เหตุใดความฝันด้านเอไอของจีนอาจสะดุด จากเรื่องอื้อฉาวของเอ็นวิเดีย ขณะทรัมป์เตรียมเจอสี จิ้นผิง

เจนเซ่น หวง ชายชาวไต้หวัน-อเมริกัน ผมสีเทา สวมเสื้อแจ็กเก็ตหนัง กำลังพูดอยู่บนเวที
    • Author, ลอรา บิกเกอร์
    • Role, ผู้สื่อข่าวบีบีซีประจำประเทศจีน
  • Published
  • เวลาอ่าน: 6 นาที

แม้ว่าเจนเซน หวง จะไม่ได้อยู่ในสนามแล้ว แต่เงาของเขายังคงทอดปกคลุมการประชุมที่กำลังจะเกิดขึ้นระหว่างประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ของสหรัฐฯ และประธานาธิบดีสี จิ้นผิงของจีน ในสัปดาห์นี้

สำหรับทางการปักกิ่ง การที่อดีตซีอีโอเอ็นวิเดียต้องตกต่ำอย่างน่าตกใจถือเป็นเรื่องใหญ่ และไม่ได้เป็นเพียงเพราะข้อกล่าวหาว่าสายลับจีนอาจใช้อุบายทางใจหรือกับดักเสน่หา (honey-trapped) ล่อลวงนายหวง ซึ่งเป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญของวงการปัญญาประดิษฐ์ หรือเอไอ (AI) เท่านั้น

แต่ที่น่ากังวลยิ่งกว่านั้นคือ ข้อกล่าวหาที่พาดพิงถึงนายหวงและความสัมพันธ์ของเขากับนักธุรกิจหญิงชาวจีน อลิซ หวง กำลังกลายเป็นชนวนความขัดแย้งใหม่ในความสัมพันธ์สหรัฐฯ-จีน ซึ่งเปราะบางอยู่แล้ว

รายงานข่าวกรองของสหรัฐฯ อ้างว่าเธอมีความเชื่อมโยงกับหน่วยข่าวกรองของจีน โดยเฉพาะอย่างยิ่งกระทรวงความมั่นคงแห่งรัฐ ซึ่งเป็นหน่วยงานสืบราชการลับพลเรือนหน่วยหลักของจีน

ข้อกล่าวอ้างนี้ยังไม่ได้รับการพิสูจน์ แต่ก็ได้จุดประกายการถกเถียงในรัฐบาลสหรัฐฯ อีกครั้งถึงการส่งออกชิปขั้นสูงไปยังจีน และประเด็นที่ว่ารัฐบาลทรัมป์มีแนวโน้มที่จะผ่อนปรนข้อจำกัดมากเกินไปหรือไม่

ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ชิปคอมพิวเตอร์ขั้นสูงเป็นสมรภูมิสำคัญในการแข่งขันระหว่างสหรัฐฯ และจีน เนื่องจากชิปเหล่านี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อเอไอ ซูเปอร์คอมพิวเตอร์ และเทคโนโลยีทางการทหาร

เจ้าหน้าที่จีนกังวลว่า คดีอื้อฉาวนี้อาจถูกใช้เป็นเหตุผลสนับสนุนเสียงเรียกร้องในรัฐบาลสหรัฐฯ ที่ต้องการเพิ่มข้อจำกัดไม่ให้จีนเข้าถึงเทคโนโลยีล้ำสมัยของสหรัฐฯ

เมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา รัฐบาลทรัมป์ได้ออกมาตรการจำกัดการส่งออกเพิ่มเติมเพื่อสกัดไม่ให้บริษัทจีนเข้าถึงชิปขั้นสูงของสหรัฐฯ ผ่านประเทศที่สาม เช่น มาเลเซีย ไทย หรือบราซิล โดยบริษัทเหล่านี้มักเช่ากำลังการประมวลผลจากศูนย์ข้อมูล (data centre) ต่าง ๆ ในต่างประเทศเพื่อนำมาใช้ฝึกโมเดลเอไอของตน

อย่างไรก็ตาม บางบริษัท รวมถึงบริษัทที่อลิซ หวงเคยทำงานอยู่ ยังถูกกล่าวหาว่าลักลอบนำชิปเข้าสู่จีน แม้จะปฏิเสธข้อกล่าวหาดังกล่าวก็ตาม

