Đảng cực hữu AfD thắng lớn ở Đức, châu Âu khổ sở đối phó với tác động

"Chấn động", "một cơn địa chán chính trị - xã hội", "một bước ngoặt quan trọng đối với nước Đức".

Đó là cách các nhà phân tích chính trị và nhiều phương tiện truyền thông mô tả chiến thắng vang dội của đảng Lựa chọn thay thế cho nước Đức (AfD) chống nhập cư trong cuộc bầu cử địa phương ở Đức hôm 6/9. Liệu đó có phải là sự phóng đại?

Saxony-Anhalt là một trong những bang nhỏ nhất trong số 16 bang của nước Đức rộng lớn. Vùng này chỉ có 1,7 triệu cử tri trong tổng số 59 triệu cử tri đủ điều kiện trên toàn quốc. Tâm lý chính trị ở đây có ý nghĩa như thế nào, đặc biệt là khi AfD đã suýt chút nữa không giành được đa số tuyệt đối?

Câu trả lời: cực kỳ quan trọng.

Trước hết, điều quan trọng nhất là ở trong nước Đức.

Mặc dù cuộc bỏ phiếu mang tính khu vực, nhưng lại tác động đến cấp quốc gia. Chiến thắng áp đảo của AfD càng gây thêm áp lực lên chính phủ liên minh trung dung vốn đã gặp nhiều thử thách ở Berlin. Điều này có thể là đòn trí mạng đối với vị thủ tướng bảo thủ không được lòng dân của Đức, Friedrich Merz. Ông đã cam kết sẽ làm giảm mạnh sự ủng hộ dành cho AfD.

Những rắc rối chính trị này sẽ tiếp tục làm suy yếu và phân tâm Đức, quốc gia quyền lực nhất trong EU, vào thời điểm khủng hoảng lục địa - khi châu Âu đang phải vật lộn để kiềm chế sự xâm lược của Nga, những đòn áp thuế của Tổng thống Mỹ Donald Trump và mối đe dọa kinh tế từ Trung Quốc.

Kết quả ở Saxony-Anhalt cũng làm dấy lên những trăn trở sâu sắc trên khắp đất nước, nơi quá khứ Đức Quốc xã vẫn còn ám ảnh. Đây là chiến thắng áp đảo đầu tiên của một đảng dân tộc chủ nghĩa cánh hữu kể từ khi Đệ Tam Đế chế sụp đổ năm 1945.

Chính quyền Đức đã gán cho AfD, một phần nào đó, là phản dân chủ và một số phe phái khu vực của đảng này, bao gồm cả Saxony-Anhalt, là cánh hữu cực đoan. Đảng AfD nổi tiếng là đặc biệt được ưa chuộng ở Đông Đức, nhưng hiện nay cũng đang dẫn đầu các cuộc thăm dò dư luận toàn quốc.

Dường như chính trường Đức đã phụ lòng cử tri. Nền kinh tế lớn nhất châu Âu, quốc gia đông dân nhất (không tính Nga), sẽ làm gì bây giờ?

Bang nhỏ bé Saxony-Anhalt cũng đang gây xôn xao dư luận bên ngoài nước Đức.

Không ai khác ngoài tổng thống Mỹ đã nhanh chóng đăng tải kết quả thăm dò ý kiến ​​cử tri sau bầu cử ở Saxony-Anhalt trên mạng xã hội Truth Social của mình vào Chủ nhật ngày 6/9.

Thông điệp chống nhập cư, chống chủ nghĩa tỉnh thức (woke), "Nước Đức cho người Đức" của AfD rất giống với thông điệp MAGA của ông Donald Trump.

Cùng với một số đảng dân tộc chủ nghĩa khác ở châu Âu, AfD học hỏi rất nhiều từ chiến thuật của ông Trump - làm suy yếu truyền thông chính thống, đặt câu hỏi về tính trung lập của thẩm phán và hứa hẹn "làm cho nước Đức vĩ đại trở lại".

