Dal Afrikan ah oo mamnuucay in la isticmaalo ereyada 'dal sabool ah, dal deyn lagu leeyahay ama dal yar"

Ra'iisul Wasaaraha Burkina Faso, Rimtalba Jean Emmanuel Ouédraogo, iyo Madaxweyne Ibrahim Traoré ayaa buug gacanta ku haya intii lagu jiray bandhig lagu soo bandhigayay mashaariicda dowladda, kaas oo la qabtay horraantii bishii Oktoobar 2026.

Tan iyo markii sannad-dugsiyeedka cusub oo bilaabmay 1-dii Oktoobar 2026, mas'uuliyiinta Burkina Faso ayaa bilaabay hannaan ay ku doonayaan inay taariikhda lagu dhigo nidaamkooda waxbarasho kaga "saaraan raadadka gumeysiga".

Burkina Faso, halganka ka dhanka ah gumeysiga ee mas'uuliyiintu wadeen tan iyo markii bishii Abriil 2025 lagu dhawaaqay Kacaanka Shacabka ee Horumarka, xilligii uu talada hayo Kabtan Ibrahim Traoré, ayaa sidoo kale ku fiday dib-u-eegista iyo dib-u-qorista taariikhda dalka, sida ay sheegeen mas'uuliyiintu.

War qoraal ah oo soo baxay bishii Sebtembar 2026, ayuu wasiirka waxbarashada dugsiyada Sare, Tababarrada farsamada iyo Xirfadaha, Professor Moumouni Zoungrana, ku sheegay in "casharrada taariikhda iyo juqraafiga ay ku jiraan erayo aan ixtiraam noo hayn".

Wuxuu yiri: "Taas macnaheedu waa in xitaa buugaagteena ay ku qoran yihiin beeno loogu talagalay in nala yaso, nala bahdilo, laguna hor istaago inaan si sax ah u fikirno. Waxaan waqti badan ku bixinnay dhiirrigelinta qiyamkan xun, kuwaas oo aan jiilba jiil u sii gudbinaynay..."

Wuxuu sidoo kale bulshada aqoonyahannada Burkina Faso ugu baaqay inay muujiyaan "geesinimada ay si wadajir ah wax walba dib ugu habaynayaan, isla markaana xaaladda gebi ahaanba u rogaan dhinac kale".

Professor Zoungrana ayaa intaas ka dib ku dhawaaqay in dib-u-eegis lagu samaynayo manhajka waxbarashada, oo ay ku jiraan maaddooyinka Taariikhda, Juqraafiga iyo Barashada Muwaadinnimada, si looga saaro erayada uu ku tilmaamay kuwo "aan habboonayn".

Saddexdan maaddo ayaa loo arkaa kuwa ugu mudan in sida ugu dhaqsaha badan wax looga qabto, iyadoo dalku isu diyaarinayo dib-u-habayn ballaaran oo lagu samaynayo nidaamka waxbarashada Burkina Faso, taas oo loogu magac daray "Heshiiska Neekre" eray macnihiisu yahay baraarug oo Faransiis ah. Heshiiskan ayaa la daahfuray 17-kii Oktoobar.

Iyadoo la sugayo in dib-u-qoris buuxda lagu sameeyo buugaagta maaddooyinka Taariikhda, Juqraafiga iyo Barashada Muwaadinnimada, ayaa macallimiinta loo qaybiyey dukumenti ka kooban isbeddello degdeg ah oo durba la hirgelinayo.

Isbeddellada waxaa ka mid ah beddelidda erayada qaarkood, ku darista casharro cusub, iyo mamnuucidda erayo iyo casharro kale.

Kuwa soo socda waa qaar ka mid ah erayada iyo weedhaha Burkina Faso laga beddelay tan iyo 1-dii Oktoobar:

Erayada iyo weedhaha la beddelay

Maaddada Taariikhda, 27 eray iyo weedhood ayaa laga saaray erayada ay isticmaalaan macallimiinta iyo ardaydu.

Duullaan-yahanno iyo jaajuusiin

Isbeddellada la sameeyey waxaa ka mid ah in erayga gumeysi loo beddelay boqortooyo gumeysi, halka gumeyste loo beddelay duullaan-yahan, sahmiyayaal loo beddelay jaajuusiin, halka gumeysiyo loo beddelay dhulal la haysto.

Erayga "xukunkii gumeysiga Faransiiska ee Burkina Faso" ayaa hadda loo adeegsadaa in lagu tilmaamo xukunkii Faransiiska ee Burkina Faso.

Xoreynta Afrika

Erayada gumeysi-ka-saarid iyo madaxbannaani ayaa hadda lagu beddelay weedha Xoreynta Afrika.

Sidoo kale, taariikhda waxaa hadda loo qaybiyaa laba xilli: xilligii gumeysiga ka hor iyo xilligii gumeysiga ka dib, halkii laga isticmaali lahaa erayadii hore ee tilmaamayay xilliyadan.

Dagaalka dib-u-qabsashada

Hadda wixii ka dambeeya, argagixisada waxaa lagu qeexayaa magaca dagaalka dib-u-qabsashada.