จนถึงตอนนี้ ความขัดแย้งนี้ดูเหมือนจะเป็นเพียงเรื่องเล็กน้อยในความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐฯ กับจีน แต่เมื่อรัฐบาลจีนเรียกกฎใหม่นี้ว่า "การบีบทางเศรษฐกิจ" (economic coercion) ก่อนที่ทรัมป์จะเดินทางมาถึงเซินเจิ้น ก็มีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นว่าเรื่องนี้อาจกลายเป็นเรื่องใหญ่กว่านั้นได้

คำบรรยายวิดีโอ, ชมวิดีโอ: เจนเซน หวง ให้สัมภาษณ์กับไฟซาล อิสลาม จากบีบีซี ในปี 2025

พรรคเดโมแครตซึ่งกำลังจะกลายมาเป็นพรรคที่ครองเสียงข้างมากในสภาคองเกรสในเดือนมกราคม 2027 ได้แสดงจุดยืนอย่างชัดเจนแล้ว เมื่อวันพุธที่ผ่านมา (11 พ.ย.) เท็ด หลิว แกนนำพรรคเดโมแครตกล่าวกับสำนักข่าวโพลิติโก (Politico) ว่ารัฐบาลทรัมป์ยอมอ่อนข้อให้กับเอ็นวิเดียมากเกินไปถึง "1,000%" ซึ่งทำให้ความมั่นคงของชาติตกอยู่ในความเสี่ยง ขณะที่โซอี้ ลอฟเกรน สมาชิกพรรคเดโมแครตอีกคนหนึ่งกล่าวว่า ขณะนี้สภาคองเกรสมีแนวโน้มที่จะจำกัดการขายชิปเอไอ ให้กับจีนมากขึ้น

บีบีซีได้ติดต่อทำเนียบขาวเพื่อขอความเห็นเกี่ยวกับเรื่องนี้แล้ว

กระทรวงการต่างประเทศของรัฐบาลจีนกล่าวว่า ข้อกล่าวหาเรื่องการสอดแนมนั้นเป็น "การใส่ร้ายป้ายสีจีน"

เหมา หนิง โฆษกกระทรวงการต่างประเทศจีน กล่าวเมื่อสัปดาห์ที่แล้วว่า "สหรัฐฯ ควรหยุดสร้างเรื่องราวที่เรียกว่าการจารกรรมเพื่อหาข้ออ้างในการสร้างอุปสรรคปิดตายด้านเทคโนโลยี"

กระทรวงการต่างประเทศจีน ดูเหมือนจะกระตือรือร้นที่จะให้การประชุมดำเนินไปตามแผน โดยกล่าวว่าทั้งสองประเทศได้ "ติดต่อสื่อสารกันอย่างใกล้ชิดถึงการปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้นำทั้งสองประเทศ"

เกิดเหตุการณ์ "บอลลูนสอดแนม" (spy balloon) อีกแล้วหรือ

ตลอดปีที่ผ่านมา ทรัมป์และสี จิ้นผิง พยายามจะฟื้นฟูความสัมพันธ์หลังจากสงครามภาษีศุลกากรที่สร้างความเสียหายอย่างหนักจนเกือบทำให้การค้าขายระหว่างสองประเทศหยุดชะงัก

รัฐบาลทรัมป์ตัดสินใจอนุญาตให้ขายชิป Nvidia H200 ขั้นสูงให้แก่จีนในช่วงปลายปี 2025 ทำให้มีการมองกันว่าทั้งสองฝ่ายกำลังมองหาพื้นที่เพื่อสร้างความร่วมมือ แม้ว่าการแข่งขันจะทวีความรุนแรงขึ้นก็ตาม

การตัดสินใจครั้งนั้นนับเป็นความเคลื่อนไหวที่ไม่ธรรมดา เนื่องจากรัฐบาลสหรัฐฯ ใช้เวลาหลายปีในการพยายามจำกัดการเข้าถึงชิปที่ทันสมัยที่สุดของฝ่ายจีน

