آیا «چهره فریتین» واقعیت دارد و می‌توان کمبود آهن را از روی چهره تشخیص داد؟

«آیا شما هم چهره فریتین دارید؟» زن جوانی در تیک‌تاک این پرسش را مطرح کرده و با نشان‌دادن عکس‌های قبل و بعد، به حلقه‌های تیره زیر چشم، رنگ‌پریدگی پوست و موهای شکننده‌اش اشاره می‌کند. او معتقد است که این تغییرات به میزان آهن بدنش مرتبط است.

این ویدیو یکی از شمار رو‌به‌افزایش ویدیوها و پست‌هایی در تیک‌تاک و انستاگرام است که افراد در آن ادعا می‌کنند پایین‌بودن فریتین، پروتئینی که آهن را در بدن ذخیره می‌کند، می‌تواند نشانه‌هایی در چهره افراد ایجاد کند.

کاربران شبکه‌های اجتماعی از رنگ‌پریدگی یا خاکستری‌شدن پوست، حلقه‌های تیره زیر چشم، خشکی و ترک‌خوردگی لب‌ها، ریزش مو و شکنندگی ناخن‌ها به‌عنوان نشانه‌های کمبود فریتین یاد می‌کنند. برخی نیز با انتشار عکس‌های خود ادعا می‌کنند که ظاهرشان به‌طور چشمگیری تغییر کرده است.

اصطلاح «چهره فریتین» در شبکه‌های اجتماعی بسیار رایج شده و ویدیوهای مربوط به آن میلیون‌ها بار دیده شده‌اند.

اما داکتران می‌گویند که کمبود آهن را نمی‌توان تنها از روی ظاهر افراد تشخیص داد.

داکتر عزیزه سیسای، داکتر عمومی در منطقه وست میدلندز بریتانیا می‌گوید: «چهره فریتین یک تشخیص طبی نیست، اما ممکن است نشانه‌ای باشد که به ما بگوید مشکلی در بدن وجود دارد.»

او به بی‌بی‌سی گفت که رنگ‌پریدگی پوست، ریزش مو و شکنندگی ناخن‌ها ممکن است با کمبود آهن همراه باشند، اما این علائم می‌توانند نشانه بیماری‌ها یا مشکلات دیگری نیز باشند.

فریتین چیست؟

میزان فریتین نشان می‌دهد که بدن شما چه اندازه آهن ذخیره دارد. در مقابل، هموگلوبین پروتئینی در گلبول‌های سرخ خون است که اکسیجن را در بدن انتقال می‌دهد. وقتی میزان هموگلوبین پایین باشد، خون نمی‌تواند اکسیجن کافی به بخش‌های مختلف بدن برساند. به این وضعیت کم‌خونی گفته می‌شود.

اما ذخیره آهن بدن ممکن است پیش از پایین‌آمدن هموگلوبین کاهش یابد. به همین علت، ممکن است فردی کمبود آهن داشته باشد و علائم آن را تجربه کند، بدون آن‌که دچار کم‌خونی شده باشد.

داکتر درو پرووان، متخصص هماتولوژی یا بیماری‌های خون می‌گوید: «ممکن است ذخیره آهن بدن شما تمام شده باشد، اما میزان هموگلوبین‌تان همچنان طبیعی باشد. تفاوت مهمی که اغلب نادیده گرفته می‌شود، همین است.»

داکتر سو پاوورد، که او نیز متخصص بیماری‌های خون است می‌گوید کمبود آهن در میان زنان شایع است و در بسیاری از موارد تشخیص داده نمی‌شود.

بر اساس رهنمودهای انجمن بیماری‌های گوارشی بریتانیا، میزان فریتین کمتر از ۱۵ میکروگرام در هر لیتر نشان می‌دهد که ذخیره آهن بدن تمام شده است، در حالی که میزان کمتر از ۳۰ میکروگرام در هر لیتر معمولا نشانه پایین‌بودن ذخیره آهن بدن است.

لوسی ام، زن ۳۲ ساله‌ای که با نام کاربری @marvluceskin در انستاگرام و تیک‌تاک درباره ریزش مو محتوا منتشر می‌کند، می‌گوید اصطلاح «چهره فریتین» به‌خوبی تغییراتی را که در ظاهر خودش مشاهده کرده٬ توصیف می‌کند.

او در سال ۲۰۲۱ دچار تپش قلب، خستگی و ریزش مو شد. در ابتدا به او گفته شد که نتایج آزمایش خونش طبیعی است و داکتران تشخیص دادند که به اختلال اضطراب فراگیر مبتلا است. اما آزمایش بعدی نشان داد که میزان فریتین خونش تنها ۱۲ میکروگرام در هر لیتر است.

لوسی می‌گوید رنگ پوستش خاکستری به نظر می‌رسید و موهایش شکننده شده بود.

او عکس‌هایی از زمانی که ذخیره آهن بدنش پایین بود و زمانی که دوباره بهبود یافت، با بی‌بی‌سی شریک کرده است. لوسی می‌گوید تفاوتی که در ظاهر و حال عمومی خود احساس می‌کرد، «مثل شب و روز» بود.

