زنان فوتبالیست افغانستان محروم در خانه، ۱۳هزار کیلومتر دورتر در نیوزیلند بازی کردند

رختکن پر از جنب‌وجوش است و بازیکنان فوتبال سرگرم آمادگی‌های پیش از مسابقه‌اند. برخی حرکات کششی انجام می‌دهند و بندهای بوت‌های‌شان را محکم می‌کنند، و برخی دیگر یکدیگر را در آغوش می‌گیرند.

فاطمه حیدری، بازیکن خط میانی، به هم‌تیمی‌هایش در تیم «زنان متحد افغانستان» می‌گوید: «همیشه قوی باشید، چون ما نماینده زنان افغانستان هستیم.»

در اتاقی که پرچم افغانستان بر دیوار آویخته شده و یک سرود میهنی پخش می‌شود، صدای تشویق بلند می‌شود. هنگامی که زنان همراه با سرود آواز می‌خوانند، برخی از آنان به سختی جلوی اشک‌های خود را می‌گیرند.

پیش از آن‌که راهی میدان شوند، برای آخرین بار در یک حلقه تیمی گردهم می‌آیند و سخنان دلگرم‌کننده مربی‌شان را می‌شنوند. میدانی که سال‌ها به آنان گفته می‌شد جایی برای آن‌ها نیست.

این تیم ۲۳ نفره که از میان بازیکنان افغان مقیم خارج انتخاب شده است، برای برگزاری یک اردوی تمرینی و انجام دو دیدار دوستانه غیررسمی در برابر تیم جزایر کوک، به نیوزیلند سفر کرده است.

این نخستین بار است که آنان پس از تصمیم فیفا در ماه اپریل، کنار هم جمع می‌شوند؛ تصمیمی که بر اساس آن، این بازیکنان می‌توانند در آینده در مسابقات رسمی از افغانستان نمایندگی کنند.

پیش از این، این بازیکنان برای حضور در مسابقات رسمی نیاز به تأیید فدراسیون فوتبال افغانستان داشتند. اما زیر حاکمیت طالبان، که در ماه آگست سال ۲۰۲۱ دوباره قدرت را به دست گرفتند، چنین چیزی امکان‌پذیر نبود. طالبان محدودیت‌های گسترده‌ای را بر زنان و دختران وضع کرد؛ از جمله ممنوعیت آموزش در مکاتب متوسطه و دانشگاه‌ها، محرومیت از بیشتر مشاغل و جلوگیری از شرکت در ورزش‌های سازمان‌یافته.

تیم ملی فوتبال زنان افغانستان که در سال ۲۰۰۷ تشکیل شده بود، دیگر نتوانست به فعالیت خود ادامه دهد و اعضای آن نیز در میان کسانی بودند که از افغانستان خارج شدند و در کشورهایی از جمله استرالیا، بریتانیا و پرتگال اسکان یافتند.

سال‌ها تلاش و دادخواهی سرانجام به تشکیل یک تیم پناهندگان انجامید که بعدها «زنان متحد افغانستان» نام گرفت. اکنون، با تصمیم فیفا، این تیم می‌تواند برای راه یافتن به رقابت‌های بین‌المللی مانند بازی‌های المپیک و جام جهانی تلاش کند.

بازیکنان که اکنون در نیوزیلند گردهم آمده‌اند، از این‌که بار دیگر در کنار هم بازی می‌کنند هیجان‌زده‌اند. آنان به عنوان پناهجو در کشورهای مختلف زندگی می‌کنند و در پنج سال گذشته فراهم کردن اسناد سفر لازم برای تمرین مشترک به عنوان یک تیم، کار دشواری بوده است.

یک روز پیش از مسابقه، منیژه نوری در هوتلی در شهر آکلند نشسته است. او موهای کوتاه دارد و تی‌شرت و شلوارک تا زانو پوشیده است؛ ظاهری که به گفته خودش، بارها از سوی برخی بستگانش به دلیل «بیش از حد مردانه بودن» مورد انتقاد قرار گرفته است.

این بازیکن ۲۳ ساله هنگام گفتگو با برنامه «زنان جهان» بی‌بی‌سی درباره خانواده‌اش، به سختی احساساتش را کنترل می‌کند. صدایش می‌لرزد، لحظه‌ای مکث می‌کند، نفس عمیقی می‌کشد و برای چند ثانیه نگاهش را از مصاحبه‌کننده برمی‌گرداند. اشکی در چشمانش دیده نمی‌شود، اما تأثر و اندوه در چهره‌اش کاملاً آشکار است.

منیژه نوری اکنون در استرالیا زندگی می‌کند، اما در دوران کودکی در کوچه‌های کابل همراه با پسران فوتبال بازی می‌کرد.

او پس از دیدن فوتبال زنان در تلویزیون، به گونه پنهانی به باشگاه‌های محلی پیوست و به تدریج در رده‌های مختلف فوتبال افغانستان پیشرفت کرد.

