Tổng thống Đài Loan đến Eswatini công du sau khi tố Trung Quốc ép châu Phi chặn chuyên cơ

Tổng thống Đài Loan Lại Thanh Đức đã thực hiện chuyến công du sang Eswatini, vài ngày sau khi Đài Bắc cho biết chuyến đi trước đó đã bị hủy do Trung Quốc gây sức ép với các nước châu Phi nhằm ngăn chuyên cơ của ông Lại bay qua không phận của họ.

Chuyến thăm Eswatini - đồng minh ngoại giao duy nhất của Đài Loan ở châu Phi - diễn ra "sau nhiều ngày sắp xếp cẩn trọng của các đội ngũ ngoại giao và an ninh quốc gia", ông Lại tuyên bố, nhưng không tiết lộ chi tiết về cách ông tới được quốc gia này.

Trung Quốc mô tả chuyến thăm này là "vở hề trốn chui trốn lủi". Trung Quốc coi Đài Loan là một phần lãnh thổ của mình, và không có quyền thiết lập quan hệ với các quốc gia.

Những hình ảnh do Văn phòng Tổng thống Đài Loan công bố cho thấy ông Lại Thanh Đức được Thủ tướng Eswatini Russell Dlamini đón tiếp khi đi qua đội danh dự.

Trong phái đoàn Đài Loan đến Eswatini còn có Ngoại trưởng Lâm Giai Long và Cố vấn Hội đồng An ninh Quốc gia Alex Huang, theo Văn phòng Tổng thống Đài Loan.

Lần này, chuyến thăm của ông Lại không được chính phủ hai bên công bố trước.

Chuyến đi ban đầu được lên kế hoạch từ ngày 22-26/4, nhằm kỷ niệm 40 năm ngày Quốc vương Mswati III của Eswatini lên ngôi.

Tuy nhiên, kế hoạch đã bị hoãn lại sau khi Đài Loan tuyên bố Seychelles, Mauritius và Madagascar đơn phương thu hồi giấy phép cho chuyên cơ của ông Lại bay qua không phận, với lý do chịu sức ép từ Trung Quốc.

Trên mạng xã hội, ông Lại viết: "Đài Loan sẽ không bao giờ bị khuất phục trước áp lực từ bên ngoài. Quyết tâm và cam kết của chúng tôi được củng cố bởi nhận thức rằng Đài Loan sẽ tiếp tục gắn kết với thế giới – bất chấp những thách thức phải đối mặt."

Trong một bài đăng khác, ông ca ngợi Eswatini vì "đã kiên định trước nhiều áp lực ngoại giao và kinh tế, đồng thời lên tiếng bảo vệ vị thế quốc tế của Đài Loan thông qua các hành động cụ thể".

"Tôi hy vọng chuyến đi này sẽ góp phần thắt chặt hơn nữa tình hữu nghị giữa Đài Loan và Eswatini, thông qua việc tăng cường các mối liên kết kinh tế, nông nghiệp, văn hóa và giáo dục, cũng như thúc đẩy hợp tác quốc tế của Đài Loan," ông nói.

Theo Văn phòng Tổng thống Đài Loan, lịch trình của ông Lại tại Eswatini bao gồm các cuộc hội đàm song phương với Quốc vương Mswati III của Eswatini và lễ ký kết thỏa thuận về hải quan.

Eswatini, trước đây gọi là Swaziland, là một trong 12 quốc gia có quan hệ ngoại giao với Đài Loan. Việc duy trì các mối quan hệ này là ưu tiên của chính phủ Đài Loan.

Trong nhiều năm, Trung Quốc đã gây sức ép buộc các nước cắt đứt quan hệ ngoại giao với hòn đảo tự trị.

Sau chuyến thăm Eswatini của ông Lại, Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố ông đã trở thành "trò cười quốc tế".

"Dù chính quyền Đảng Dân tiến có cấu kết với các thế lực bên ngoài như thế nào, hay dưới hình thức nào để 'mua chuộc lòng trung thành của người khác', tất cả đều là nỗ lực vô ích, không thể thay đổi thực tế rằng Đài Loan là một phần của Trung Quốc," bộ này tuyên bố, đề cập đến đảng của ông Lại.

Bắc Kinh cũng kêu gọi Eswatini "nhìn rõ xu thế chung của lịch sử" và không nên "lấy hạt dẻ trong lửa" giùm cho "một nhóm nhỏ những phần tử ly khai đòi 'Đài Loan độc lập'".

Hôm 1/5, Trung Quốc đã bãi bỏ thuế quan đối với tất cả các quốc gia châu Phi, ngoại trừ Eswatini.

Trung Quốc tìm cách xóa bỏ Đài Loan khỏi cộng đồng quốc tế?

Trao đổi với BBC News Tiếng Việt, Tiến sĩ Elizabeth Larus, nghiên cứu viên khách mời của Bộ Ngoại giao Đài Loan năm 2026, cho rằng Đảng Cộng sản Trung Quốc đang công khai tận dụng mọi cơ hội để củng cố chính sách 'một Trung Quốc' của mình, bất kể bằng cách gây sức ép lên các chính phủ châu Phi, hay qua những tuyên bố chung lặp đi lặp lại với Việt Nam.