ชาวอเมริกันจำนวนมากมองว่าชิปเหล่านี้เป็นประเด็นด้านความมั่นคงของชาติมานานแล้ว โดยอ้างว่าการมีชิปดังกล่าวอาจเสริมสร้างศักยภาพทางทหารและการสอดแนมของจีน เจนเซน หวง ผู้ปฏิเสธข้อกล่าวอ้างดังกล่าว สนับสนุนให้ยกเลิกการห้ามส่งออกชิปประสิทธิภาพสูงไปยังจีน ขณะที่รัฐบาลจีนโต้แย้งว่าข้อจำกัดนี้เป็นความพยายามที่จะสกัดกั้นการเติบโตของจีน

ขณะนี้ช่องทางที่เปิดไว้นั้นอาจตกอยู่ในความเสี่ยง

ประวัติศาสตร์ได้สอนบทเรียนให้รัฐบาลจีนและรับบาลสหรัฐฯ ว่า เรื่องอื้อฉาวของการจารกรรมนั้นแทบจะไม่จำกัดอยู่แค่ในแวดวงหน่วยข่าวกรองเท่านั้น

นักวิเคราะห์ในจีนมองว่าเหตุที่เกิดขึ้นมีความคล้ายคลึงกับเหตุการณ์ในปี 2023 ที่บอลลูนสอดแนมต้องสงสัยลอยอยู่เหนือน่านฟ้าสหรัฐฯ ก่อนที่เครื่องบินรบของอเมริกาจะยิงมันตก แต่รัฐบาลจีนยืนยันว่าวัตถุบินได้ดังกล่าวเป็นเรือเหาะที่ดำเนินการเกี่ยวกับด้านอุตุนิยมวิทยาของภาคพลเรือนที่ออกนอกเส้นทางไป

เศษชิ้นส่วนของบอลลูนสอดแนมต้องสงสัยของจีนร่วงหล่นลงสู่ท้องฟ้าสีครามสดใส หลังจากถูกกองทัพสหรัฐฯ ยิงตกนอกชายฝั่งรัฐเซาท์แคโรไลนา
คำบรรยายภาพ, บอลลูนสอดแนมต้องสงสัยของจีนถูกยิงตกหลังจากถูกพบเห็นเหนือน่านฟ้าสหรัฐฯ ไม่กี่วัน

แต่ในขณะนั้นนายแอนโทนี บลิงเคน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงต่างประเทศสหรัฐฯ มีแผนการเดินทางที่กำหนดไว้แล้วและแผนนั้นถูกยกเลิก หลังจากนั้นการสื่อสารระหว่างรัฐบาลทั้งสองชาติก็เสื่อมถอยลงอย่างมาก

เหตุการณ์นี้แสดงให้เห็นว่าข้อพิพาทด้านความมั่นคงสามารถบั่นทอนความพยายามทางการทูตและผลักให้ความสัมพันธ์หยุดชะงักลงอย่างรวดเร็วเพียงใด

"เพียงแค่บอลลูนลูกหนึ่งลอยผ่าน ก็ทำให้ความคิดเห็นของประชาชนและนักการเมืองอเมริกันตกอยู่ในภาวะตื่นตัวขั้นสูง ราวกับว่า 'ภัยคุกคามจากจีน' กำลังคืบคลานเข้ามาอยู่เหนือหัว" สำนักข่าวของรัฐบาลจีนอย่างโกลบอลไทมส์กล่าวในสัปดาห์นี้ โดยเปรียบเทียบกับกรณีอื้อฉาวของเอ็นวิเดียโดยตรง

"ไม่มีใครจากฝ่ายสหรัฐฯ เคยขอโทษหรือรับผิดชอบต่อความเสียหายที่แท้จริงที่เกิดขึ้นกับความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐฯ กับจีนเลย" สำนักข่าวของรัฐบาลจีนระบุเพิ่มเติม

สื่อของรัฐยังตั้งคำถามว่าเหตุใดเรื่องราวของเอ็นวิเดียจึงปรากฏขึ้นเร็วเช่นนี้หลังจากรัฐบาลจีนและสหรัฐฯ เพิ่งได้ "ผ่อนคลายความตึงเครียดที่ได้มาอย่างยากลำบาก" ซึ่งเกิดขึ้นหลังจากการประชุมระหว่างผู้นำของทั้งสองประเทศเมื่อเดือน ก.ย. ที่ผ่านมา

คำถามนั้นระบุว่า "มีใครบางคนอยู่เบื้องหลังคอยผลักดันวาระบางอย่างและปลุกปั่นให้เกิดความขัดแย้งหรือไม่ ?"

