KAI TSAYE, Yaƙin Iran da sauran abubuwan da ke faruwa a sassan duniya

Rahoto kai-tsaye

Nabeela Mukhtar Uba da Usman Minjibir

1. Mintuna 40 da suka wuceZa a daina ɗaukar fasinjojin jirgin ƙasa kyauta a Tehran daga gobe

   Wani mai magana da yawun Majalisar Birnin Tehran na Iran ya ce daga gobe, ranar Laraba, za a daina ɗaukar fasinjojin jirgin ƙsa da na bas ɗin BRT kyauta, inda farashi zai koma yadda yake a tsarin da ake bi kafin rikici.

   Alireza Nadali ya ce an amince da shirin “gyaran tsarin tikitin sufuri” a taron majalisar, sannan an tura shi zuwa kwamitoci na musamman domin ƙarin nazari.

   Ya bayyana cewa shirin ya samu amincewar mambobin majalisa 13 bayan an gabatar da shi da sa hannun mambobi 10 a zaman da aka yi yau.

   Ya ƙara da cewa har sai an kammala cikakken nazari kan wannan shiri, batun ci gaba da ɗaukar fasinjoji kyauta ba zai ƙara kasancewa a ajanda ba.

2. Sa'a 1 da ta wuceMSF ta ce hare-hare sun hana dubban mutane samun kulawar lafiya a Sudan ta Kudu

   Ƙungiyar likitoci ta MSF ta yi gargaɗi cewa halin da ake ciki a Sudan ta Kudu yana ƙara ƙazancewa daidai lokacin da ake samun rahotannin hare-hare kan farar hula.

   Wani raho daga MSF ya ce hare-hare kan ma'aikatanta 12 da wasu cibiyoyinta sun sa farar hular Sudan ta Kudu 760,000 ba sa samun kulawa asibiti.

   An kai hare-haren ne tsakanin Janairun 2025 zuwa Aprilun 2026.

   Sudan ta Kudu ta faɗa yaƙi ne bayan da yarjejeniyar zaman lafiyar 2018 ta rushe. Rikicin mulki tsakanin Shugaba Salva Kiir da Riek Machar ya janyo tashin hankali a ƙasat.

   Machar a yanzu yana fuskantar shari'a kan tuhume-tuhumen kisa da cin amanar ƙasa da aikata laifuka kan bil adama, zarge-zargen da ya musanta.

   MSF ta zargi gwamnati da ɓangaren hamayya da kai hare-hare kan farar hula musamman a jihar Jonglei.

   A wani rahoto, ƙungiyar ta ce gwamnati ta toshe damar MSF ta shiga garin Akobo inda ƙungiyar ke tafiyar da ɗaya daga cikin asibitocin.

   A cewar ƙungiyar, hare-hare 138 aka kai a ƙasar a 2025, lamarin da ya sa dubban mutane suka ji rauni.

3. Sa'a 1 da ta wuceEFCC ta kama Saleh Mamman da aka yankewa hukuncin shekara 75

   Hukumar yaƙi da cin hanci da rashawa ta Najeriya EFCC ta kama tsohon Ministan Lantarkin ƙasar, Saleh Mamman, wanda kotun tarayya da ke Abuja ta riga ta yanke masa hukunci shekaru 75 a gidan yari kan laifin almundahana.

   Rahotanni sun ce an kama shi ne a jihar Kaduna tare da wasu mutane biyu da ake zargin suna kare shi.

   A yanzu haka, ana gudanar da bincike a gidan da aka kama shi domin gano ƙarin bayanai game da lamarin.

   A ranar Laraba, 13 ga watan Mayu, 2026 ne dai babbar Kotun Tarayya da ke Abuja ta yanke wa Saleh Mamman hukuncin shekara 75 a gidan yari a kan zargin satar kuɗi sama da naira biliyan 33 da ake cewa ya aikata yayin da yake riƙe da mukaminsa.

   Kotun ta ce ta same shi da laifuka 12 da EFCC ta gabatar, waɗanda suka haɗa da haɗa baki, karkatar da kuɗaɗen gwamnati da kuma almundahana.

   An yanke masa hukuncin ne a lokacin da ba ya gaban kotu, bayan shari’ar da ta dade ana yi kan zargin da ake masa tun lokacin da yake minista.

