Sidee Tehran iyo Netanyahu u hor istaageen hamiga Trump?

Mareykanka iyo Iiraan waxay labaduba muujiyeen inay doorbidayaan inaysan dib ugu laaban dagaalka oo hakad ku jiray tan iyo xabbad-joojintii lagu dhawaaqay 8 Abriil.

Labada dhinac midkoodna ma oggolaan in is-weydaarsiga militari ee si tartiib tartiib ah u socday uu joojiyo wada-hadallada ay dhexdhexaadinayaan Pakistan, Qatar iyo kuwo kale.

Mareykanku wali wuxuu leeyahay awood badeed iyo mid hawo oo xooggan kuna sugan meel weerar uga dhow Iiraan.

Waa ammaan in la qiyaaso in nidaamka Iiraan uu ciidamadiisa ku hayn doono heegan sare, isla markaana uu isticmaalayo xabbad-joojinta si uu dib isugu habeeyo oo u dayactiro burburkii ay gaysteen Mareykanka iyo Israa'iil.

Xiisadda hubeysan ee ka jirta aagga Gacanka Faaris iyo agagaarkiisa waxay si cad u abuureysaa khatar labada dhinacba ah oo la xiriirta khalad xisaabeed iyo faham khaldan.

Mareykanku wuxuu isku dayayaa inuu cadaadis sii saaro maamulka Tehran si ay u sameeyaan tanaasul, isagoo muujinaya inay si dhow u joogaan isla markaana awood u leeyihiin inay khasaare weyn gaystaan.

Iiraaniyiintu waxay Mareykanka xasuusinayaan in go'aankooda iska caabinta uusan daciifin, haddii loo baahdana ay weerari doonaan saldhigyada Mareykanka iyo kaabeyaasha ballaaran ee Khaliijka Carbeed.

Ujeeddooyinka ugu horreeya ee waddo dheer oo laga yaabo inay adag tahay in la gaaro oo lagu gaadho heshiis ballaaran oo u dhexeeya Mareykanka iyo Iiraan, waa sii socoshada xabbad-joojinta iyo heshiis ku saabsan "xusuus-qor is-afgarad" oo ku saabsan ajandaha wadahadallo dheeraad ah oo dhexdooda ah.

Gaaritaanka taas ayaa ah mid adag.

Ku dhawaaqista Israa'iil ee ah in duqeymaheedu ay ku laaban doonaan Beirut waxay sii ciriirisay xulashooyinka Donald Trump xitaa intii hore.

Ra'iisul Wasaaraha Israa'iil Benjamin Netanyahu kama walwali doono haddii weerarkiisa cusub ee Lubnaan uu ka dhigo heshiis Mareykan iyo Iiraan dhex mara mid sii adkaada. Isagu horeyba uma uusan doonayn xabbad-joojinta lala galay maamulka Tehran. Sida uu u arko, heshiis kasta oo u dhexeeya Mareykanka iyo Iiraan waa heshiis xun.

Iiraaniyiintu waxay sii wadaan inay taageeraan Xisbullah, oo ah xulafadooda iyo wakiilkooda Lubnaan.

Waxay tilmaameen in heshiis ballaaran oo lala galo Mareykanka uu ku xiran yahay in la joojiyo weerarka Israa'iil. Madaxweyne Trump wuxuu u muuqdaa, hadda, inuu isku dayayo inuu xakameeyo Israa'iil.

Marka laga hadlayo Marinka Hormuz, nidaamka Iiraan wuxuu dalban doonaa qiimo, laga yaabo inuu noqdo qaab fududeynta cunaqabateynta ama hanti la furay, si dib loogu furo marinka, taasoo u muuqata shardi hore oo lagama maarmaan u ah wada-hadallo dhab ah.

Kaliya tiro yar oo maraakiib ah ayaa sii maraya marinkan oo hore u ahaa marin muhiim ah oo aad u mashquul badan. Iiraan ayaa xirtay kadib markii ay weerareen Mareykanka iyo Israa'iil 28 Febraayo.

Sacuudi Carabiya waxay qaar ka mid ah saliiddeeda u sii marisaa dhuumo gaarsiiya dekedaha Badda Cas, halka Imaaraadka Carabta uu leeyahay dhuun gaas oo gaarsiiya terminal-lo ku yaal xeeb yar oo ka soo jeeda Gacanka Cumaan, kana baxsan Marinka Hormuz.

Laakiin inta kale ee adduunka waxay weli lumisay ku dhawaad 20% sahaydeedii caadiga ahayd ee saliidda iyo gaaska, iyo sidoo kale dhoofinta kale ee muhiimka ah.

In la sii hayo Marinka Hormuz oo xiran waxay calaamad u tahay masiibo ku habsan dhaqaalaha adduunka intiisa badan. Mareykanku mar dambe si weyn uguma tiirsana saliidda Khaliijka, laakiin qiimaha shidaalka gudaha Mareykanka weli waxaa go'aamiya suuqa saliidda caalamiga ah.

