حصار سه‌لایه؛ پاکستان برای مقابله با پهپادها چه سپری ساخته است؟

گسترش استفاده از پهپادها و پهپادهای انتحاری، دفاع هوایی را برای ارتش‌های جهان به چالشی پیچیده‌تر تبدیل کرده است و این پرسش را پیش کشیده که چگونه می‌توان حملات گسترده پهپادهای کوچک و کم‌هزینه را دفع کرد؟

ظاهرا نیروی هوایی پاکستان در پاسخ به همین چالش، برای تقویت توان دفاع هوایی کوتاه‌برد خود، ساختاری چندلایه و متشکل از سامانه‌های چینی و ترکیه‌ای معرفی کرده است. در این ساختار موشک، توپ خودکار و فناوری مقابله با پهپاد با یکدیگر ترکیب شده‌اند.

در ویدئویی که نیروی هوایی پاکستان اخیرا منتشر کرد، سه سامانه متفاوت دفاع هوایی دیده می‌شوند: سامانه موشکی کوتاه‌برد زمین‌به‌هوای اچ‌کیو-۱۷ ای‌ئی ساخت چین، سامانه توپ خودکار ضدهوایی ۳۵ میلی‌متری «کورکوت» ساخت شرکت آسلسان ترکیه و سامانه ضدپهپادی ۴۰ میلی‌متری «شاهین» این شرکت.

این سامانه‌ها در کنار یکدیگر حصاری دفاعی و یکپارچه ایجاد می‌کنند که هدف آن محافظت از تاسیسات مهم نظامی در برابر انواع تهدیدهای هوایی، از جمله پهپادها، مهمات پرسه زن، بالگردها، موشک‌های کروز و هواپیماهای در حال پرواز در ارتفاع پایین است.

این سامانه چگونه کار می‌کند؟

مفهوم اصلی دفاع هوایی کوتاه‌برد سه‌لایه این است که به‌جای اتکا به یک سلاح برای مقابله با تهدید ورودی، در فاصله‌های مختلف از سامانه‌های دفاعی متفاوت استفاده شود.

به این ترتیب، پیش از آنکه هدف هوایی به مقصد مورد نظرش برسد، چند فرصت برای شناسایی، رهگیری و انهدام آن وجود خواهد داشت.

فاروق چودری، تحلیلگر دفاعی، می‌گوید شواهد مبتنی بر اطلاعات منابع علنی نشان می‌دهند نیروی هوایی پاکستان برای مقابله با پهپادها و دیگر تهدیدهای هوایی کم‌ ارتفاع، راهبرد ترکیب چند لایه دفاع توپخانه‌ای با سامانه موشکی اچ‌کیو-۱۷ ای‌ئی ساخت چین را در پیش گرفته است.

به گفته او، بخش توپخانه‌ای این ساختار دفاعی ضدپهپاد از سه لایه متفاوت تشکیل می‌شود:

با این‌ حال، فاروق می‌گوید ال‌دی-۷۶ به‌طور رسمی در ویدئوی منتشرشده نیروی هوایی پاکستان نمایش داده نشده است.

او می‌افزاید چند هفته پیش تصویری از یک لوح رسمی نیروی هوایی پاکستان منتشر شد که روی آن نقش ال‌دی-۷۶ در کنار پرچم‌های پاکستان و چین دیده می‌شد. به همین دلیل، او احتمال می‌دهد در آینده این سامانه سفارش داده شود.

به گفته فاروق، این سامانه‌های توپخانه‌ای از پشتیبانی سامانه موشکی دفاع هوایی کوتاه‌برد اچ‌کیو-۱۷ ای‌ئی ساخت چین برخوردارند. این سامانه در برابر پهپادها تا برد حدود ۱۵ کیلومتر موثر است و می‌توان از آن علیه سلاح‌های هوایی‌ استفاده کرد که رهگیری آن‌ها با توپ ممکن نیست.

نخستین لایه دفاعی؛ اچ‌کیو-۱۷ ای‌ئی ساخت چین

لایه بیرونی دفاع را اچ‌کیو-۱۷ ای‌ئی تامین می‌کند؛ سامانه موشکی متحرک و کوتاه‌برد زمین‌به‌هوایی که در چین ساخته شده است.

