شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
«ییلدیریمهان»؛ موشک جدید ترکیه و معادلات جهانی: قدرتنمایی یا پیام به غرب؟
- نویسنده, هیلکن دواچ بوران
- شغل, بیبیسی ترکی، استانبول
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۷ دقیقه
رونمایی مرکز تحقیق و توسعه وزارت دفاع ترکیه از موشک ییلدیریمهان در ۵ مه، نقطه عطفی برای صنایع دفاعی ترکیه به شمار میرود.
ترکیه با رونمایی از ییلدیریمهان، برای نخستین بار رسما اعلام کرد که قصد دارد موشک بالستیک قارهپیما تولید کند.
در مراسم معرفی این موشک که در نمایشگاه دفاعی ساها ۲۰۲۶ در استانبول برگزار شد، ماکتی از موشک همراه با مشخصات فنی آن به نمایش در آمد.
کارشناسانی که با بخش ترکی بیبیسی گفتوگو کردهاند، ییلدیریمهان را بخشی از تلاش ترکیه برای تثبیت جایگاه خود بهعنوان یک بازیگر بینالمللی ارزیابی میکنند.
برخی کارشناسان با تاکید بر اینکه برد اعلامشده این موشک فراتر از نیازهای دفاعی ترکیه است، میگویند این موضوع میتواند در ذهن «رقبای بالقوه» آنکارا پرسشهایی ایجاد کند.
«ترکیه میکوشد در سطح جهانی صاحب نفوذ شود»
دکتر سرهات گوونچ، استاد گروه روابط بینالملل و علوم سیاسی دانشگاه کادیر هاس میگوید ترکیه با توسعه موشکی مانند ییلدیریمهان «میخواهد در صورت لزوم، به تنهایی از توان بازدارندگی راهبردی برخوردار باشد».
او میافزاید: «اگر این اقدام با آگاهی تصمیمگیران سیاست خارجی ترکیه انجام شده باشد، میتوان آن را به این معنا تفسیر کرد که ترکیه میکوشد در سطح جهانی صاحب نفوذ شود.»
مارک فیتزپاتریک، از کارشناسان ارشد موسسه بینالمللی مطالعات راهبردی مستقر در بریتانیا، نیز میگوید اینکه ترکیه اعلام کرده روی ییلدیریمهان کار میکند، به این معناست که این کشور«نقش تازهای برای خود تعریف کرده است».
فورکان کایا، استاد دانشگاه یدیتپه، میگوید: «اکنون در دورهای هستیم که هر کشور ناگزیر شده است ظرفیت قدرت و توان نظامی خود را به حداکثر برساند.»
این کارشناس روابط بینالملل در گفتوگو با بخش ترکی بیبیسی میافزاید: «اعلام این موضوع از سوی ترکیه این پیام را دارد که «من دیگر فقط یک بازیگر منطقهای نیستم، بلکه در حال تبدیل شدن به قدرتی هستم که باید در معادلات جهانی نیز به حساب آید.»»
«ایجاد سردرگمی»
معرفی موشک ییلدیریمهان برای کسانی که صنایع دفاعی را از نزدیک دنبال میکنند، تحولی غیرمنتظره بود.
دکتر سیتکی اگهلی، دانشیار دانشگاه اقتصاد ازمیر، در ارزیابی خود به بخش ترکی بیبیسی میگوید: «تا امروز، در منابع علنی هیچ نشانهای [درباره ییلدیریمهان] دیده نمیشد. صادقانه بگویم، این موضوع غافلگیرکننده بود.»
آقای اگهلی که در حوزههایی مانند سلاحهای کشتار جمعی و بازدارندگی هستهای تخصص دارد، تاکید میکند که برد ۶۰۰۰ کیلومتری اعلامشده برای ییلدیریمهان «بسیار فراتر از ارقامی است که ترکیه تاکنون مطرح کرده و مقامها درباره آن سخن گفتهاند».
او میافزاید: «این موضوع در ذهن رقبای فعلی و بالقوه و طرفهای متخاصم ترکیه پرسشها و تردیدهای بسیار متفاوتی ایجاد خواهد کرد و در نتیجه واکنشهایی برخواهد انگیخت.»
ارتش ترکیه موشکهای بالستیکی مانند بورا و تایفون، ساخت شرکت روکتصن با برد ۳۰۰ کیلومتر در اختیار دارد.
همچنین انتظار میرود موشک بالستیک میانبرد «جنک»، که آن هم در حال توسعه از سوی روکتصن است، بردی معادل ۲۰۰۰ کیلومتر داشته باشد.
مارک فیتزپاتریک نیز میگوید توسعه موشک بالستیک قارهپیما از سوی ترکیه «باعث سردرگمی شده است».