Trump wuxuu ku jiraa xaalad adag. Wuxuu ku dhex milmay natiijooyinka khaladkiisii weynaa ee ahaa inuu dagaal galay isagoo u malaynaya guul fudud.

Madaxweynaha Mareykanka iyo saaxiibkiisa dhow ee Ra'iisul Wasaare Benjamin Netanyahu ee Israa'iil waxay si halis ah u dhayalsadeen heerka ay nidaamka Islaamiga ahi diyaar ugu yahay inuu iska caabiyo oo uu u adkaysto weerarradooda.

Trump ma haysto waddo fudud oo uu uga baxo, nidaamka Iiraanna wuxuu doonayaa inuu sidaas ahaado.

Wuxuu u baahan yahay in Marinka Hormuz dib loo furo. Dagaalka ka dhanka ah Iiraan aad ayuu uga dhex jiraa Mareykanka, dib u kicintiisuna waxay sii kordhin doontaa dadka Mareykanka ee ka soo horjeeda.

Dhibaatada Trump ayaa ah in tanaasullada ay Iiraan dalban doonto si ay u furto Marinka ay ka soo horjeedaan garabka adag ee xisbigiisa Jamhuuriga, iyo sidoo kale rabitaankiisa ah inuu muujiyo guul cad.

Madaxweynaha Mareykanka si weyn ayuu uga caroodaa isbarbardhig kasta oo laga sameeyo heshiis kasta oo uu la galo Iiraan—xitaa haddii uu yahay kordhinta xabbad-joojinta si loo sii wado wada-hadallo—iyo heshiiskii nukliyeerka ee Barack Obama lagu gaaray 2015. Trump wuu dhaleeceeyay heshiiskaas, xilli uu xafiiska joogayna wuu ka baxay.

Hoggaamiyeyaasha Iiraan waxay rumeysan yihiin—iyagoo leh sabab xooggan—inay u dagaallamayaan jiritaanka nidaamkooda.

Waxaa si cad u muuqata in weerarro dheeraad ah oo Mareykanku qaado, ha ahaato iyadoo Israa'iil la socoto ama la'aanteed, aysan ka dhigi doonin inay ka tanaasulaan mowqifkoodaas.

Dawladaha hodanka ah ee saliidda ee Khaliijka Carbeed waxay la kulmeen khasaare dhaqaale oo muddo dheer saameynaya, mana rabaan inay sii wataan wax khasaare ah oo dheeraad ah.

Qaabkooda ganacsi iyo horumarinta muddada dheer ee dalalkoodu waxay ku tiirsan tahay in Khaliijku noqdo xarun xasilloon oo dhaqaalaha caalamka ah, isla markaana ammaan u ah maalgashiga shisheeye.

Dagaalku wuxuu gaarsiiyay dharbaaxo culus, dib u soo celinta sawirkooda xasilloonidana waxay qaadan doontaa sanado.

Qatar waxay si buuxda uga qayb qaadataa dhexdhexaadinta, iyada oo la shaqaynaysa Pakistan, dadaallada dib loogu bilaabayo wada-hadallada.

Imaaraadka Carabta iyo Sacuudi Carabiya waxay ugu jawaabeen Iran siyaabo kala duwan.

Imaaraadku waxay sii xoojiyeen xiriirkooda istaraatiijiga ah ee Israa'iil, iyadoo nidaamka difaaca gantaallada ee Iron Dome la geeyay Imaaraadka, isla markaana askar ka tirsan Ciidamada Difaaca Israa'iil ay ka hawlgaleen.

Waxaa sidoo kale soo baxday in Sacuudi Carabiya ay weerar ku qaadday Iran, iyagoo sheegay inay jawaab u ahayd weerarro ay Iran hore u qaaday. Si kastaba ha ahaatee, ilo sare oo Sacuudi ah waxay sheegeen inay si cad u gaarsiiyeen Tehran in ay si madax-bannaan u dhaqmayaan, oo aysan ka mid ahayn isbahaysiga Mareykanka iyo Israa'iil.

Markii Donald Trump iyo Benjamin Netanyahu ay dagaal la galeen Iran, labadooduba waxay sheegeen in awoodda cirka ee dalalkoodu ay ku filnaan doonto in lagu rido nidaamka Islaamiga ah ee Tehran.

Way khaldanaayeen.

Waxay si khaldan u fahmeen dabeecadda nidaam muddo ku dhow nus qarni ka badbaaday tijaabooyin culus oo ay sababeen dagaal, cunaqabatayn iyo go'doomin.

Hadda Mareykanka iyo Israa'iil waxay la kulmayaan natiijooyinka khaladkaas — sidoo kale adduunka intiisa kale.