این سامانه برای مقابله با هواپیماها، بالگردها، پهپادها، موشک‌های کروز و دیگر اهداف هوایی طراحی شده است. متحرک‌بودن سامانه نیز امکان استقرار آن در مناطق مختلف را فراهم می‌کند.

اچ‌کیو-۱۷ ای‌ئی در این ساختار دفاعی، تهدیدهای هوایی را از فاصله‌ای نسبتا دور هدف می‌گیرد و به‌عنوان نخستین خط دفاع از تاسیسات نظامی محافظت‌شده عمل می‌کند.

کورکوت ساخت ترکیه؛ دفاع هوایی مبتنی بر توپخانه

دومین لایه دفاعی از سامانه توپ خودکار ضدهوایی ۳۵ میلی‌متری کورکوت تشکیل شده است که شرکت دفاعی آسلسان ترکیه آن را ساخته است.

این سامانه که روی سکویی شنی‌دار نصب شده، دو توپ خودکار ۳۵ میلی‌متری دارد.

کورکوت از مهمات قابل برنامه‌ریزیِ انفجار هوایی استفاده می‌کند. این مهمات در هوا منفجر می‌شوند و ابری از ترکش‌ها ایجاد می‌کنند که می‌تواند پهپادها، مهمات سرگردان و دیگر اهداف در حال پرواز در ارتفاع پایین را هدف قرار دهد.

این سامانه به‌ویژه در برابر حملات گسترده پهپادی موثر شناخته می‌شود و برای مقابله با تهدیدهای هوایی نسبتا ارزان‌ قیمت، در مقایسه با استفاده از موشک‌های گران‌ قیمت، گزینه‌ای کم‌ هزینه‌تر فراهم می‌کند.

آخرین حصار دفاعی؛ شاهین ساخت ترکیه

داخلی‌ترین لایه دفاعی از سامانه ضد پهپادی ۴۰ میلی‌متری شاهین تشکیل شده است.

این سامانه به‌طور ویژه برای مقابله با پرنده‌های بدون سرنشین کوچک و بسیار کوچک طراحی شده است.

شاهین به رادار، حسگرهای الکترواپتیکی و سامانه خودکار کنترل آتش مجهز است و از نارنجک‌های ۴۰ میلی‌متری انفجار هوایی استفاده می‌کند که پس از نزدیک‌ شدن به هدف منفجر می‌شوند.

این سامانه به‌عنوان آخرین حصار دفاعی پیرامون تاسیسات مهم عمل می‌کند و برای انهدام تهدیدهای هوایی کوچکی طراحی شده است که موفق شده‌اند از دو لایه نخست عبور کنند.

راهبرد در حال تغییر نیروی هوایی پاکستان

فاروق چودری می‌گوید نیروی هوایی پاکستان تا سال ۲۰۲۵ برای دفاع هوایی به‌طور سنتی بر جنگنده‌ها و توانایی‌های هوابرد خود تمرکز داشت.

به گفته او، تهدید ناشی از پهپادها و دیگر تسلیحات هوایی، این نیرو را وادار کرده است راهبردش را تغییر دهد و سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در دفاع هوایی زمین‌پایه انجام دهد.

او می‌گوید سه سامانه دفاع هوایی کوتاه‌بردی که نیروی هوایی پاکستان اخیرا به نمایش گذاشت، بخشی از همین راهبرد گسترده‌ترند، راهبردی که در آن، افزودن سامانه‌های کوتاه‌برد برای مقابله با پهپادها در اولویت قرار دارد.

فاروق چودری همچنین می‌گوید قابل‌ توجه است که نیروی هوایی پاکستان این سامانه‌ها را ظرف یک سال پس از مه ۲۰۲۵ وارد ساختار دفاعی خود کرد. موضوعی که سرعت خرید و استقرار آن‌ها را نشان می‌دهد.

دفاع چندلایه در برابر پهپادها

تحلیلگران دفاعی معتقدند این ساختار دفاعی چندلایه ظاهرا بازتاب درس‌هایی است که از درگیری‌های اخیر، از جمله مناقشات هند و پاکستان و پاکستان و افغانستان، گرفته شده‌اند.

