JD Vance - trưởng phái đoàn Mỹ đàm phán với Iran - là ai?

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance không xa lạ gì với sự thay đổi.

Ông lớn lên trong nghèo khó, nhưng đã theo học Trường Luật Yale và giao thiệp với giới tinh hoa công nghệ ở Thung lũng Silicon của California trước khi biến câu chuyện cuộc đời mình thành một cuốn hồi ký mang màu sắc chính trị, đề cao các giá trị bảo thủ.

Ông Vance là cựu lính thủy quân lục chiến Mỹ, từng phục vụ tại Iraq với tư cách là nhà báo quân sự trước khi trở thành người chỉ trích mạnh mẽ sự can thiệp của Mỹ ở nước ngoài.

Và dù từng tuyên bố mình là "người không bao giờ ủng hộ Trump", ông lại nhậm chức Phó Tổng thống của Tổng thống Donald Trump - và là một người trung thành tuyệt đối với phong trào MAGA (Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại).

Công việc hiện tại cũng giúp ông trở thành ứng cử viên hàng đầu của Đảng Cộng hòa trong cuộc đua tổng thống năm 2028, khi ông Trump không còn đủ điều kiện tranh cử theo quy định của Hiến pháp Mỹ.

Kể từ khi nhậm chức, ông JD Vance, 41 tuổi, đã đóng vai trò quan trọng trong việc mạnh mẽ thể hiện chính sách đối ngoại của ông Trump, vốn đã làm rung chuyển trật tự thế giới bằng cách chỉ trích Liên minh châu Âu, NATO và các đồng minh khác.

Giờ đây, cựu Thượng nghị sĩ bang Ohio, vốn tự nhận mình là "người nhà quê", sẽ dẫn đầu phái đoàn Mỹ trong các cuộc đàm phán hòa bình với Iran, bắt đầu vào ngày 11/4 tại Pakistan.

Cuộc sống gia đình hỗn loạn thời thơ ấu

Ông Vance, tên thật là James Donald Bowman, sinh ra ở Middletown, Ohio, có mẹ nghiện ngập và cha bỏ rơi gia đình khi ông còn nhỏ.

Ông được ông bà ngoại nuôi dưỡng, "Mamaw" và "Papaw", những người mà ông đã khắc họa một cách cảm động trong Hillbilly Elegy (tạm dịch: Khúc bi ca của dân nghèo miền quê), cuốn hồi ký năm 2016 của ông về những giá trị gia đình mang đậm gốc gác Kentucky và những vấn đề kinh tế xã hội của quê hương Ohio.

Việc liên tục có những người đàn ông khác nhau đóng vai trò như người cha trong cuộc đời - ông đã đổi họ nhiều lần - và vấn đề lạm dụng ma túy của mẹ đã dẫn đến một tuổi thơ đầy biến động.

Và ông tìm thấy nơi nương náu trong nhà của bà ngoại.

Khi kết hôn, cả JD và vợ ông, Usha, đều lấy họ Vance để tôn vinh họ của ông bà ngoại.

Từ đó ông có tên hiện tại là James David Vance.

Middletown nằm ở vùng "vành đai gỉ sét" của Ohio - một khu vực từng trải qua sự suy thoái kinh tế do ngành sản xuất giảm sút - nhưng ông Vance lại gắn bó mật thiết với cội nguồn gia đình ở miền Nam.

Khu vực này, được gọi là Appalachia, là một vùng trập trùng núi non trải dài từ cuối miền Namđến rìa của vùng Trung Tây công nghiệp và vùng đông bắc.

Khu vực này chủ yếu có người da trắng sinh sống, dù không hoàn toàn, và cũng bao gồm nhiều vùng nghèo nhất cả nước, nơi thiếu việc làm mà thừa ma túy và bạo lực.

Vào thời điểm cuốn sách ra mắt - gần như trùng khớp hoàn hảo với cao trào của cuộc đua tranh cử tổng thống năm 2016 - ông Vance đã đi rất xa khỏi Middletown.

