Pryd fydd y polisi i ymestyn gofal plant am ddim yn dechrau?

Mae Prif Weinidog Cymru, Rhun ap Iorwerth, wedi gwrthod rhoi dyddiad penodol ar gyfer pryd y bydd ei bolisi blaenllaw i ymestyn gofal plant am ddim yn dechrau.

Mae Plaid Cymru wedi addo ehangu yn sylweddol y gofal plant am ddim yng Nghymru dros y pedair blynedd nesaf.

Dywed Rhun ap Iowerth y byddai Llywodraeth Cymru yn canolbwyntio i ddechrau ar gwblhau'r broses o gyflwyno gofal plant i blant dwy oed, a lansiwyd o dan y llywodraeth flaenorol.

Dywedodd y Sefydliad Astudiaethau Cyllid (IFS) y byddai angen toriadau neu godiadau trethi i ariannu'r polisi gofal plant gwerth £400m.

Mae Plaid Cymru wedi dweud bod y cynllun yn fforddiadwy.

Mae'r blaid wedi addo ehangu cynnig gofal plant presennol Cymru, gan ei wneud ar gael i bob plentyn o naw mis i bedair oed am 20 awr yr wythnos, 48 ​​wythnos y flwyddyn.

O dan y cynllun, bydd y blaid yn cadw'r cynnig 30 awr presennol ar gyfer plant tair i bedair oed sydd â rhieni mewn gwaith neu hyfforddiant, a byddai'n ymestyn y cynnig presennol o 12.15 awr yr wythnos ar gyfer plant dwy oed yn gyntaf.

Y cam nesaf fyddai symud i 20 awr i blant tair a phedair oed nad ydynt yn gymwys i gael unrhyw gymorth, cyn bwrw ymlaen i gynyddu nifer yr oriau a gynigir.

Mae rhai lleisiau yn y sector wedi rhybuddio y gallai fod yn heriol iawn cyflawni'r polisi yn llawn.

Mewn meithrinfa ym Mhentrebach, Merthyr Tudful, ar ei ymweliad cyntaf fel prif weinidog, gofynnwyd i Rhun ap Iorwerth pryd y byddai'r polisi'n cael ei weithredu, a pha mor fuan y byddai plentyn naw mis oed yn elwa o'r gofal plant.

Ni roddodd ddyddiad ond dywedodd wrth BBC Cymru ei bod yn rhaglen "ar gyfer tymor y llywodraeth hon fel yr ydym wedi'i bwysleisio".

"Mae pethau'n cael eu gwneud nawr i sicrhau bod hynny'n digwydd mewn ffordd gynaliadwy".

Dywedodd y bydd "enillion cynnar y byddwn yn eu gweld, rwy'n hyderus, o ran gorffen y cyflwyniad hwnnw ar gyfer plant dwy oed, rhywbeth sydd eisoes wedi'i wneud ym Merthyr Tudful lle rwyf heddiw".

Dywedodd ap Iorwerth eu bod yn symud ymlaen â'r ehangu ar gyfer plant dwy oed "ar hyn o bryd".

Ychwanegodd: "Cyffredinolrwydd hyn sy'n gwneud gwahaniaeth wrth gwrs. ​​Mae'n ymwneud â sicrhau bod pob teulu, bod pob plentyn yn gallu elwa o hyn."

Ym mis Medi 2025, Merthyr Tudful oedd yr awdurdod lleol cyntaf yng Nghymru i gwblhau cyflwyno cynnig gofal plant y llywodraeth flaenorol ar gyfer plant dwy oed yn llawn.

Mae'r gweithiwr ambiwlans Caragh Bell-Langford yn fam i Florence, sy'n saith mis oed.

Dywedodd fod ffioedd meithrinfa yn "chwerthinllyd" gyda rhai yn yr ardal leol yn codi £70 y dydd.

"Mae'n debyg y byddai gen i ychydig o bunnoedd ar ôl o ddiwrnod 12 awr ond ni all rhai rhieni fforddio hynny," meddai.

Mae'r athrawes a mam i ddau o blant Emily Moore yn bwriadu dychwelyd i'r gwaith o absenoldeb mamolaeth ym mis Medi.

Dywedodd fod talu am ofal plant o fis Medi yn "bryder" a'i bod wedi gorfod edrych ar leihau ei horiau yn y gwaith, tra bod ei gŵr hefyd yn cynllunio cais am weithio hyblyg.

Pan ofynnwyd iddi am bolisi gofal plant y llywodraeth newydd, dywedodd Sarah Ostler, rheolwr blynyddoedd cynnar Cyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful, ei fod yn "uchelgeisiol" ac yn "gyffrous", ond rhybuddiodd hefyd y byddai "heriau" o ran staffio a lleoedd meithrinfa.

Dywedodd David Phillips o'r Sefydliad Astudiaethau Cyllid ddydd Mercher fod llywodraeth newydd Plaid Cymru yn wynebu "rhagolygon ariannol anodd", a bod yr angen i greu consensws gyda phleidiau eraill yn golygu na fydd ei holl addewidion yn dwyn ffrwyth.

Heb fwyafrif, bydd angen cefnogaeth y Torïaid neu'r Blaid Lafur ar Blaid Cymru i basio deddfwriaeth neu gynlluniau i wario arian.

Bydd rhai addewidion yn haws i'w datblygu, fel ehangu prydau ysgol am ddim i deuluoedd sy'n derbyn credyd cynhwysol.

"Efallai y bydd polisïau eraill yn anoddach i'w gweithredu, o leiaf yn llawn," meddai Phillips.

"Er bod pob plaid ac eithrio Reform UK wedi addo estyniadau i hawliau gofal plant am ddim, mewn rhagolygon ariannol anodd, mae'n debygol y byddai dod o hyd i'r £400m y flwyddyn sydd ei angen ar gyfer cynigion Plaid Cymru yn gofyn am doriadau i wasanaethau eraill neu gynnydd mewn trethiant."

Dywedodd Lynne Neagle o Lafur Cymru fod llywodraeth ddifrifol "yn golygu bod yn onest, bod yn glir, a dangos y symiau.

"Ai cyllideb yr ysgolion fydd yn cael ei thorri i ariannu gofal plant? Ai gofal iechyd?"

Dywedodd Sam Rowlands o'r Ceidwadwyr Cymreig: "Mae gwella gofal plant yng Nghymru yn bwysig a gall ddarparu'r gefnogaeth sydd ei hangen ar lawer o rieni, ond ni all Plaid gyflwyno eu polisi blaenllaw heb fod yn onest ynglŷn â sut y bydd yn cael ei ariannu."