KAI TSAYE, Yaƙin Iran da sauran abubuwan da ke faruwa a sassan duniya

Rahoto kai-tsaye

Nabeela Mukhtar Uba da Usman Minjibir

1. Mintuna 49 da suka wuceAn rufe makarantu fiye da 200 a Afirka ta Kudu saboda iska mai ƙarfi

   Hukumomi a Lardin Western Cape a Afrka ta Kudu sun rufe makarantu saboda yanayi na iska da ruwa da ke barazana ga harkoki.

   Hukumomin sun kuma yi gargaɗin za a samu tsaiko wajen tashin jirage, za a soke tashin wasu sannan wasu jiragen na iya sauya hanya saboda rashin kyawun yanayin sakamakon iska mai ƙarfi da mamkon ruwan sama.

   Fiye da makarantu 200 aka rufe bayan da aka samu yanayin ruwan sama kamar da bakin ƙwarya da ambaliya a sassan Lardin na Western Cape da ke Afirka ta Kudu.

   Jami'ai sun ce yanayin ya yi ɓarna a makarantu da dama.

   Iska da aka yi mai ƙarfi ta ɓaɓɓako bishiyoyi tare da toshe tituna da kuma zubar da rufin wasu gine-gine.

   A ranar Litinin ne gwamnati ta ayyana rashin kyawun yanayin a matsayin babban bala'i.

2. Sa'a 1 da ta wuceFasinjojin ƙarshe na jirgin da aka samu ɓarkewar hantavirus sun isa Netherlands

   Fasinjoji na ƙarshe da ma'aikatan jirgin da aka kwashe daga jirgin ruwan da aka samu ɓarkewar cutar hantavirus sun sauka a Netherlands.

   Jiragen sama biyu sun kwashe kusan mutane ashirin da takwas daga tsibirin Tenerife na ƙasar Sifaniya zuwa birnin Eindhoven na ƙasar Netherlands.

   Za a killace su a ƙasar na tsawon wani lokaci kafin su koma gida. A yanzu haka jirgin ruwan mai suna MV Hondius yana kan hanyarsa ta zuwa Netherlands ɗauke da ma'aikata ƴan ƙalilan.

   Da yake magana a Tenerife bayan an kwashe fasinjojin, shugaban Hukumar Lafiya ta Duniya Tedros Adhanom Ghebreyesus, ya yaba da yadda hukumomin Sifaniya suka shawo kan lamarin

   Ya ce bai yi mamaki ba saboda ministocin duk suna nan suna sanya ido don su tabbatar da cewa komai ya tafi yadda ya kamata.

3. Sa'a 1 da ta wuceAn rantsar da Yoweri Museveni karo na bakwai

   An rantsar da Yoweri Museveni mafi daɗewa kan karagar mulki karo na bakwai a matsayin shugaban Uganda.

   An ayyana shi wanda ya yi nasara a zaɓn a aka yi a watan Janairu wanda cike yake da zarge-zargen rikici da maguɗi.

   Sama da shugabannin Afirka 30 da manyan baƙi ne suka halarci bikin rantsarwar da aka yi a Kampala, babban birnin ƙasar.

   Mista Museveni ya sha rantsuwar a gaban dubban magoya baya. Hakan ya sa ya zama ɗaya cikin shugabannin Afirka da suka daɗe kan mulki.

   Jam'iyyun hamayya sun ƙauracewa taron inda suka ce zuwansu zai zama kamar sun amince dasakamakon zaɓen da ke cike da taƙaddama.

   Tuni babban abokin hamayyarsa, Robert Kyagulanyi da aka fi sani da Bobi Wine ya fice daga ƙasar inda yake iƙirarin cewa rayuwarsa na cikin haɗari tun bayan da ya yi zargin cewa an murɗe zaɓ.

4. Sa'o'i 2 da suka wuceStarmer na fuskantar matsin lamba ya yi murabus

   Firaministan Biritaniya Sir Keir Starmer na fuskantar matsin lamba da ya yi murabus, sakamakon kashin da jam'iyyarsa ta sha a faɗin Birtaniya a zaɓen da aka gudanar a makon jiya.

   Ƴan majalisar wakilai sama da saba'in ne suka yi kira gare shi da ya sauka daga mulki.

   Wakilin BBC ya ce Birtaniya ta yi Firaminista huɗu a cikin shekaru huɗu da suka gabata. Yanzu kuma ga wani ya tsinci kansa a tsaka mai wuya; yayin da yan jam'iyyarsa ke tayar da ƙayar baya, kuma majalisar ministocinsa ta rabu kan ya tsaya ko ya tafi.

   Manyan ministoci da dama sun buƙace shi da ya fitar da jadawalin saukarsa daga karagar mulki.

   A jiya Litinin Sir Starmer ya dage cewa ba zai yi murabus ba, kuma zai yaƙi duk wani ƙalubale ga shugabancinsa.

5. Sa'o'i 2 da suka wuceMutum bakwai sun mutu a fashewar da ta faru a Pakistan

   Aƙalla mutum bakwai, har da ƴansanda biyu sun mutu a wata fashewa da ta faru a wata kasuwa da ke a Pakistan.

   Fashewar da ta faru a Serai Naurang ta raunata gomman mutane.

   Wannan ne hari na biyu mafi muni da ya faru a yankin cikin kwana buɗu.