او میافزاید: «بیتردید، این موضوع تواناییهای ترکیه را نشان میدهد. نشانه قدرت صنایع دفاعی و نوعی قدرتنمایی راهبردی است. اما تا جایی که من میبینم، برد ۶۰۰۰ کیلومتری بسیار فراتر از نیازهای ترکیه است.»
اشاره به آمریکا در ویدئوی معرفی موشک
برد ییلدیریمهان در رسانههای بینالمللی نیز بحثبرانگیز شد.
روزنامه فایننشال تایمز در گزارشی درباره این موشک با این تیتر نوشت: «ترکیه از موشک جدیدی رونمایی کرد که ادعا میشود میتواند خاک آمریکا را هدف قرار دهد.»
در این گزارش تاکید شد که ویدئوی معرفی ییلدیریمهان، تصاویری از هدف قرار گرفتن آمریکا را نشان میدهد.
در ویدئوی معرفی که بخش ترکی بیبیسی بررسی کرده است، انفجارهایی در منطقهای دیده میشود که به نظر میرسد ساحل شرقی آمریکا باشد.
مارک فیتزپاتریک درباره واکنشهای غرب به ییلدیریمهان میگوید: «کسانی که این موضوع را با دقت دنبال میکنند، سردرگم شدهاند. آنها میپرسند چرا در ویدئوی معرفی نشان داده شده است که میتوان اهدافی را در آمریکا هدف قرار داد.»
«صادقانه بگویم، این هم توهینآمیز است و هم شگفتآور. موشک ییلدیریمهان با برد ۶۰۰۰ کیلومتری خود نمیتواند آمریکا را هدف قرار دهد. پس چرا ویدئویی نمایش داده میشود که القا میکند چنین قابلیتی دارد؟»
وزارت دفاع ملی ترکیه، که بخش ترکی بیبیسی با آن تماس گرفته بود، به پرسشها در این باره پاسخ نداد.
«اعضای ناتو نیازهای امنیتی خود را بازنگری میکنند»
ترکیه زیر چتر بازدارندگی هستهای ناتو قرار دارد.
در شرایط عادی، تعهدات امنیتی متحدانی مانند آمریکا، با «ماده پنجم» ناتو که حمله به یک متحد را حمله به همه متحدان میداند، برای همه اعضا از جمله ترکیه نوعی تضمین امنیتی ایجاد میکند.
اما اظهارات دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، درباره ناتو و سخنان او درباره احتمال خروج نیروهای آمریکا از اروپا، پرسشهای جدی درباره آینده این ائتلاف برانگیخته است.
سرهات گوونچ تاکید میکند که «نظم بینالمللی قواعدمحور در حال فروپاشی است» و در چنین فضای سیاسی، ائتلافها و توافقهای بینالمللی ممکن است «مانند گذشته بر تصمیمهای دولتها اثرگذار نباشند».
مارک فیتزپاتریک نیز تاکید میکند که اعضای ناتو به دلیل موضعگیری آمریکا «در حال بازنگری نیازهای امنیتی خود هستند».
او میگوید: «به نظر من این رویکرد ترامپ، تمایل ترکیه به توسعه روشهای متفاوت برای دفاع از خود را شتاب میدهد.»
فورکان کایا نیز میگوید ساخت ییلدیریمهان «این تصور را تقویت میکند که ترکیه اهل عقبنشینی نیست».
او میگوید: «اعلام قصد ترکیه برای دستیابی به موشک بالستیک قارهپیما میتواند در ناتو این بحث را به راه بیندازد که «آیا ترکیه در حال ایجاد یک محور راهبردی مستقل است؟»»
آقای کایا میافزاید: «سامانهای مانند ییلدیریمهان را باید تحولی دانست که استقلال ترکیه در صنایع دفاعی، بازدارندگی راهبردی، توان نمایش قدرت در سطح جهانی و ظرفیت چانهزنی دیپلماتیک آن را افزایش میدهد.»
نشانهای از بلندپروازیهای هستهای ترکیه؟
طرح موشک قارهپیما، بحث سلاح هستهای را نیز پیش میکشد.
در جهان، تنها شمار اندکی از کشورها در زرادخانه خود موشک بالستیک قارهپیما دارند.
روسیه، آمریکا و چین در صدر کشورهایی قرار دارند که چنین موشکهایی در اختیار دارند.
افزون بر این، بریتانیا، فرانسه، هند، کره شمالی، اسرائیل و ایران نیز شمار محدودی موشک زمینپرتاب یا زیردریاییپرتاب در اختیار دارند.
از نظر فنی، این موشکها میتوانند با کلاهکهای متعارف به کار گرفته شوند، اما معمولا حامل کلاهک هستهای هستند.