Trong tuyên bố chung với Trung Quốc hôm 15/4, Việt Nam một lần nữa hứa "kiên định thực hiện chính sách 'một Trung Quốc'," nêu "Đài Loan là một phần không thể tách rời của lãnh thổ Trung Quốc" và "kiên quyết phản đối hành động chia rẽ 'Đài Loan độc lập' dưới mọi hình thức" – động thái khiến Đài Bắc nhanh chóng phản bác, cho rằng đây là thông tin sai lệch.

Tuyên bố của Việt Nam được đưa ra sau khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có cuộc gặp tại Bắc Kinh, có nội dung về việc tiếp tục làm sâu sắc quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện, thúc đẩy xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai có ý nghĩa chiến lược ở mức độ cao hơn trong thời kỳ mới.

Sau đó, Bộ Ngoại giao Đài Loan hôm 17/4 đã lên tiếng đáp trả, khẳng định rằng "Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan) là một quốc gia tự do và dân chủ, và không bên nào – cả Đài Loan lẫn chế độ chuyên chế Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa – lệ thuộc vào bên kia".

Phía Đài Loan nhấn mạnh Trung Quốc chưa bao giờ cai trị Đài Loan và Đài Loan chắc chắn không phải là một phần của Trung Quốc, đồng thời kêu gọi các nước liên quan không nên phớt lờ các sự kiện lịch sử, và cần lưu tâm đến bản chất độc tài và chuyên chế của Trung Quốc để tránh lặp lại những tuyên bố của Bắc Kinh làm sai lệch sự thật.

Tiến sĩ Larus cho rằng trước chuyến thăm của ông Tô Lâm, Việt Nam chắc chắn đã chịu áp lực phải nhắc lại quan điểm của Đảng Cộng sản Trung Quốc về vị thế của Đài Loan.

"Chúng ta có thể dự đoán hành vi này sẽ tiếp diễn trong tương lai khi Đảng Cộng sản Trung Quốc ngày càng tìm cách xóa bỏ Đài Loan khỏi cộng đồng quốc tế," Tiến sĩ Larus, cũng là nghiên cứu viên cao cấp kiêm nhiệm tại Pacific Forum (Diễn đàn Thái Bình Dương), nói với BBC.

Trong khi đó, Phó giáo sư khoa học chính trị Ian Chong từ Đại học Quốc gia Singapore cho rằng Bắc Kinh đang cố gắng thuyết phục càng nhiều quốc gia càng tốt nhắc lại lập trường của mình về Đài Loan.

"Đây là một nỗ lực nhằm tạo ấn tượng rằng Trung Quốc có sự ủng hộ quốc tế đằng sau các tuyên bố của mình về Đài Loan," ông Ian Chong nói với BBC hôm 24/4.

Theo các nhà quan sát, Việt Nam và một số quốc gia khác đôi khi sẵn sàng nhắc lại quan điểm của Trung Quốc vì các tuyên bố về vị thế của Đài Loan không có tác động ngay lập tức đến họ, trong khi việc làm hài lòng Bắc Kinh có thể giúp cải thiện quan hệ, thậm chí mang lại lợi ích nhất định.

"Bắc Kinh đôi khi đưa ra những lợi ích cho các quốc gia khác phù hợp với lợi ích của chính họ, và có thể hạn chế hợp tác hoặc thậm chí áp đặt một cái giá đối với những nước không đồng tình," Phó giáo sư Ian Chong đánh giá.

Theo ông, giới lãnh đạo Việt Nam có thể cho rằng họ không mất gì, thậm chí có thể đạt được lợi ích ngắn hạn, khi đồng thuận với Trung Quốc.

Mặc dù vậy, học giả này lưu ý rằng quan điểm của Việt Nam và một số quốc gia đồng tình với Trung Quốc về vấn đề Đài Loan dựa trên giả định rằng sẽ không có thay đổi nào trên thực tế về quyền kiểm soát hòn đảo tự trị trong tương lai gần.

Nếu kịch bản Trung Quốc xâm lược và kiểm soát Đài Loan xảy ra, chuyên gia này cho rằng điều đó đồng nghĩa với việc Bắc Kinh có thể chi phối các tuyến hàng hải, đường bay và cáp ngầm kết nối Việt Nam với các khu vực khác của Đông Bắc Á, như Nhật Bản và Hàn Quốc.

Đồng thời, Bắc Kinh cũng sẽ ở vị thế mạnh hơn để thống trị Biển Đông nếu kiểm soát được Đài Loan.

Những hệ lụy này được đánh giá là lớn hơn so với lợi ích ngắn hạn, song theo vị phó giáo sư từ Đại học Quốc gia Singapore, Hà Nội có thể cho rằng hiện tại chưa cần phải lo lắng về điều đó.