افزایش استفاده از پهپادها و مهمات سرگردان در این درگیری‌ها، نقاط ضعف سامانه‌های سنتی دفاع هوایی را آشکار و چالش‌های جدیدی برای آن‌ها ایجاد کرده است.

به همین دلیل، ارتش‌های سراسر جهان در حال حرکت به‌سوی سامانه‌های دفاع هوایی چندلایه‌ای هستند که هم بتوانند با انواع مختلف تهدیدهای هوایی مقابله کنند و هم توازن بهتری میان هزینه و کارایی برقرار سازند.

در ساختار دفاعی چندلایه، به‌جای شلیک موشک‌های گران‌قیمت به هر پهپاد یا تهدید هوایی، موشک‌ها، توپ‌های ضد هوایی و سامانه‌های ضد پهپادی با یکدیگر ترکیب می‌شوند.

در این راهبرد می‌توان باتوجه‌ به ماهیت، فاصله و اندازه تهدید، میان موشک، توپ خودکار و سامانه ضد پهپادی یکی را انتخاب کرد. این امر به استفاده موثرتر از منابع دفاعی کمک می‌کند.

موشک‌های چینی و توپ‌های ترکیه‌ای

فاروق چودری می‌گوید نیروی هوایی پاکستان می‌خواهد با ترکیب فناوری توپ‌های ساخت ترکیه و سامانه موشکی چینی، دفاعی یکپارچه برای پایگاه‌هایش فراهم کند که آن را «سامانه تسلیحاتی دفاع نزدیک» می‌نامد.

به گفته او، نیروی هوایی پاکستان با این رویکرد می‌خواهد توانایی مقابله با انواع سلاح‌های هوایی، از پهپادها گرفته تا موشک‌های کروز کم‌ ارتفاع و بمب‌های دورایستا با برد بیشتر، را به دست آورد.

این همکاری همچنین نشان‌دهنده گسترش روابط دفاعی پاکستان با چین و ترکیه است، روابطی که در آن فناوری‌های به‌ دست‌ آمده از منابع مختلف برای پاسخ‌گویی به یک نیاز دفاعی مشترک با یکدیگر ترکیب می‌شوند.

آیا این سامانه برای مقابله با همه تهدیدهای هوایی کافی است؟

این سامانه‌ها اساسا برای مقابله با تهدیدهای هوایی کوتاه‌برد و کم‌ ارتفاع ساخته شده‌اند. بنابراین نمی‌توان آن‌ها را جایگزین تمام سامانه دفاع هوایی پاکستان دانست.

فاروق چودری می‌گوید این سامانه‌ها در برابر موشک‌های کروز پرسرعتی مانند براهموس هند محافظت ایجاد نمی‌کنند و نیروی هوایی پاکستان احتمالا برای مقابله با چنین تهدیدهایی باید به توانمندی دفاعی دیگری متکی باشد.

سامانه‌های جدید دفاع هوایی کوتاه‌برد تنها بخشی از ساختار گسترده‌تر دفاع هوایی نیروی هوایی پاکستان‌اند، ساختاری که برای مقابله با تهدیدهای هوایی در فاصله‌های مختلف و با ماهیت‌های گوناگون، به توانایی‌های متفاوتی نیاز دارد.

ادغام موشک‌های کوتاه‌برد، توپ‌های خودکار و فناوری ضد پهپادی در یک ساختار دفاعی یکپارچه نشان می‌دهد پهپادها تا چه اندازه اولویت‌های دفاع هوایی را تغییر داده‌اند.

اکنون چالش فقط متوقف‌کردن جنگنده‌های پرسرعت یا موشک‌های کروز نیست، بلکه مقابله با پهپادهای کوچک و نسبتا ارزان‌ قیمتی است که می‌توانند در شمار زیاد به کار گرفته شوند.

هدف از ادغام هر سه نوع سامانه در یک ساختار دفاعی، ایجاد واکنشی متنوع‌تر، چندلایه‌تر و موثرتر در برابر این تهدید در حال تغییر است.