فورکان کایا ییلدیریمهان را «بیانیهای درباره چشمانداز ترکیه از صلح جهانی» توصیف میکند و میافزاید: «قطعا نمیتواند هدفی مانند جنگ هستهای، حمله به قارهای دیگر یا هدف قرار دادن کشوری دیگر داشته باشد. اساسا در تاریخ ترکیه نیز هرگز چنین هدفی دیده نشده است.»
اما سرهات گوونچ میگوید: «برای کسانی که با تردید به ترکیه نگاه میکنند، این میتواند نشانهای از بلندپروازیهای هستهای ترکیه تلقی شود.»
آنکارا یکی از کشورهای عضو «پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای» (ان پی تی) است و در این چارچوب متعهد شده است به دنبال دستیابی به سلاح هستهای نرود.
هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در فوریه در پاسخ به پرسش احمد هاکان از شبکه «سیانان ترک» که پرسیده بود «آیا ترکیه باید سلاح هستهای داشته باشد؟» سکوت کرد و این واکنش او چند روز بحثبرانگیز شد.
افزایش رقابت ترکیه و اسرائیل
به گفته برخی کارشناسان، قصد ترکیه برای ساخت چنین موشکی میتواند بر روابط این کشور با اسرائیل نیز اثر بگذارد.
مارک فیتزپاتریک تاکید میکند که ترکیه «در منطقهای خطرناک قرار دارد و رقبای بالقوهای دارد که سلاح هستهای در اختیار دارند» و میافزاید: «فکر میکنم با این گام، احتمال تشدید رقابت میان ترکیه و اسرائیل افزایش خواهد یافت.»
سرهات گوونچ نیز درباره ییلدیریمهان میگوید: «در واقع، این موشک اسرائیل را بهطور مستقیم تهدید نمیکند و تهدید تازهای هم برای آن ایجاد نمیکند. اما میتواند دستاویزی برای کسانی در اسرائیل شود که میخواهند ترکیه را شبیه ایران جلوه دهند.»
تنش میان مقامهای ترکیه و اسرائیل از زمان حملات ۷ اکتبر حماس به اسرائیل و آغاز عملیات نظامی اسرائیل در غزه در واکنش به آن در سال ۲۰۲۳، رو به افزایش بوده است.
ادامه روند آمادهسازی برای آزمایشهای میدانی
ییلدیریمهان بهعنوان نخستین موشک ترکیه با سوخت مایع و قابلیت حرکت با سرعت هایپرسونیک معرفی شده است.
گفته میشود این موشک که چهار موتور موشکی دارد، میتواند به سرعتی تا ۲۵ برابر سرعت صوت برسد.
بر اساس اعلام وزارت دفاع ملی ترکیه، ییلدیریمهان از تتروکسید نیتروژن مایع و سوختهای مشتق از آن استفاده میکند. این سوختها در مرکز تحقیق و توسعه وزارت دفاع ملی ترکیه و با استفاده از امکانات داخلی تولید میشوند.
این وزارتخانه اعلام کرد مرحله آزمونهای آزمایشگاهی ییلدیریمهان، که گفته میشود ظرفیت حمل کلاهک جنگی سه تنی را دارد، با موفقیت تکمیل شده است.
درباره آزمایشهای میدانی نیز اعلام شد که «کارها مطابق برنامه زمانبندیشده ادامه دارد».
کارشناسان تاکید میکنند که هرچند ییلدیریمهان رسما معرفی شده، هنوز در مرحله توسعه قرار دارد.
سیتکی اگهلی درباره ماکت موشکی که در نمایشگاه دفاعی به نمایش گذاشته شد، میگوید: «باید انتظار داشت که این یک ماکت ساده و نمادین باشد و ساختار و ویژگیهای پروازی موشکی که در نهایت تولید خواهد شد، با آن تفاوت داشته باشد.»
سرهات گوونچ نیز درباره ییلدیریمهان میگوید: «ایدهای است که هنوز باید پختهتر شود.»
آقای گوونچ با اشاره به اینکه ترکیه در حال حاضر در مرحله توسعه موشک بالستیک میانبرد قرار دارد، ادامه میدهد: «در حالی که ترکیه هنوز با آزمایشهای مربوط به برد ۲۰۰۰ کیلومتر درگیر است، تعیین ناگهانی برد ۶۰۰۰ کیلومتر بهعنوان هدف، با ظرفیتهای موجود و اولویتهای امنیتی این کشور چندان سازگار به نظر نمیرسد.»
تاکنون زمان، مکان و شرایط برگزاری آزمایشهای میدانی موشک ییلدیریمهان رسما اعلام نشده است.