4. Sa'o'i 2 da suka wuceAna buƙatar ƙarin lokaci a tattaunawar Iran da Amurka - Qatar

   Ma’aikatar Harkokin Wajen Qatar ta ce tattaunawar tsakanin Amurka da Iran na bukatar ƙarin lokaci kafin a cimma matsaya.

   Mai magana da yawun ma’aikatar, Majid Al-Ansari, ya ce Qatar na goyon bayan ƙoƙarin diflomasiyya na Pakistan, wanda ya nuna aniyar haɗa ɓangarorin domin samun mafita, kuma hakan na buƙatar ƙarin lokaci.

   A wani taron manema labarai da ya gudana ranar Talata, ya ce ana ci gaba da ƙoƙarin shawo kan rikicin ta hanyar tattaunawa maimakon rikici.

   A jiya kuma, Donald Trump ya bayyana cewa ya soke wani harin da ya shirya kai wa Iran, bayan buƙatar shugabannin Saudiyya da UAE da Qatar.

   Ya ce shugabannin ƙasashen uku sun yi imanin cewa za a iya cimma yarjejeniya wadda za ta zama abin karɓa ga Amurka da kuma ƙasashen yankin.

5. Sa'o'i 2 da suka wuceGwamnoni da wasu sanatocin da suka samu takarar majalisar dattawa

   Jam'iyyar APC mai mulki ta kammala zaɓen fidda gwani na ƴan majalisar dattawa da za su fafata a babban zaɓen kasar na 2027.

   Kuma kamar yadda aka gudanar da na majalisar wakilai, shi ma na majalisar dattawa ya zo da mamaki kasancewar wasu manyan ƴan majalisar dattawan ba su kai bantansu ba kasancewar gwamnoni masu ci da suka kammala wa'adinsu biyu sun maye gurbinsu.

   BBC ta tattaro sunayen da suka fi yin fice da suka tsallake da wadanda ba su kai ga gaci ba, kamar haka:

   Latsa nan domin karanta cikakken labarin

6. Sa'o'i 4 da suka wuceAn ceto ƴan Mali 30 daga hannun masu safarar mutane a Nasarawa

   Rundunar ƴansandan Najeriya ta ce ta tarwatsa wata ƙungiyar masu safarar mutane da ke gudanar da ayyukanta a Abuja, babban birnin ƙasar da wasu yankuna maƙwabta.

   Hakan ya sa ƴansanda suka kuɓutar da mutum 30 ƴan asalin Mali da ake zargin an tsare su a jihar Nassarawa.

   A cewar wata sanarwa da kakakin rundunar, Anthony Placid ya fitar, jami'an sun bankaɗo wasu ayyukan ƙungiyar a wani gida da ke Mararraba da Karu inda ake zargin an killace su.

   Ƴansanda sun ce an kama mutum 13 da ake zargi suna da hannu a ƙungiyar.

   A cewar ƴansanda, an soma bincike ne bayan da aka samu bayanan sirri kan ɓacewar baƙi da dama a Najeriya.

   Placid ya ƙara da cewa binciken farko ya nuna cewa ƙungiyar tana yaudarar matasa daga ƙasashe irinsu Mali da Gabon inda suke yi musu alƙawarin ayyukan yi a Najeriya da kuma damar tsallakawa zuwa Turai.

7. Sa'o'i 5 da suka wuceAn dakatar da yajin aiki kan tashin farashin mai a Kenya

   An dakatar da yajin aiki a Kenya da aka kira saboda tashin farashin man fetur domin bayar da damar tattaunawa tsakanin gwamnati da masu harkar sufuri.

   An dakatar da yajin aikin na tsawon mako guda saboda kawo maslaha a matsalolin da aka gani bayan shiga rana ta biyu ta yajin aikin, lamarin da ya sa afa ta ɗauke a birane da garuruwa.

   Tattaunawar da aka shafe dare ana yi da masu motocin tasi ta tashi baram-baram a jiya Litinin.

   Farashin mai ya ƙaru da kusan kashi 50 sakamakon matsalolin da aka fuskanta wajen samar da shi da ke da alaƙa da yaƙin Iran.