Sau thời gian phục vụ trong Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ, trong đó có một nhiệm kỳ ở Iraq, ông theo học đại học tại Đại học bang Ohio và Trường Luật Yale, rồi trở thành nhà đầu tư mạo hiểm ở California.

Cuốn Hillbilly Elegy không chỉ biến ông thành một tác giả sách bán chạy nhất, mà còn là một nhà bình luận được săn đón, thường xuyên được mời để giải thích sức hút của ông Trump đối với cử tri da trắng thuộc tầng lớp lao động.

Khi quảng bá cuốn sách của mình, đồng thời truyền tải thông điệp kết hợp giữa lòng cảm thông với tầng lớp lao động và các giá trị bảo thủ, ông Vance hiếm khi bỏ lỡ cơ hội chỉ trích ứng cử viên của đảng Cộng hòa lúc bấy giờ.

Một số phát ngôn nổi tiếng của ông thời đó bao gồm, "Trời ơi, đúng là một thằng ngốc".

Vợ và gia đình

Ông Vance và vợ, bà Usha, người mà ông gặp ở Yale, có ba người con - Ewan, Vivek và Mirabel.

Vào tháng Một, bà Usha thông báo đang mang thai con thứ tư, một bé trai dự kiến ​​sinh vào tháng Bảy.

Bà Usha xuất thân khá giả hơn chồng.

Lớn lên ở vùng ngoại ô San Diego, California, bà là con của một gia đình học giả nhập cư gốc Ấn Độ.

Ngoài bằng cử nhân lịch sử và luật tại Yale, bà còn có bằng thạc sĩ từ Đại học Cambridge của Anh.

Năm 2017, những năm đầu nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, ông Vance và gia đình trở về Ohio sau nhiều năm sinh sống ở cả hai bờ nước Mỹ.

Cùng thời điểm đó, những đồn đoán về khả năng ông Vance bước vào chính trường - được củng cố bởi danh tiếng mới nổi của ông - ngày càng lan rộng.

Vài năm sau, ông Vance nhìn thấy cơ hội khi Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa của Ohio, Rob Portman, quyết định không tái tranh cử vào năm 2022.

Chiến dịch tranh cử

Mặc dù chiến dịch tranh cử của ông ban đầu khởi sắc khá chậm, nhưng sau đó được thúc đẩy mạnh mẽ nhờ khoản quyên góp 10 triệu đô la từ sếp cũ, ông trùm công nghệ Thung lũng Silicon Peter Thiel.

Lối hùng biện của ông thay đổi, ông ít đến cập đến thất bại của người dân quê và dành thời gian nhiều hơn để nói về thất bại của giới tinh hoa, đảng Dân chủ và phe "tỉnh thức" - woke" (một thuật ngữ thường được phe cánh hữu sử dụng hàm ý tiêu cực để chỉ hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa).

Ông bắt đầu xuất hiện trên Fox News, nhưng để thu hút sự ủng hộ, ông cũng xuất hiện trên các kênh truyền thông chính trị ít được biết đến hơn - kể cả mạng Newsmax cánh hữu, các podcast dành cho nhóm khán giả đặc thù và các kênh YouTube.

Nhiều đoạn clip gây tranh cãi sau này được "đào lại" trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2024 có nguồn gốc từ giai đoạn này, khi chiến dịch tranh cử Thượng viện của ông bắt đầu thu hút sự chú ý.

Tuy nhiên, trở ngại thực sự ngăn cản ông đắc cử Thượng viện là những lời chỉ trích trước đây của ông đối với ông Trump.

Cuối cùng, ông đã quay trở lại với tư tưởng MAGA, đưa ra lời xin lỗi trong chiến dịch tranh cử Thượng viện năm 2022 và nhận được sự ủng hộ - điều này đã đưa ông lên vị trí dẫn đầu trong cuộc đua của đảng Cộng hòa và cuối cùng là vào Thượng viện.