Dhacdooyin taariikhi ah sida ganacsigii addoonsiga ee bariga iyo ganacsigii addoonsiga ayaa hadda loo yaqaan ganacsigii addoonsiga ee Bariga Afrika iyo ganacsigii addoonsiga ee Badweynta Atlaantikada.

Dhanka cilmiga juqraafiga iyo dhulka, ku dhowaad toban eray oo loo arkay inay yihiin "kuwo aan ixtiraam lahayn" ayaa la joojiyey isticmaalkooda.

Burkina Faso, oo markii hore lagu tilmaami jiray dal aan bad lahayn, ayaa hadda loogu yeeraa dal ku yaalla gudaha qaaradda. Erayga "qowmiyad" ayaa loo beddelay "bulsho bulsho-dhaqameed", halka tabar-darrada iyo caqabadaha dalka hadda lagu tilmaamayo "caqabadaha iyo fursadaha".

Qeexidda horumarka ayaa sidoo kale lagu waafajiyey duruufaha dalka, iyadoo xoogga la saarayo horumarinta gudaha.

Maaddada Waxbarashada iyo Tababarka Muwaadinnimada (ECM) ayaa gebi ahaanba magaceeda loo beddelay Waxbarashada Muwaadinnimada iyo Waddaniyadda (ECP).

Erayo iyo casharro la saaray

Waxaa la mamnuucay isticmaalka erayo gaar ah oo si toos ah u qeexaya xaaladaha dabiiciga ah, gaar ahaan maaddada cilmiga dhulka.

Erayo ay ka mid yihiin "dal sabool ah", "dal deyn lagu leeyahay", "dal yar" iyo "deegaan xun" ayaa hadda laga mamnuucay isticmaalka.

Sidoo kale, waxaa mamnuuc ah in kooxaha bulsheed iyo kuwa dhaqan lagu qeexo iyadoo lagu salaynayo qowmiyad ama diin.

Casharro ka mid ah maaddada Juqraafiga, gaar ahaan kuwa lagu dhigo fasalka siddeedaad, ayaa iyagana laga saaray manhajka.

Mid ka mid ah mowduucyada la reebay ayaa ahaa "ganacsigii addoonsiga ee loo mari jiray waddada saddex-geesoodka ah".

Aqoonyahan ay wareysatay BBC Africa ayaa sheegay in "cutubkii oo dhan ee lagu baran jiray juqraafiga dabiiciga ah ee Yurub sidoo kale laga saaray".

Wuxuu yiri: "Diiradda waxaa la saarayaa xaaladda iyo horumarka Afrika."

3. Casharro cusub

Dhanka kale, waxaa lagu darayaa casharro cusub oo Taariikhda iyo Waxbarashada Qaranka ah, kuwaas oo lagu dhigi doono heerarka dugsiga dhexe iyo dugsiga sare.

Fasalka lixaad, waxaa lagu soo kordhiyey cashar cusub oo cinwaankiisu yahay "Macnaha Kacaanka".

Mowduucan ayaa ah mid ay mas'uuliyiintu rajaynayaan inuu saldhig u noqdo isbeddello waaweyn oo dalka ka dhaca.

Isagoo la hadlayay dhallinyarada Burkina Faso intii lagu jiray xuska maalinta caalamiga ah ee Dhallinyarada bishii Agoosto ee la soo dhaafay, ayuu wasiir Moumouni Zoungrana ku dhawaaqay in "kacaanku yahay ikhtiyaarka keliya ee suurtagalka ah ee lagu goyn karo xiriirka waayihii hore (...) laguna xaqiijin karo madaxbannaani buuxda oo dhaqaale, maaliyadeed iyo siyaasadeed oo ay Burkina Faso yeelato".

Laba cashar oo cusub ayaa sidoo kale lagu daray manhajka Taariikhda ee fasalka shanaad.

Waxay kala yihiin "Waxbarashada iyo Teknoolajiyadda Afrika" iyo "Kacaanka Burkina Faso".

Casharka labaad wuxuu eegayaa siyaasadihii Kacaankii Dimuqraadiga ahaa ee Shacabka (RDP), kaas oo uu hoggaaminayay Kabtan Thomas Sankara intii u dhaxaysay 1983 iyo 1987, iyo Kacaanka Shacabka ee Horumarka (RPP), oo uu hoggaaminayo Kabtan Ibrahim Traoré, kaas oo socday tan iyo dhammaadkii 2022.

Ardayda fasalka siddeedaad, oo ka waaweyn kuwaas, waxaa manhajkooda lagu daray cashar cusub oo cinwaankiisu yahay "Kacaankii Haiti".

Casharku wuxuu dib u eegis ku samaynayaa kooxihii u halgamay xoreynta shacabka Haiti, guulihii ay gaareen iyo khaladaadkii ay sameeyeen.

Wareysigii ugu dambeeyay ee uu saxaafadda siiyey, kaas oo la baahiyey dhammaadkii Sebtembar, ayuu Madaxweynaha Burkina Faso Ibrahim Traoré ugu baaqay shacabka dalkiisa inay "akhriyaan taariikhda Haiti oo ay fahmaan inaan dadkan lala ciyaarin", isagoo ula jeeday quwadihii hore ee gumeysiga.