Điều thú vị cần lưu ý là vị tổng thống Mỹ hiếm khi được nhắc đến trong các chiến dịch tranh cử ở châu Âu. Các chính trị gia nhận thức rõ ông không được lòng cử tri như thế nào.

Ngay sau bài đăng trên mạng xã hội của ông Donald Trump vào tối Chủ nhật, doanh nhân người Nga có tầm ảnh hưởng Kirill Dmitriev, giám đốc điều hành của Quỹ Đầu tư Trực tiếp Nga, đã lên tiếng.

Ông tuyên bố kết quả của đảng AfD "mang tính lịch sử", chính phủ quốc gia Đức "bị mất uy tín" và thủ tướng Đức "bị sỉ nhục", so sánh Friedrich Merz với cựu Thủ tướng Anh Keir Starmer, người đã buộc phải từ chức vào mùa hè năm nay.

Người ta có thể tự hỏi, Nga có lợi ích gì trong cuộc bầu cử khu vực của Đức, và lời chỉ trích của Dmitriev nhắm vào Anh là vì điều gì?

Chính phủ Đức là nhà tài trợ lớn nhất cho Ukraine và Anh được biết đến là đã cung cấp cho Kyiv tên lửa được sử dụng để tấn công vào lãnh thổ Nga. Điều này khiến Moscow vô cùng tức giận.

Ngược lại, AfD khá thân Nga. Họ muốn ngừng viện trợ quân sự cho Ukraine, chấm dứt các lệnh trừng phạt nhắm vào Moscow và bắt đầu mua năng lượng của Nga với giá rẻ hơn nhiều.

Ngành công nghiệp Đức, vốn tiêu thụ nhiều năng lượng, đã chịu một cú sốc kinh tế lớn sau khi nước này ngừng nhập khẩu năng lượng từ Nga, sau cuộc xâm lược toàn diện Ukraine năm 2022.

Cách tiếp cận ôn hòa của đảng AfD đối với Nga có sức hấp dẫn khác ở miền đông nước Đức, vốn là khu vực vẫn nghèo hơn nhiều so với miền tây.

Điều này diễn ra bất chấp việc Đức đã chi từ 2.300 đến 3.000 tỷ euro (tùy thuộc vào báo cáo và liệu có tính đến lạm phát hay không) để giúp phát triển phần lãnh thổ cũ thuộc chế độ cộng sản sau khi Bức tường Berlin sụp đổ năm 1989.

Saxony-Anhalt là một trong những bang nghèo nhất nước Đức. Tại đây, cũng như ở phần lớn miền đông nước Đức, trong một bộ phận cử tri vẫn tồn tại tâm lý được gọi là "Ostalgie" – cụm từ dùng để chỉ nỗi hoài niệm về Đông Đức và cuộc sống được cho là tương đối ổn định hơn dưới chế độ cộng sản.

Liên minh châu Âu cũng đang theo dõi sát sao cuộc bầu cử ở Saxony-Anhalt. 12 tháng tới là mùa bầu cử sôi động trên khắp EU. Các cuộc bỏ phiếu dự kiến ​​sẽ diễn ra ở các quốc gia quan trọng như Pháp, Ý, Tây Ban Nha và Ba Lan.

EU lo ngại rằng các đảng "cực đoan" hơn, cả ở cánh tả và đặc biệt là ở cánh hữu, có thể được hưởng lợi trên diện rộng.

Lãnh đạo Đảng Vox theo chủ nghĩa dân tộc của Tây Ban Nha, Santiago Abascal, đã đăng trên X vào Chủ nhật rằng chiến thắng của AfD ở Saxony-Anhalt là "một niềm hy vọng lớn cho Đức và cho châu Âu".

Ngược lại, Bộ trưởng phụ trách châu Âu của Pháp, Benjamin Haddad, một đồng minh của Tổng thống trung dung Emmanuel Macron, cảnh báo "đây là một thời điểm nghiêm trọng ở châu Âu, khi chứng kiến ​​cánh cực hữu giành chiến thắng trong một cuộc bầu cử khu vực ở Đức".

