سه سال عمران خان در زندان؛ محسن نقوی: شهباز شریف پنج سال حکومتش را تکمیل خواهد کرد

حدود یک هفته پیش، زمانی که محسن نقوی، وزیر امور داخله پاکستان، در سخنرانی در یک نشست اقتصادی در اسلام‌آباد گفت «نظام موجود فروپاشیده است»، این اظهارات موجی از بحث و گمانه‌زنی را در فضای سیاسی پاکستان به راه انداخت.

بسیاری این سخنان را چنین تعبیر کردند که شاید در راهروهای قدرت در اسلام‌آباد همه‌چیز به خوبی پیش نمی‌رود و این‌که درخواست یک وزیر فدرال برای ایجاد ایالت‌های جدید، در حالی که عملاً عملکرد حکومت خودش را زیر سؤال می‌برد، بی‌دلیل نبوده است.

این برداشت‌ها یک روز بعد بیشتر مورد توجه قرار گرفت؛ زمانی که جنرال احمد شریف چودری، سخنگوی ارتش پاکستان، در یک نشست خبری، در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت حکومتداری، گفت که پاکستان باید به سوی حکومتداری بهتر حرکت کند و لازم است درباره اصلاحات مورد نیاز در این زمینه فکر شود.

برای کسانی که تحولات سیاسی پاکستان و روابط میان ارتش و نخست‌وزیران این کشور را دنبال می‌کنند، چنین اظهاراتی یادآور نشانه‌هایی بود که در گذشته نیز پیش از تضعیف یا سقوط برخی حکومت‌ها دیده شده بود.

در پی این رویدادها، در محافل رسانه‌ای شایعاتی شکل گرفت مبنی بر این‌که دوران هماهنگی کامل میان حکومت و نهادهای قدرتمند، که در پاکستان از آن با اصطلاح در «یک صفحه بودن» یاد می‌شود، شاید به پایان رسیده باشد.

اما در همین میان، محسن نقوی در گفت‌وگو با دو روزنامه‌نگار، اظهارات تازه‌ای مطرح کرد که توجه‌ها را به خود جلب نمود. او گفت حکومت کنونی دوره پنج‌ساله خود را تکمیل خواهد کرد.

محسن نقوی چه گفت؟

محسن نقوی، وزیر امور داخله پاکستان، روز گذشته هنگام خروج از ساختمان وزارت داخله در گفت‌وگو با چند خبرنگار، در پاسخ به پرسشی درباره آینده حکومت گفت:

«این حکومت دوره پنج‌ساله خود را تکمیل خواهد کرد و شهباز شریف نیز پنج سال کامل به عنوان نخست‌وزیر به کارش ادامه خواهد داد.»

پس از آن‌که وزیر امور داخله پاکستان گفته بود «نظام فروپاشیده است»، شماری از رهبران ارشد حزب حاکم مسلم لیگ نواز از او انتقاد کردند.

از جمله، خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس به محسن نقوی پیشنهاد کرد که دیدگاه‌هایش را در نشست‌های پارلمان و کابینه مطرح کند. او همچنین با لحنی کنایه‌آمیز نوشت: «تغییر نظام را از وزارت خودتان آغاز کنید.»

«من از فروپاشی نظام ۸۰ ساله صحبت کردم»

از محسن نقوی همچنین پرسیده شد که پس از اظهاراتش درباره فروپاشی نظام، برخی گفته‌اند او در واقع علیه حکومت خودش کیفرخواست صادر کرده است.

او در پاسخ گفت:

«من همچنان بر حرف خود ایستاده‌ام که نظام فروپاشیده است، اما منظورم نظامی است که در طول ۸۰ سال گذشته شکل گرفته است. به باور من، این نظام از ۸۰ سال پیش دچار مشکل بوده است؛ زیرا اگر درست عمل می‌کرد، امروز کشور در جایگاهی بسیار بهتر قرار داشت.»