Thượng nghị sĩ Vance

Trong quãng thời gian ngắn giữ cương vị thượng nghị sĩ, ông Vance được xem là một lá phiếu bảo thủ đáng tin cậy, ủng hộ các chính sách kinh tế mang màu sắc dân túy và nổi lên như một trong những tiếng nói hoài nghi nhất tại Quốc hội về việc viện trợ cho Ukraine, lập trường mà ông tiếp tục duy trì trong nhiệm kỳ thứ hai của chính quyền Trump.

Khi đó Đảng Dân chủ nắm đa số, nên phần nào hạn chế ảnh hưởng mà một thượng nghị sĩ Cộng hòa mới như ông có thể tạo ra.

Trong một bài phát biểu vào tháng 7/2024 tại Hội nghị Bảo thủ Quốc gia, sự kiện ngày càng có ảnh hưởng của các nhà lãnh đạo cánh hữu và cực hữu từ khắp thế giới, ông lập luận rằng sự can thiệp của Mỹ vào Ukraine "không có kết cụ rõ ràng hoặc thậm chí mục tiêu cụ thể nào mà chúng ta sắp đạt được".

Tại hội nghị đó, ông nói rằng Vương quốc Anh "không mấy khả quan" vì vấn đề nhập cư và tuyên bố rằng dưới chính phủ do Đảng Lao động lãnh đạo, đất nước này sẽ trở thành "quốc gia Hồi giáo thực sự đầu tiên" sở hữu bom hạt nhân.

Chỉ vài ngày sau, trong Đại hội toàn quốc của Đảng Cộng hòa, ông Trump đã chọn ông Vance làm ứng cử viên phó Tổng thống.

Phó Tổng thống

Kể từ khi nhậm chức để phục vụ trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, tác động lớn nhất của phó tổng thống Vance có lẽ là đối với chính sách đối ngoại.

Ông ra mắt trên trường quốc tế bằng chuyến đi đến châu Âu, trong đó ông chỉ trích các đồng minh của Mỹ tại Hội nghị An ninh Munich.

Ông Vance cáo buộc các nhà lãnh đạo châu Âu kiểm duyệt tự do ngôn luận, tiếp nhận quá nhiều người nhập cư và làm suy yếu nền dân chủ.

Sau đó là cuộc tranh cãi gay gắt với Tổng thống Ukraine Zelensky tại Phòng Bầu dục.

Ông Vance cáo buộc ông Zelensky thiếu tôn trọng, tổ chức các chuyến thăm của các chính trị gia tới Ukraine như một "chiến dịch tuyên truyền" và không thể hiện đủ lòng biết ơn đối với viện trợ của Mỹ.

Ngoài ra, việc ông Trump bày tỏ sự quan tâm đến việc mua lại hòn đảo Greenland giàu tài nguyên cũng đã gây lo ngại cho các đồng minh trên khắp châu Âu.

Ông Vance đã chỉ trích cách quản lý của Đan Mạch đối với quốc gia này, nơi ông đã đến thăm ngay sau khi nhậm chức.

Bộ trưởng Ngoại giao Đan Mạch hồi tháng Một cho biết có một "sự bất đồng cơ bản" với Mỹ về vấn đề này sau cuộc đàm phán với ông Vance tại Nhà Trắng.

Việc phó tổng thống sẵn sàng dẫm chân lên các đồng minh phản ánh một thế giới quan mà theo lời ông, không mấy quan tâm đến những "lý thuyết đạo đức kiểu 'quốc gia này tốt', 'quốc gia này xấu'".

Hiện ông đang giữ vai trò quan trọng trong các cuộc đàm phán hòa bình với Iran, sau thỏa thuận ngừng bắn được mô tả là một "cơ hội" có thể là khởi đầu cho một nền hòa bình lâu dài trong khu vực.

Andrew Webb biên tập