Cả AfD lẫn các đảng châu Âu khác được gắn mác "cực hữu" hay "cánh hữu cứng rắn" đều không chấp nhận nhãn mác này. Họ cũng khác nhau về giọng điệu và chương trình nghị sự.

Đảng Tập hợp Quốc gia của Pháp dưới sự lãnh đạo của Marine Le Pen đã loại AfD khỏi nhóm của mình trong Nghị viện châu Âu hai năm trước, vì quá "cực đoan".

Tuy nhiên, điểm chung của các đảng này là cương lĩnh chống nhập cư và thông điệp dân tộc chủ nghĩa mạnh mẽ. Và điều đó thực sự khiến EU lo ngại. Cho dù đó là khẩu hiệu "Nước Đức trên hết", "Nước Ý trên hết" hay "Nước Pháp vì người Pháp!", mối lo ngại ở Brussels là sự trỗi dậy của các đảng dân tộc chủ nghĩa đang làm căng thẳng sự đoàn kết của châu Âu vào thời điểm mà các sự kiện bên ngoài đòi hỏi điều đó hơn bao giờ hết.

Các đảng dân tộc chủ nghĩa như AfD hay Liên minh Ý thường có thái độ hoài nghi sâu sắc về châu Âu, nhưng Brussels cho rằng châu Âu cần phải đoàn kết để chống lại sự bắt nạt của ông Trump, đại để, hoặc để bảo vệ hiệu quả các doanh nghiệp châu Âu trước việc hàng hóa Trung Quốc bán phá giá.

Giới chức quốc phòng châu Âu cũng cảnh báo rằng sự rạn nứt trong các lệnh trừng phạt của châu Âu đối với Nga hoặc việc các quốc gia tỏ ra thiếu quyết liệt trong tư cách thành viên NATO (như bạn thấy ở Đảng Tập hợp Quốc gia của Marine Le Pen chẳng hạn, hoặc AfD của Đức) chỉ làm cho Moscow thêm mạnh dạn.

Các nhà lãnh đạo an ninh cho rằng các quốc gia phải đoàn kết để ngăn chặn Nga ở Ukraine, nếu không Điện Kremlin sẽ bị cám dỗ với ý tưởng tấn công vào bên trong NATO, chẳng hạn như nhắm đến các quốc gia Baltic.

Vấn đề là cử tri châu Âu rất nhận thức được những mối đe dọa từ bên ngoài này và tác động đối với trong nước. Họ lo lắng về tác động của các cuộc chiến tranh ở Ukraine và Trung Đông, về sự xuống cấp của hệ thống y tế trong nước và sự suy giảm an ninh kinh tế cho bản thân và gia đình. Tình trạng nhập cư không kiểm soát và an ninh đường phố cũng là những mối lo ngại lớn.

Và đây là lúc mà tầm quan trọng của lá phiếu ở Saxony-Anhalt tỏa sáng rực rỡ. Một lời cảnh báo đỏ rực không chỉ đối với các đảng phái chính trị truyền thống, mà còn đối với các thể chế trên khắp châu Âu như ngành tư pháp và các cơ quan an ninh. Những thể chế mà AfD gạt phăng đi, xem là "giới cầm quyền" ích kỷ.

Cử tri trên lục địa này cảm thấy lạc lõng và thất vọng với các đảng mà họ đã ủng hộ hết lần này đến lần khác trong nhiều thập kỷ. Việc nghiêng về cánh hữu hay cánh tả vào thời điểm bầu cử không có nghĩa là tất cả họ đột nhiên trở nên cực đoan.

Khẩu hiệu tranh cử của AfD ở Saxony-Anhalt là một câu nói lạc quan "Mọi chuyện đều có thể!", kèm theo lời hứa sẽ làm cho người Đức tự hào về đất nước của họ một lần nữa. Dù từ trước đến nay chưa từng nắm quyền hay kinh qua quản lý, họ dường như đang ngày càng nhận được sự sẵn lòng trao cơ hội từ phía cử tri.