نوری می‌دانست که برادر بزرگش با این کار موافق نخواهد بود، به همین دلیل برای کاهش احتمال شناخته شدن، هنگام بازی صورتش را می‌پوشاند.

او در طول شش سال توانست عنوان‌های قهرمانی لیگ، مسابقات ملی و جوایز انفرادی متعددی را به دست آورد.

اما سرانجام موفقیت‌هایش دیگر قابل پنهان کردن نبود. حدود سال ۲۰۱۸، هم‌تیمی‌هایش او را تشویق کردند که برای یک مصاحبه تلویزیونی پوشش صورتش را بردارد. این مصاحبه همراه با صحنه‌هایی از مسابقه آنان در بخش‌های خبری پخش شد.

پس از آن، او ناچار شد با این واقعیت روبه‌رو شود که ممکن است برادرش برنامه را دیده باشد.

او به یاد می‌آورد: «خیلی ترسیده بودم. مدام با خودم فکر می‌کردم: او مرا خواهد دید، او خواهد فهمید.»

نوری می‌گوید که از سر درماندگی تلاش کرد با قطع برق، مانع تماشای اخبار از سوی اعضای خانواده شود، اما خیلی زود خبر به برادرش رسید و او به شدت خشمگین شد.

او می‌گوید: «فریاد می‌زد. می‌گفت: 'به ما گفته بودی درس می‌خوانی. گفته بودی می‌خواهی معلم یا داکتر شوی. این دیگر چیست؟'»

به گفته نوری، برادرش تهدید کرد که اگر فوتبال را رها نکند، رابطه‌اش را با خانواده قطع خواهد کرد.

او می‌افزاید: «مادرم گریه می‌کرد. به من گفت: 'او کسی است که از نظر مالی از ما حمایت می‌کند. اگر برود، چگونه زنده بمانیم؟'»

نوری مدتی فوتبال را کنار گذاشت، اما سرانجام دوباره به میدان بازگشت. او می‌گوید برادر دیگرش که در آلمان زندگی می‌کند، برای کمک به تحقق رؤیایش برایش پول می‌فرستاد.

زمانی که طالبان در سال ۲۰۲۱ قدرت را به دست گرفتند، نوری تصمیم گرفت افغانستان را ترک کند. اما پیش از رفتن، مدال‌ها و جام‌های قهرمانی فوتبالش را در باغ خانه خانوادگی‌شان دفن کرد.

بیش از چهار سال بعد، آن مدال‌ها و جام‌ها هنوز همان‌جا باقی مانده‌اند.

او می‌گوید: «روزی برمی‌گردم و آن‌ها را از خاک بیرون می‌آورم.» و با یادآوری این فکر، برای لحظه‌ای لبخند می‌زند.

نوری می‌گوید: «فوتبال به من کمک کرد تا مادرم و خواهرم را از افغانستان بیرون بیاورم.» دو سال پس از آن‌که به استرالیا مهاجرت کرد و توانست جایگاه خود را به عنوان یک فوتبالیست تثیت کند، موفق شد آن‌ها را نیز به استرالیا بیاورد.

این فرصت باعث شد خواهرش دوباره به آموزش ادامه دهد. هرچند برادرش با ورزش کردن آنان موافق نبود، اما همیشه از ادامه تحصیل‌شان حمایت می‌کرد.

نوری می‌گوید: «امیدوارم برادرم حالا فهمیده باشد که من آدم بدی نیستم.»

در حالی که او و هم‌تیمی‌هایش خود را برای مسابقات آکلند آماده می‌کنند، بسیاری از آنان فوتبال را عاملی می‌دانند که به آن‌ها کمک کرد یکی از پرتلاطم‌ترین دوره‌های تاریخ معاصر افغانستان را پشت سر بگذارند.

مرسل سادات که او نیز در استرالیا زندگی می‌کند، می‌گوید: «اگر فوتبالیست نمی‌بودم، هنوز در افغانستان می‌بودم؛ یکی از میلیون‌ها دختری که اجازه ندارند درس بخوانند، صدای خود را بلند کنند یا برای آینده‌شان تصمیم بگیرند.»

او که اکنون ۲۴ سال دارد، به عنوان مربی فوتبال، تسهیل‌کننده برنامه‌های جوانان و مدافع حقوق پناهندگان، حقوق زنان و حقوق بشر فعالیت می‌کند.

در افغانستان، به گفته او، بارها مورد قضاوت و آزار قرار می‌گرفت و به او گفته می‌شد که هیچ‌کس حاضر نخواهد شد با زنی که ورزش می‌کند ازدواج کند.

اما امروز او با مردی نامزد است که هنوز در افغانستان زندگی می‌کند. سادات می‌گوید او و خانواده‌اش از فعالیت‌هایش و حضورش در تیم ملی حمایت می‌کنند.

او می‌گوید: «آن‌ها به من می‌گویند: 'تو مایه افتخار خانواده ما هستی. ما بسیار خوشبخت هستیم که تو را داریم.'»