   Tashin hankalin da aka gani a ranar Litinin ya janyo mutuwar mutum huɗu.

8. Sa'o'i 6 da suka wuceƊanbindiga ya halaka mutum takwas a Al Ƙahira

   Wani ɗanbindiga ya halaka mutum takwas tare da raunata mutum biyar a Lardin Asyut da ke kudancin Al Ƙahira da ke Masar.

   Ɗanbindigar wanda ya kai harin na ranar Litinin, kamar yadda rahotanni suka cem ya buɗe wuta a wani wata cibiyar sufuri.

   Ma'aikatar harkokin wajen ƙasar ta ce jami'an tsaro sun gano mutumin bayan ya tsere zuwa wata gona inda suka harbe shi sakamakon musayar wuta.

9. Sa'o'i 6 da suka wuceHisbah ta kama wani kan zargin 'yin soyayya' da matar aure

   Jami'an hukumar Hisbah a jihar Kebbi sun cafke wani mutum da ya ɓuya cikin jakar Ghana Must Go a gidan wata matar aure a yankin Badariya a Birnin Kebbi.

   Daraktan shari'a a hukumar, Sirajo Kamba ne ya tabbatar da kame mutumin a wata sanarwa, kamar yadda jaridar Daily Trust ta ruwaito.

   A cewar Kamba, mazauna yankin sun ankarar da Hisba ne a ranar 18 ga watan Mayu bayan da suka gano wani mutum yana shiga gidan matar.

   "Mazauna unguwar sun yi zargin akwai mu'amalar da ta saɓa shari'ar musulunci tsakanin mutanen biyu, abin da ya sa suka sanar da hukuma.

   "Da samun rahoton ne kuma, hukumar Hisba ta jihar Kebbi ta aike da jami'anta zuwa gidan matar.

   Daraktan ya ce a lokacin da jami'an suka isa gidan, sun nemi su yi bincike a gidan sai dai matar ta ƙi bayar da dama inda ta musanta cewa babu kowa a cikin gidan.

   Daraktan ya kuma ce daga bisa ni ne matar ta amince a yi bincike lamarin da ya sa aka gano wanda ake zargi cikin wata jakar Ghana Must Go.

   Ya ƙara da cewa binciken da aka zurfafa ya nuna cewa akwai alaƙa ta soyayya tsakanin matar mai aure da kuma mutumin.

   Kamba ya ce masoyan sun tabbatar da zargin da ake musu inda ya ce za a gurfanar da su gaban kotu domin fuskantar shari'a bisa tanadin musulunci.

10. Sa'o'i 7 da suka wuceNa janye ƙudirin sake kai wa Iran hari saboda ƙasashen Gulf - Trump

    Shugaban Amurka Donald Trump ya ce ya janye ƙudirin kai wa Iran hari jiya Talata saboda ƙasashen yankin Gulf sun buƙaci hakan yayin da ake muhimmiyar tattaunawar sulhu.

    A wani saƙo da ya wallafa a Truth Social, Trump ya ce shugabannin Qatar da Saudiyya da Haɗaɗɗiyar Daular Larabawa ne suka buƙaci ya sauya matsaya kan harin.

    Ya ce ba a sanar da shi za a cimma wata yarjejeniya da Amurka za ta amince da ita ba inda ya ƙara da cewa Iran ba za ta mallaki makamin nukiliya ba.

    Sai dai ya gargaɗi cewa Amurka za ta zama a shirye ta kai gagarumin hari kan Iran idan har ba a cimma wata yarjejeniya ba.

    Wani babban kwamandan soji a Iran ya shaida wa Amurka cewa da ta guji sake yin kuskure.

    A ranar 28 ga Fabarairu ne sojojin Isra'ila da Amurka suka ƙaddamar da hare-hare ta sama ikan Iran yayin da Iran ɗin ta mayar da martani ta hanyar harba jirage marasa matuƙa da makamai masu linzami kan wasu cibiyoyin Isra'ila da Amurka a sassan Yankin Gulf.

11. Sa'o'i 7 da suka wuceUkraine ta ƙaddamar da harin jirage mara matuƙa kan Rasha

    Yankuna da dama na ƙasar Rasha sun ce sun fuskanci hare haren jiragen sama marasa matuƙa na Ukraine.

