlamayı öngörüyorlar.

ABD'nin Ankara ve Erivan büyükelçilikleri, gelişmeyi tarihi bir dönüm noktası olarak tanımladılar.

2021 senesinde her iki tarafın özel temsilci atamasıyla başlayan Türkiye-Ermenistan normalleşme süreci, 28 Nisan'da Kars'ta yapılan bir toplantıyla başta iki komşu ülke olmak üzere bölgesel bağlantısallık açısından yeni bir aşamaya geçti.

Türk Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamaya göre, Kars-Gümrü demiryolunun rehabilitasyonu ve faaliyete geçirilmesi amacıyla oluşturulan Türkiye - Ermenistan Ortak Çalışma Grubu Kars'ta bir araya geldi.

Ortak çalışma grubunun Türkiye-Ermenistan normalleşme süreci kapsamında varılan mutabakat çerçevesinde toplandığının belirtildiği açıklamada, "Taraflar, bölgesel ulaştırma bağlantılarının geliştirilmesi kapsamında Kars-Gümrü demiryolunun bir an evvel faaliyete geçirilmesinin önemini vurgulamışlardır" ifadesine yer verildi.

Benzer bir açıklama da Ermenistan Dışişleri Bakanlığı'ndan yapıldı.

Açıklamalarda, 33 yıldır çalışmayan Kars-Gümrü demiryolunun açılması için nasıl bir teknik çalışma yapılacağı ve hattın ne zaman açılabileceğine ilişkin ayrıntıya yer verilmedi.

Ankara-Erivan diyaloğu gelişiyor

Türkiye, Ermenistan ile diplomatik ilişkilerin tesis edilmesi ve sınırların tam olarak açılması için Ermenistan-Azerbaycan arasındaki normalleşme sürecinin tamamlanmasını ve tarafların kalıcı barış anlaşmasını imzalamasını bekliyor.

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, 8 Ağustos 2025'te ABD Başkanı Donald Trump'ın arabuluculuğunda kalıcı anlaşmaya ilişkin niyet belgesine imza atmışlardı.

Bakü yönetimi kalıcı anlaşmaya imza atılması için Ermenistan'ın anayasasını değiştirmesini ve Karabağ'a ilişkin atıfların kaldırılmasını şart koşuyor.

Ermenistan Başbakanı Paşinyan, 7 Haziran'da yapılacak seçimlerden zaferle çıkması durumunda yeni Ermenistan anayasasını referanduma sunmayı planlıyor.

Türkiye ve Ermenistan, Bakü-Erivan arasındaki sürecin tamamlanmasını beklerken özellikle siyasi diyalog ve ulaştırma konusunda önemli ilerlemeler elde ettiler.

İki ülke arasında kapalı olan Alican-Margara sınır kapısının üçüncü ülke vatandaşları ve diplomatik pasaport hamillerine açılmasına ilişkin anlaşma bu sürecin önemli ilerlemelerinden biri oldu.

Ermenistan, sınır kapısına ilişkin çalışmalarını tamamlarken, Türkiye de son birkaç aydır çalışmalarını yoğunlaştırdı. Erivan'da bu sınır kapısının Haziran seçimlerinden önce açılmasına ilişkin kuvvetli bir beklenti bulunuyor.

Aynı süreçte Türk Hava Yolları da İstanbul-Erivan uçuşlarına başlayarak siyasi ilişkiler açısından önemli bir mesaj verdi.

Kars-Gümrü demiryolu için somut adım

Ankara-Erivan hattındaki son somut adım ise Kars-Gümrü demiryolunun açılması için ortak irade beyanı ile geldi.

Türkiye'nin Ermenistan ile normalleşme özel temsilcisi Serdar Kılıç ve Ermenistan Ulusal Meclisi Başkan Yardımcısı ve özel temsilci Ruben Rubinyan, 2025'te yaptıkları görüşmede, Kars-Gümrü demiryolu ve elektrik enterkonnektörünün rehabilitasyonu ve işlerlik kazanması konusunda teknik çalışmaların başlatılması konusunda mutabık kalmışlardı.

Kars'ta dün yapılan toplantıyla bu çalışmaların daha iyi koordine edilmesi için ortak bir çalışma grubu kurulduğu kaydediliyor.

Kars-Gümrü demiryolu özellikle Ermenistan'ın Batı'ya açılması ve Gürcistan ile Orta Asya üzerinden gelen hatları buluşturması açısından önemli bir bağlantı hattı olarak görülüyor.

Hattın açılması durumunda Kars-Gümrü-Tiflis arasında demiryolu ulaşımının canlanması ve bunun bölge ekonomisi için önemli kazanımlar getirmesi öngörülüyor.

Kars-Gümrü hattının 1899 senesinde ilk kez oluşturulduğu, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) döneminde Türkiye ile tek doğrudan hat olarak kullanıldığı kaydediliyor.

Türkiye, Ermenistan'ın Azerbaycan'ın Karabağ bölgesindeki toprakları işgal etmesi nedeniyle 1993'te hem kara sınırını hem de demiryolunu kapatmıştı.

Azerbaycan, 2020 senesinde yaşanan 44 gün savaşları sonucunda Karabağ'ın kontrolünü ele geçirmişti.

ABD: Tarihi dönüm noktası

Türkiye ve Ermenistan arasında Kars-Gümrü demiryoluna ilişkin atılan adıma ilk somut destek ABD'den geldi.

ABD'nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, "Bugün, bölgesel bağlantı ve barış için önemli bir dönüm noktası oluşturmaktadır" değerlendirmesini yaptı.

Kars-Gümrü hattının bölge için yaşamsal bir ticari yol ve transit bağlantı oluşturacağını kaydeden Barrack, bu gelişmenin ABD Başkanı Trump'ın 8 Ağustos'ta imzasını attığı ve Azerbaycan'ı Ermenistan toprakları üzerinden Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ne bağlayacak olan Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu (TRIPP) projesindeki vizyonuna uygun bir adım olduğunu söyledi.

Barrack, Türkiye ve Ermenistan'ı attıkları bu adımdan dolayı kutladığını kaydederken, barış üzerine inşa edilen yeni bir Güney Kafkasya'nın belirmeye başladığını da söyledi.

ABD'nin Erivan Büyükelçiliği de yaptığı açıklamada, atılan adımın tarihi olduğunu vurguladı ve tarafları tebrik etti.

Büyükelçilik, bu adımın hem bölgesel istikrar hem de bağlantısallık açısından önemini kayda geçirirken, Türkiye ve Ermenistan halkları ve ekonomisi açısından da sürecin kazanımlar getireceğini belirtti.