آیا کمبود آهن می‌تواند چهره شما را تغییر دهد؟

ویدیوهای مرتبط به «چهره فریتین» در شبکه‌های اجتماعی اغلب از بینندگان می‌خواهند به نشانه‌هایی مانند تیرگی زیر چشم‌ها، رنگ‌پریدگی پوست، خشکی لب‌ها، کم‌پشت‌شدن موها و شکنندگی ناخن‌ها توجه کنند و ببینند آیا این تغییرات را در ظاهر خود نیز دارند یا نه.

یکی از تولیدکنندگان محتوا با اشاره به کمره می‌گوید: «شما زشت نیستید، فقط ذخیره آهن بدن‌تان پایین است.»

اما داکتر درو پرووان می‌گوید تشخیص میزان فریتین خون تنها از روی چهره افراد «غیرممکن» است.

او توضیح می‌دهد افرادی که کم‌خونی شدید دارند، ممکن است رنگ‌پریده به نظر برسند و خستگی نیز می‌تواند باعث تیرگی زیر چشم‌ها شود. با این حال، به گفته او، این نشانه‌های ظاهری قابل اعتماد نیستند و برداشت افراد از آن‌ها می‌تواند متفاوت باشد.

داکتر عزیزه سیسای نیز می‌گوید تغییر رنگ پوست در افرادی که پوست تیره‌تری دارند، ممکن است کمتر به چشم بیاید. به همین سبب، اگر کسی تنها به دنبال نشانه‌هایی باشد که در شبکه‌های اجتماعی مطرح می‌شوند، ممکن است متوجه کمبود آهن خود نشود.

آگاهی یا اطلاعات نادرست؟

از نظر داکتران، علایمی که فرد تجربه می‌کند و وضعیت عمومی او، برای تشخیص کمبود آهن مهم‌تر از ظاهرش است.

داکتر پرووان و داکتر سیسای می‌گویند آزمایش خون نه‌تنها برای تشخیص کمبود آهن ضروری است، بلکه به پیدا کردن علت آن و انتخاب روش مناسب درمان نیز کمک می‌کند.

به گفته آن‌ها، درمان نباید تنها به جبران کمبود آهن محدود شود، بلکه باید علت اصلی آن نیز بررسی و درمان شود. خون‌ریزی شدید دوران عادت ماهوار، کمبود آهن در رژیم غذایی، خون‌ریزی دستگاه گوارش و مشکلات جذب آهن در روده، همگی می‌توانند باعث کمبود آهن شوند.

کمبود آهن معمولا با تابلیت‌های آهن درمان می‌شود. داکتر سو پاوورد می‌گوید بهتر است این تابلیت‌ها با معده خالی، بهتر است اول صبح مصرف شوند. او همچنین توصیه می‌کند که هنگام مصرف تابلیت آهن، از نوشیدن چای و قهوه خودداری شود، زیرا می‌توانند جذب آهن را کاهش دهند.

آهن را می‌توان از طریق مواد غذایی مانند گوشت، لوبیا، عدس، سبزیجات برگ‌سبز و غلات غنی‌شده نیز دریافت کرد.

با این حال، مصرف مکمل‌های آهن بدون تشخیص کمبود آن می‌تواند زیان‌آور باشد. همچنین، خوددرمانی ممکن است باعث شود علت اصلی مشکل به‌موقع شناسایی نشود.

لوسی می‌گوید با وجود این نگرانی‌ها، شبکه‌های اجتماعی به زنان کمک کرده‌اند تا علایم خود را جدی‌تر بگیرند و وقتی احساس می‌کنند مشکلی دارند، با اطمینان بیشتری درباره آن بپرسند.

او می‌گوید: «زنان زیادی می‌گویند: وای خدای من، این دقیقا وضعیت من است!»

لوسی تأکید می‌کند که داکتر نیست و در ویدیوهایش تنها تجربه شخصی خود را با دیگران شریک می‌کند.

به گفته او، این کار برایش تجربه مثبتی بوده، زیرا توانسته اطلاعاتی در اختیار زنان بگذارد تا با آگاهی و اطمینان بیشتری درباره سلامت خود با داکتران صحبت کنند.

داکتر سیسای، شبکه‌های اجتماعی را «شمشیر دولبه» توصیف می‌کند. به گفته او، این شبکه‌ها از یک‌سو می‌توانند مردم را تشویق کنند که برای بررسی علایم خود به داکتر مراجعه کنند، اما از سوی دیگر ممکن است باعث شوند افراد تنها با دیدن یک ویدیوی کوتاه، به‌اشتباه برای خود تشخیص پزشکی بدهند.

از نظر لوسی، نکته مهم این نیست که افراد از روی ظاهرشان کمبود آهن را تشخیص دهند، بلکه این است که وقتی احساس می‌کنند وضعیت بدن‌شان طبیعی نیست، آن را جدی بگیرند و درباره‌اش بپرسند.