    Magajin garin Moscow ya ce sun yi nasarar kakkaɓo huɗu daga irin waɗannan jirage da aka hari babban birnin da su.

    Can a yankin Yaroslavl na arewa maso gabas, gwamnan yankin ya sanar da hare haren jiragen da ya bayyana na abokan gaba - Ukraine.

    Ya ce an kai ga dakatar da motoci da sauran ababan hawa a kan titin da ya nufi Moscow, sannan kuma ya buƙaci jama'a da su guji bin wannan hanya.

    Can ma a yankin kudu maso yamma, a kusa da iyaka da Ukraine, gwamnan Rostov ya ce sun kakkaɓe hare-haren jiragen marasa matuƙa.

12. Sa'o'i 9 da suka wuceWHO ta nuna damuwa kan bazuwar cutar Ebola a Congo

    Hukumar lafiya ta duniya, WHO, ta ce a duk lokacin da ta faɗaɗa bincikenta a kan ɓarkewar cutar Ebola a gabashin jamhuriyar Dumukuradiyyar Congo, sai ta gano shedar cewa lalle cutar ta bazu.

    Wakilin BBC ya ce, wani kuma abin damuwa shi ne, a yanzu ta bazu zuwa yankin da ke da yawan jama'a sosai.

    Hukumomin ƙasar ta Kongo sun ce a yanzu mutanen da cutar ta hallaka sun kai sama da 130 - kuma ana samun ƙaruwar mutanen da suka kamu da cutar.

    To amma kuma gwamnatin ƙasar ta ce akwai jami'ai da ke aiki ba dare ba rana domin gano waɗanda ake ganin sun kamu ko sun yi mu'amala da waɗanda suka kamu.

    Hukumar ta lafiya ta buƙaci jama'a da kada su firgita.

    WHO, ɗin ta ce tana ƙoƙarin ganin ta daƙile bazuwar cutar ne ta hanyar taƙaita zirga-zirgar jama'a, da kuma faɗakar da mutane kan janaizar waɗanda suka rasu, ta hanyar da ta dace don gudun yaɗa cutar.

13. Sa'o'i 9 da suka wuceMatasa sun harbe mutum uku a harin masallaci a San Diego

    Wasu matasa biyu sun harbe mutum uku maza a wani masallaci da ke San Diego a California ta Amurka a wani hari da ake zargi na nuna ƙiyayya ne, kafin daga bisani su ɗauki rayuwarsu, kamar yadda ƴansanda suka bayyana.

    Lamarin ya faru ne da sanyin safiyar ranar Litinin, sa'oi biyu bayan da mahaifiyar ɗaya daga cikin waɗanda ake zargi ta kira ƴansanda don shaida musu cewa ɗanta ya gudu tare da wani abokinsa kuma da alamu yana tunanin kashe kansa.

    Ƴansanda sun bazama neman matasan biyu lokacin da harin na San Diego ya soma inda suka samu mutum uku da raunuka sanadin harbin bindiga a wajen ginin.

    Jim kaɗan bayan nan sun sake samun wani kiran wayar cewa an ji ƙarar harbin bindiga daga wata mota. Ƴansan sun gano waɗanda ake zargi a mace - masu shekara 17 da 18 cikin wata mota nesa da masallacin.

    Daga cikin matasan akwai wani mai samar da tsaro da ke aiki a masallacin kuma ya taka muhimmiyar rawa wajen kare harin daga munanana, kamar yadda jami'ai suka ce.

    Hukumomi zuwa yanzu ba su tabbatar da sunayen mutanen ba sai dai mai samar da tsaro a masallacin mahaifi ne ga yara takwas, in ji wani da ya san shi wanda ya faɗa wa CBS.

14. Sa'o'i 9 da suka wuceMaraba

    Masu bibiyar wannan shafi na Kai Tsaye, barka da warhaka. Da fatan mun wayi gari cikin ƙoshin lafiya.

    Kamar kullum, za mu ci gaba da kawo maku labarai kan yaƙin Iran da abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sassan duniya.

    Kuna kuma iya zuwa shafukanmu na sada zumunta domin kallon bidiyo da tafka muhawara kan labaran da muka wallafa.