او تأکید کرد:

«من حکومت را متهم نکرده‌ام. خودم بخشی از همین حکومت هستم. مگر ممکن است خودم را متهم کنم؟»

«تکمیل دوره حکومت از سوی شهباز شریف یک معجزه سیاسی خواهد بود»

ماجد نظامی، روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی، اظهارات تازه محسن نقوی، وزیر امور داخله پاکستان، را یک موضع‌گیری معمول سیاسی می‌داند.

او معتقد است که در دو تا دو و نیم دهه گذشته، سیاستمداران پاکستانی بارها چنین سخنانی را مطرح کرده‌اند، اما در عمل تحولات سیاسی مسیر دیگری را پیموده است.

ماجد نظامی در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی اردو گفت:

«در دوران حکومت عمران خان، زمانی که تحریک انصاف به قدرت رسیده بود یا تلاش می‌کرد حکومت را به دست بگیرد، نیز چنین ادعاهایی از سوی مقام‌های حکومتی مطرح می‌شد. در دوره‌های ظفرالله جمالی، شوکت عزیز و سایر نخست‌وزیران نیز بارها شاهد چنین اظهاراتی بوده‌ایم.»

او با اشاره به دوره حکومت جنرال پرویز مشرف، رئیس‌جمهور و فرمانده پیشین ارتش پاکستان، افزود که در آن زمان نیز سخنانی از این دست مطرح می‌شد و حتی گفته می‌شد: «ما او را ده بار دیگر هم با همین یونیفورم به قدرت انتخاب خواهیم کرد.»

به گفته ماجد نظامی، اگر به تاریخ سیاسی پاکستان نگاه شود، روشن است که در ۲۵ سال گذشته هیچ نخست‌وزیری نتوانسته است در چارچوب یک دوره پارلمانی، مأموریت کامل خود را به پایان برساند.

او برای اثبات این ادعا به دوره‌های مختلف سیاسی پاکستان اشاره می‌کند و می‌گوید پس از شوکت عزیز و ظفرالله جمالی، نوبت به یوسف رضا گیلانی و پرویز اشرف رسید. پس از آنان نیز نواز شریف و شاهد خاقان عباسی به مقام نخست‌وزیری رسیدند.

نظامی یادآور می‌شود که در ادامه، عمران خان و سپس شهباز شریف نیز در یک دوره پارلمانی متفاوت بر کرسی نخست‌وزیری نشستند.

او می‌گوید: «اگر با در نظر گرفتن این پیشینه و تاریخ سیاسی پاکستان، اظهارات اخیر را ارزیابی کنیم، این‌که شهباز شریف بتواند دوره کامل صدارت خود را به پایان برساند، یک معجزه سیاسی خواهد بود.»

«اختلاف در انتظارات» میان حکومت و نهادهای قدرتمند؟

عارفه نور، روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی می‌گوید:

«تاریخ سیاسی ما نیز نشان می‌دهد که شمار اندکی از حکومت‌ها توانسته‌اند دوره کامل خود را به پایان برسانند. اگر به مسئله دوام حکومت نگاه کنیم، زمانی که نخست‌وزیر تغییر می‌کند، از نظر فنی می‌توان گفت یک حکومت پایان یافته است؛ زیرا با آمدن نخست‌وزیر جدید، در عمل یک حکومت تازه شکل می‌گیرد.»

او معتقد است که سخنان اخیر محسن نقوی نه تنها به شایعات پایان نخواهد داد، بلکه ممکن است بحث تازه‌ای را نیز دامن بزند.

فهد حسین، روزنامه‌نگار و تحلیلگر سیاسی، معتقد است که میان دو اظهارنظر محسن نقوی، یعنی سخن او درباره این‌که «نظام فروپاشیده است» و تأکید بعدی‌اش بر این‌که حکومت دوره قانونی خود را تکمیل خواهد کرد، هیچ تناقضی وجود ندارد.

او در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی اردو گفت که پیام اصلی هر دو اظهارنظر یکسان است: ساختار کنونی حکومتداری کارایی لازم را ندارد و نیازمند تغییر یا اصلاح است.

فهد حسین می‌گوید: «به همین دلیل، تعبیر سخن نخست او به عنوان نشانه‌ای از پایان یا سقوط حکومت، برداشت درستی نیست.»