การประชุมสุดยอด ทรัมป์-สี จิ้นผิง ไม่น่าจะล้มเหลว

ทั้งทรัมป์และสี จิ้นผิง ต่างมีแรงจูงใจที่มีนัยสำคัญในการเจรจากันต่อไป

เศรษฐกิจของจีนยังคงอยู่ภายใต้แรงกดดันและพึ่งพาการส่งออกมากขึ้นเรื่อย ๆ สี จิ้นผิง ต้องการให้การค้าดำเนินต่อไป และการประชุมครั้งนี้ถือเป็นก้าวสำคัญที่จะนำไปสู่การจัดทำข้อตกลงใหม่แทนที่ข้อตกลงหยุดพักทำสงครามทางการค้ารอบปัจจุบันที่กำลังจะหมดอายุในเดือน ม.ค.

ขณะเดียวกันทรัมป์ได้กล่าวเน้นย้ำถึงความสัมพันธ์อันใกล้ชิดกับสี จิ้นผิง อยู่หลายครั้ง และยืนยันว่าการรักษาการเจรจาเป็นสิ่งสำคัญยิ่งต่อการจัดการการแข่งขันระหว่างสองมหาอำนาจนี้

ประธานาธิบดีสหรัฐฯ เหลือเวลาอีกเพียงสองปีในการดำรงตำแหน่ง และเผชิญกับความท้าทายอย่างมากในการผ่านร่างกฎหมายภายในประเทศหลังการเลือกตั้งกลางเทอม เพื่อรับมือกับสถานการณ์นี้ เขาอาจมองหาความสำเร็จด้านนโยบายต่างประเทศบ้าง

ทรัมป์ยังอาจหวังพึ่งความช่วยเหลือจากสี จิ้นผิง เพื่อยุติสงครามในตะวันออกกลางด้วย

ทั้งสองฝ่ายคงไม่อยากเสียเวลาไปกับการพูดคุยเรื่องความกังวลด้านข่าวกรองและการควบคุมเทคโนโลยี แทนที่จะเป็นเรื่องการค้า การลงทุน และความร่วมมือทางเศรษฐกิจ

ประธานาธิบดีสี จิ้นผิงของจีนจับมือกับโดนัลด์ ทรัมป์เมื่อเดือนกันยายน

รัฐบาลจีนวางแผนการประชุมสุดยอดครั้งนี้อย่างพิถีพิถันเพื่อแสดงให้เห็นถึงศักยภาพทางเทคโนโลยีของจีนในเมืองเซินเจิ้น ซึ่งเป็นการเลือกเมืองที่มีความหมายเชิงสัญลักษณ์อย่างยิ่ง

เมืองนี้เป็นที่ตั้งของบริษัทเทคโนโลยีขนาดใหญ่ที่สุดของประเทศหลายแห่ง และกลายเป็นศูนย์กลางที่แสดงให้เห็นถึงความทะเยอทะยานของปักกิ่งในด้านปัญญาประดิษฐ์และการผลิตขั้นสูง

นอกจากนี้ ด้วยมาตรการควบคุมชิปขั้นสูงที่เข้มงวดมากขึ้นของรัฐบาลสหรัฐฯ รัฐบาลจีนจึงมีทางเลือกในการตอบโต้

หนึ่งในเครื่องมือที่ทรงพลังที่สุดของจีนคือการครองความเป็นใหญ่ในด้านแร่หายากที่สำคัญ จีนแปรรูปแร่หายากส่วนใหญ่ของโลก ซึ่งเป็นส่วนประกอบที่ใช้ในทุกสิ่งทุกอย่างตั้งแต่รถยนต์ไฟฟ้าสมาร์ทโฟน ไปจนถึงอุปกรณ์ทางทหาร

นักวิเคราะห์ได้เตือนมานานแล้วว่า มาตรการจำกัดทางเทคโนโลยีอาจจุดชนวนให้เกิดวงจรการตอบโต้ ซึ่งแต่ละฝ่ายต่างพยายามใช้กำลังทางเศรษฐกิจที่แข็งแกร่งที่สุดของตน

นั่นจะทำให้แนวโน้มความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐฯ และจีนเปลี่ยนจากความร่วมมือกลับไปสู่ความไม่ไว้วางใจซึ่งกันและกัน