در حالی که بازیکنان برای رویارویی با تیم جزایر کوک وارد باران شدید شهر آکلند می‌شوند، با انرژی و اراده‌ای قوی به میدان می‌روند و شرایط آب‌وهوایی تأثیری بر روحیه‌شان ندارد. آنان در افغانستان با شرایطی به‌مراتب دشوارتر روبه‌رو بوده‌اند.

نجما عارفی، مدافع تیم، می‌گوید زمانی که نوجوان بود، در دمای بالاتر از ۴۵ درجه سانتی‌گراد تمرین می‌کرد؛ زیرا به دختران اغلب نامناسب‌ترین زمان‌های تمرین اختصاص داده می‌شد.

با این حال، او از تلاش دست نکشید.

سرانجام کوشش‌های این بازیکن ۲۲ ساله به تیمی در هرات کمک کرد تا قهرمان مسابقات سراسری افغانستان شود.

او می‌گوید این قهرمانی نگرش مردم نسبت به ورزش زنان در شهر هرات را تغییر داد.

عارفی به یاد می‌آورد: «بیلبوردهای ما در سراسر هرات نصب شده بود. مردم به ما افتخار می‌کردند. خانواده‌های بیشتری به دختران‌شان اجازه دادند فوتبال بازی کنند.»

او اکنون در شهر دانکستر در شمال انگلستان زندگی می‌کند و پس از بازگشت طالبان به قدرت، به بریتانیا مهاجرت کرده است.

نجما خود را فردی اجتماعی و برون‌گرا توصیف می‌کند و می‌گوید اکنون فرصت‌هایی در اختیار دارد که در دوران رشد و زندگی در افغانستان هرگز تصورش را هم نمی‌کرد.

او در کالج رشته عدالت جزایی را می‌خواند، فوتبال بازی می‌کند و خودش درباره زندگی‌اش تصمیم می‌گیرد. او می‌گوید: «داشتن چنین آزادی‌ای واقعاً فوق‌العاده است.»

اما اعتراف می‌کند که اغلب به دلیل آزادی‌هایی که زنان در افغانستان از آن محروم‌اند، احساس عذاب وجدان و اندوه عمیقی دارد.

او می‌گوید: «میلیون‌ها دختر فرصت درس خواندن یا دنبال کردن آرزوهای‌شان را ندارند. احساس می‌کنم باید از هر فرصتی که در اختیارم قرار می‌گیرد، بیشترین استفاده را بکنم.»

سپس در حالی که اشک بر گونه‌هایش جاری می‌شود، می‌افزاید: «گاهی فشار بسیار زیادی بر خودم وارد می‌کنم.»

او از خالده پوپل، بنیان‌گذار تیم اصلی فوتبال زنان افغانستان، قدردانی می‌کند؛ کسی که برای به رسمیت شناخته شدن این تیم در دوران تبعید از سوی فیفا تلاش کرد.

عارفی می‌گوید: «این‌که بدون تأیید طالبان، از سوی فیفا به رسمیت شناخته شدیم، یک رویداد تاریخی است.»

او می‌افزاید که این جایگاه رسمی، «چیزی است که همیشه به آن افتخار خواهم کرد.»

وقتی بی‌بی‌سی از احمدالله وثیق، رئیس اداره ورزش طالبان، درباره حمایت فیفا از تیم فوتبال زنان افغانستان پرسید، او از اظهار نظر در این باره خودداری کرد. با این حال گفت که مایل است فیفا به افغانستان سفر کند و حمایت خود از فوتبال در این کشور را از سر بگیرد. فیفا پس از بازگشت طالبان به قدرت، بخش عمده فعالیت‌هایش در افغانستان را متوقف کرده بود. این نهاد پیش‌تر گفته بود که از سرگیری حمایت‌هایش به این بستگی دارد که زنان اجازه بازی فوتبال داشته باشند.

مسابقه در آکلند برای تیم افغانستان آسان نبود. در دیدار نخست، تیم جزایر کوک با به ثمر رساندن تنها یک گل، یک بر صفر پیروز شد. سه روز بعد نیز، با وجود تلاش فراوان بازیکنان افغانستان، تیم جزایر کوک بار دیگر برنده شد و این بار با نتیجه سه بر صفر به پیروزی رسید.

اما برای این بازیکنان، این دو مسابقه معنایی بسیار فراتر از دو شکست داشت.

این مسابقات نماد بازگشت آنان به میدان فوتبال بود و نشان داد که با وجود تبعید، دوری از خانواده‌ها و سال‌ها بلاتکلیفی، فوتبالیستان زن افغانستان حاضر نشدند ناپدید شوند و از رؤیای خود دست بکشند.

این گزارش بخشی از مجموعه «زنان جهان» (Global Women) از بخش جهانی بی‌بی‌سی است؛ مجموعه‌ای که به روایت داستان‌های مهم و کمتر شنیده‌شده زنان از سراسر جهان می‌پردازد.