او توضیح داد که واکنش‌های حزب مسلم لیگ نواز و حزب مردم پاکستان به سخنان نخست محسن نقوی نشان می‌داد که این دو حزب در این زمینه دیدگاه‌های کاملاً یکسانی ندارند.

فہد حسین می‌گوید در شرایط کنونی هیچ نشانه‌ای نمی‌بیند که حاکی از فروپاشی ائتلاف حاکم یا حرکت کشور به سوی یک بحران بزرگ سیاسی باشد.

فہد حسین در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی اردو گفت: «در شرایط فعلی هیچ فضایی را نمی‌بینم که نشان دهد مقدمات برکناری حکومت فراهم می‌شود.»

توافق یا ناگزیری سیاسی؟

در مورد این‌که آیا اظهارات اخیر و واکنش‌های پس از آن نشانه‌ای از تلاش برای تفاهم و کاهش تنش‌ها بوده یا نه، ماجد نظامی معتقد است آنچه دیده می‌شود بیش از آن‌که نتیجه یک روند آشتی‌جویانه باشد، بازتاب محدودیت‌ها و ناگزیری‌های سیاسی مسلم لیگ نواز است:

«مسلم لیگ نواز در حال حاضر در موقعیتی نیست که بتواند راه تقابل و مقاومت را در پیش بگیرد و از توان سیاسی لازم برای ایستادگی در برابر این روند برخوردار نیست.»

ماجد نظامی می‌گوید اگر مسلم لیگ نواز در شرایط کنونی مسیر رویارویی و مقاومت را انتخاب کند، از یک سو ممکن است حکومت را از دست بدهد و از سوی دیگر حتی در پنجاب، که مهم‌ترین پایگاه سیاسی این حزب به شمار می‌رود، با خطر از دست دادن قدرت روبه‌رو شود.

او می‌افزاید: «مسلم لیگ نواز در اوضاع کنونی توانایی تحمل رفتن به صف مخالفان را ندارد، زیرا در حال حاضر تحریک انصاف به عنوان یک اپوزیسیون قدرتمند در صحنه حضور دارد.»

ماجد نظامی می‌گوید برخی ناظران وضعیت فعلی را نتیجه سیاست‌ورزی محتاطانه و تجربه سیاسی نواز شریف می‌دانند، اما او با این برداشت موافق نیست.

به باور او «مسلم لیگ نواز در حال حاضر اساساً گزینه‌ای برای مقاومت در اختیار ندارد و در نهایت ناچار خواهد بود همه دستورالعمل‌هایی را که از سوی نهادهای قدرتمند مطرح می‌شود، بپذیرد.»

«اظهارات نخست محسن نقوی پیام روشن در خود داشت»

ماجد نظامی می‌گوید به باور او این سخنان صرفاً بیان یک دیدگاه شخصی نبود، بلکه پیامی آشکار و هدفمند را در خود نهفته داشت.

او معتقد است که در پاکستان، پیام‌های سیاسی معمولاً به همین شیوه منتقل می‌شوند و برای درک معنای واقعی آن‌ها باید به جایگاه گوینده، پیشینه سیاسی او و نوع روابطش با نهادهای قدرتمند کشور توجه کرد.

ماجد نظامی می‌گوید: «خودِ محفلی که این سخنان در آن مطرح شد نشان می‌داد که موضوع تنها یک نظر شخصی نیست، بلکه در پشت آن یک پیام سیاسی مشخص قرار دارد.»

او همچنین به گفت‌وگوی اخیر محسن نقوی با خبرنگاران اشاره می‌کند و می‌گوید وزیر امور داخله پاکستان در آن مصاحبه نیز آشکارا نشان داد که از موضع قبلی خود عقب‌نشینی نکرده است.

به باور او:

«درست نیست تصور کنیم که این فقط یک نظر شخصی بوده و اکنون موضوع پایان یافته است؛ زیرا در پاکستان بسیاری از پیام‌ها، برنامه‌ها و جهت‌گیری‌های مرتبط با نهادهای قدرتمند دقیقاً از همین طریق و با همین شیوه مطرح می‌شوند.»