   Sojojin Pakistan sun daƙile hari na uku. Sun ce yunƙurin kutsawa da wata babbar mota cike da abubuwan fashewa kan shingen binciken jami'an tsaro kusa da iyakar Khyber Pakhtunkhwa da Punjab bai yi nasara ba.

   Farar hula ɗaya ne ya mutu a lamarin.

6. Sa'o'i 3 da suka wuceAn kashe farar hula fiye da 400 a Afghanistan tun Oktoba - MDD

   Alƙaluman da Majalisar Ɗinkin Duniya ta fitar sun ce sama da farar hula ɗari huɗu ne aka kashe a Afghanistan tun watan Oktoba, a rikicin kan iyaka da ya ɓarke tsakanin ta da Pakistan.

   Majalisar Ɗinkin Duniya ta ce aƙalla mutum ɗari biyu da sittin da tara (269) sun mutu a wani hari da jirgin saman yaƙin Pakistan ya kai kan wata cibiyar gyara halin masu ta'ammali da miyagun ƙwayoyi.

   Iyalan waɗanda harin ya rutsa da su sun ce akasarin waɗanda aka kashe maza ne da ke ƙoƙarin rabuwa da jarabar shan ƙwaya.

   Pakistan dai ta musanta wannan zargin, tana mai cewa tana kai hari ne kan cibiyoyin soji da kayayyakin ayyukan ta'addanci.

   Tana zargin gwamnatin Taliban da ba da mafaka ga mayaƙan da ke kai hare-hare ta kan iyaka.

7. Sa'o'i 3 da suka wuceA binciki "asarar rayuka fiye da 100" sanadin harin soji a Zamfara - Amnesty

   Kungiyar kare haƙƙin ɗan adam ta Amnesty International ta buƙaci hukumomin Najeriya su gudanar da bincike kan harin da sojoji suka kai ta sama wanda rahotanni suka ce ya kashe aƙalla farar hula 100 a kasuwar Tumfa da ke ƙaramar hukumar Zurmi a Jihar Zamfara.

   A cewar ƙungiyar, tun da ƙarfe 12 na ranar Lahadin da ta gabata ne aka ga jiragen yaƙin soji suna shawagi a saman kasuwar da ke ci mako-mako, kafin su sake dawowa su fara ruwan bama-bamai da misalin ƙarfe 2 na rana.

   Daraktan ƙungiyar Amnesty International a Najeriya, Malam Isa Sanusi, ya ce bisa bayanan da suka tattara, kusan duka waɗanda abin ya shafa farar hula ne.

   "Iran wannan ce ta faru a watan da ya gabata a wani gari tsakanin Borno da Yobe inda aka ka hari a kasuwa aka kashe mutum 10 a harin, cikin waɗanda aka kashe har yanzu ba a samu sheda cewa akwai waɗanda ake zargi mayaƙa ba ne." in ji Isa Sanusi.

   Ya ƙara da cewa a makon da ya gabata ma an samu irin wannan lamari a jihar Neja, inda mutane aƙalla 12 suka rasa ransu - yawancinsu ƙananan yara.

   A cewarsa, tun daga shekarar 2017 ake samun irin wannan lamari a arewa maso gabashin Najeriya musamman a jihar Borno inda a cewarsa,ana kai hare-hare da sunan yaƙi da Boko Haram.

   "Ya kamata gwamnati ta tsaya a yi magana da sojoji, kada aikinsu ya zama sanadin asarar rayukan farar hula da mutanen da ba su ji ba su gani ba." in ji shi.

   A cewarsa, a tsarin doka ta ƙasa ta ƙasa ta ƴancin ɗan'adam, bai kamata a cutar da farar hula ba a duk wani aikin samar da tsaro.

8. Sa'o'i 4 da suka wuceZa mu mayar da martani idan aka kai mana hari - Iran

   Iran ta ce dakarunta a shirye suke su mayar da martani kan duk sabbin hare-hare da za a kai mata, bayan da Shugaba Donald Trump ya ce a halin yanzu yarjejeniyar tsagaita wuta tsakanin ƙasashen tana tangal-tangal.

   Kakakin majalisar ƙasar Mohammad Ghalibaf ya ce Iran a shirye take ta fuskanci duk wani abin da ka iya faruwa.

   Wakilin BBC ya ce babbar tambaya a nan ita ce yanzu za a ci gaba da tattaunawa ne ko kuma za a koma a ci gaba da artabu.

   Tun da farko Mista Trump ya yi watsi da daftarin zaman lafiya na baya-bayan nan da Tehran ta gabatar kuma ya ce har yanzu yana fatan samun cikakkiyar nasara.

   Farashin ɗanyen mai dai ya tashi a kasuwar duniya ne bisa fargabar za a ci gaba da gwabza faɗa a yankin na gabas ta tsakiya.

9. Sa'o'i 4 da suka wuceSalam Alaikum

   Masu bibiyar shafin BBC Hausa na Kai Tsaye, barka da safiyar wannan rana ta Talata.

   Kamar kodayaushe, shafin zai kawo muku labaran da suka shafi yaƙin da Amurka da Isra'ila ke yi kan Iran da abubuwan da suka shafi Najeriya da sauran ƙasashen duniya.

   Kuna iya zuwa shafukanmu na sada zumunta domin karanta wasu rahotannin da ma kallon bidiyo.