Tallaalkii 'ugu horreeyay adduunka' oo ay naqshadeysay Garaadka Macmalka ah ee AI

Garaadka macmalka ah (AI) ayaa loo adeegsaday horumarinta nooc tallaal ah oo "asal ahaan cusub", kaas oo awood u yeelan kara inuu ka difaaco fayrasyo badan isla markaana ka hortago faafitaanno cudur oo waaweyn, sida ay sheegeen cilmi-baarayaal.

Kooxda ka tirsan Jaamacadda University of Cambridge ayaa sheegtay in tani ay tahay markii ugu horreysay ee qaybta ugu muhiimsan ee tallaal si buuxda loogu naqshadeeyo AI, ka dibna lagu tijaabiyo bini'aadam.

Tallaalkan waxaa loo sameeyay inuu ka shaqeeyo dhammaan noocyada fayrasyada corona, kuwaas oo ay ku jiraan dhammaan noocyada kala duwan ee Covid-19 iyo sidoo kale fayrasyada ku dhaca xayawaanka ee laga yaabo inay sababaan faafitaanka cudur weyn oo mustaqbalka ah.

Cilmi-baaristaani weli waxay ku jirtaa marxaladihii hore, balse kooxdu waxay durba horumarinaysaa tallaallo kale oo gaar ah oo lagula tacaali karo hargabka iyo cudurka Ebola.

Tallaalladu waxay jidhkeenna baraan sida loo aqoonsado caabuq ama infekshan si ay u kordhiyaan fursadda aan ugu guulaysan karno la dagaallankiisa.

Laakiin qaar ka mid ah fayrasyadu aad bay ugu xeel dheer yihiin inay beddelaan muuqaalkooda ama ay isbeddel hidde-sideed sameeyaan, taas oo keenta in tallaalladu si degdeg ah uga duugoobaan waxtarkooda. Taasi waa sababta tallaallada Covid-19 iyo kuwa hargabka xilliga qaboobaha loo baahan yahay in si joogto ah loo cusboonaysiiyo.

"Mar walba waxaan nahay kuwa daba socda," ayuu yiri Jonathan Heeney oo ka tirsan University of Cambridge. Wuxuu intaas ku daray: "Waxa aan isku dayeyno waa inaan ka horrayno isbeddellada," si aan u gaadhno heer aan uga sii horrayno fayrasyada, una awoodno inaan ka hortagno cudurro cusub oo dillaaca ama xitaa faafitaanno waaweyn.

Sidee ayay u shaqeysaa?

Caadi ahaan tallaalada waxaa loo qaabeeyey iyadoo la isticmaalayo nooca fayras ee hadda jira.

Cilmi-baarayaasha Cambridge waxay qaateen koodh hidde-socod oo caan ah - buug-gacmeedka nolosha - oo ka yimid noocyo kala duwan oo coronaviruses ah oo ay duubeen barnaamijyada ilaalada ugaarsiga khataraha fayraska.

Xeerarkan hidde-sideyaasha waxaa lagu falanqeeyay sirdoon macmal ah. Kadibna waxay naqshadaysay waxyaabo u tababari kara habka difaaca si ay uga ilaaliso dhammaan qoyska fayraska - xitaa haddii ay is beddelaan ama infekshan cusub uu ka soo boodo xayawaanka oo uu u gudbo dadka.

Antigens waa qaybaha muhiimka ah ee tallaalada maadaama tani ay tahay waxa habka difaaca jirku u barto inuu weeraro.

Heeney ayaa sheegay in tani ay tahay markii ugu horeysay ee antigen ay samaysay AI lagu tijaabiyo dadka. Waxa uu sheegay in tignoolajiyadaasi ay tahay mid naga yaabisay dhamaanteen, waxaana ay tahay wax lala yaabo waxa aan ku samayn karno danta bini'aadantinimada.

Heeney ayaa u sheegay BBC News: "Tani waxay ku saabsan tahay samaynta tallaallo naga difaacaya, ma aha oo kaliya fayraska maanta, laakiin waxay naga ilaalinayaan waxa sababi kara dillaaca soo socda ama cudur.

"Tani waa isbeddel aasaasi ah oo ku saabsan sida aan ugu diyaargarowno cudurrada faafa."

Tijaabooyinka dadka lagu sameeyay, oo ka kooban 39 qof, ayaa loogu talagalay in lagu qiimeeyo haddii tallaallada noocaan ah ay badbaado yihiin. Daraasad labaad - oo ay ku lug leeyihiin qiyaastii 200 oo qof - waxay siin doontaa faham weyn oo ku saabsan sida wanaagsan ee ay u tababarto habka difaaca jirka.

Natiijooyinka lagu faahfaahiyay Joornaalka Caabuqa ayaa lagu sheegay in saameynta habka difaaca jirka ay tahay "mid dhexdhexaad ah", laakiin wali waxay dhalinayaan farxad.

Prof Saul Faust, oo tijaabiyay qaar ka mid ah tijaabooyinka Jaamacadda Southampton, ayaa sheegay in naqshadda AI "hubaal tahay mid karti leh" oo ay "runtii tahay mid xiiso leh".

Waxa uu u sheegay BBC: "Waxa runtii xiisaha leh ayaa ah tignoolajiyadda ayaa aad uga wanaagsan qaabaynta tallaalada cudurrada faafa marka ay fayrasyadu isbeddelayaan."

Kooxda Cambridge waxay horeba u wadeen cilmi-baaris xayawaanno ah oo ku saabsan tallaallada sida tallaalka hargabka shimbiraha ee H5N1, haddii fayras hadda waxyeello u geysanaya shimbiraha uu noqdo masiibo aadanaha.

Waxay sidoo kale eegayaan tallaalka qandhada dhiigbaxa fayraska, oo ay ku jiraan noocyada Ebola. Cudurka hadda ka dillaacay Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Kongo waxaa sabab u ah noole aan weli lahayn tallaal loo sameeyay.

Prof Andy Pollard, oo ah maamulaha kooxda tallaalka Oxford, ayaan ku lug lahayn daraasadda, laakiin wuxuu sheegay in habkani uu abuurayo caddayn adag oo ku saabsan cilmi-baarista xayawaanka.

"Waa xog soo jiidasho leh dadkuna ma saadaaliyeen inay soo saari karaan jawaabaha difaaca," ayuu u sheegay BBC News.