Bầu cử ở Nga 'đã được định đoạt, nhưng vẫn quan trọng với Kremlin'

Hệ thống quyền lực tại Nga thường được gọi là "nền dân chủ được kiểm soát" (với Điện Kremlin đóng vai trò người điều hành).

Điều này đồng nghĩa với việc Tổng thống nắm giữ quyền lực to lớn và hiếm khi xảy ra những bất ngờ về mặt chính trị.

Cuộc bầu cử diễn ra vào cuối tuần này dự kiến ​​sẽ cho kết quả một quốc hội do đảng cầm quyền là Nước Nga thống nhất chi phối, cùng một hạ viện (Duma) gồm các nghị sĩ trung thành tuyệt đối với ông Vladimir Putin.

Giới chỉ trích bác bỏ tính chính danh của cuộc bỏ phiếu, cho rằng cuộc bầu cử này không tự do cũng chẳng công bằng.

Tuy nhiên, Điện Kremlin không bận tâm đến những lời chỉ trích đó.

"Chúng tôi có hệ thống chính trị và quy trình chính trị của riêng mình," người phát ngôn Điện Kremlin, ông Dmitry Peskov, mới đây đã giải thích.

Điều đó có nghĩa là sẽ không có biến số bất ngờ nào đối với Điện Kremlin. Mọi thứ đều nằm trong tầm kiểm soát.

Vậy là không có gì đáng bàn sao?

Hoàn toàn không phải vậy.

Đối với Điện Kremlin, cuộc bầu cử chọn ra 450 nghị sĩ cho Hạ viện (Duma Quốc gia) mang ý nghĩa quan trọng.

Đây là cuộc bầu cử quốc hội đầu tiên tại Nga kể từ khi nước này tiến hành cuộc tấn công toàn diện vào Ukraine.

Điện Kremlin sẽ tận dụng sự kiện này để khẳng định rằng đa số người dân Nga ủng hộ Tổng thống và cuộc chiến, đồng thời thúc đẩy sự nghiệp chính trị cho các binh sĩ trở về từ chiến trường Ukraine.

Theo các quan chức, có gần hai trăm cựu chiến binh đang tham gia tranh cử.

Xét về chiến dịch tranh cử, sự kiện này đã mang lại cái nhìn rõ nét về xã hội Nga sau bốn năm rưỡi diễn ra cuộc chiến.

Tôi từng nói rằng sẽ không có gì bất ngờ. Nhưng thực tế lại có vài điều bất ngờ xảy ra.

"Xin chào quý vị và chào mừng đến với chương trình phát biểu vận động tranh cử tối nay của các ứng cử viên thuộc Khu vực bầu cử số 158 của Duma," phát thanh viên đài truyền hình nhà nước nói.

Đạo diễn trường quay chuyển sang góc máy toàn cảnh, để lộ sáu chiếc bục phát biểu trống trơn.

"Các ứng cử viên đã không có mặt," người dẫn chương trình thừa nhận. "Vì vậy, xin chào tạm biệt quý vị."

Trong một cuộc tranh luận trên truyền hình khác (nơi các chính trị gia thực sự có mặt), một ứng cử viên vừa hát vừa trình bày cương lĩnh tranh cử của mình:

"Đảng Cộng sản, ta cùng tiến bước!

"Ta sát cánh bên nhân dân, bạn biết không?"

Cảnh tượng này giống một chương trình tìm kiếm tài năng âm nhạc hơn là một cuộc thăm dò cử tri.

Tuy nhiên, một bản tuyên ngôn bằng âm nhạc lại tỏ ra phù hợp một cách kỳ lạ.

Tại khóa Duma trước, dường như tất cả mọi người đều cùng hát chung một bài ca.

Trong phiên họp cuối cùng của quốc hội vào tháng Bảy, các nghị sĩ đã đứng dậy và vỗ tay khi chủ tịch quốc hội hô vang nhiều lần:

"Nga, Putin, Chiến thắng! Nga, Putin, Chiến thắng!"

Đó là tín hiệu cho thấy tất cả các nghị sĩ trong quốc hội cần phải ủng hộ Tổng thống Putin và cuộc chiến.

"Tất cả các đảng trong Duma, không sót một đảng nào, đã bỏ phiếu thông qua 170 đạo luật nhằm ủng hộ chiến dịch quân sự đặc biệt," lãnh đạo Đảng Cộng sản, ông Gennady Zyuganov, nói với tôi đầy vẻ tự hào khi nhắc về khóa quốc hội vừa qua.

"Xét về khía cạnh đó, Duma đạt được sự đồng thuận tuyệt đối."

Tôi gặp ông Zyuganov trong một chuyến vận động tranh cử bên ngoài Moscow, tại một nhà máy sản xuất bánh mì và bánh quy.

Khi nhìn những ổ bánh mì giống hệt nhau chạy nhanh trên băng chuyền, tôi chợt nghĩ về quốc hội Nga.

Không phải tất cả các đảng trong Duma đều giống hệt nhau: một số đảng mang tư tưởng dân tộc chủ nghĩa hơn, trong khi những đảng khác - như đảng của ông Zyuganov - lại thiên tả hơn.

Tuy nhiên, khi nói đến việc ủng hộ các sáng kiến ​​lập pháp của Điện Kremlin và ủng hộ "chiến dịch quân sự đặc biệt", họ đều bỏ phiếu theo cùng một cách.

Những đảng "nằm trong hệ thống" như vậy là những mắt xích quan trọng trong bộ máy chính trị xoay quanh Điện Kremlin của nước Nga.

Vậy còn nếu một đảng không ủng hộ cuộc chiến thì sao?

Một đảng như vậy - đảng Yabloko - đang kêu gọi một lệnh ngừng bắn tại Ukraine.

Hồi tháng Bảy, đây là đảng duy nhất phản đối chiến tranh tại Nga được đăng ký tham gia bầu cử.

Tuy nhiên, chỉ 12 ngày sau, Tòa án Tối cao đã loại đảng này khỏi danh sách tranh cử.

Động thái đó được nhiều người coi là dấu hiệu cho thấy Điện Kremlin lo ngại rằng thông điệp phản chiến có thể chạm đến tâm tư của cử tri Nga.

Mặc dù Yabloko bị loại khỏi danh sách tranh cử của các đảng, một số ứng cử viên của đảng này vẫn tham gia tranh cử tại các khu vực bầu cử riêng lẻ.

Tuy nhiên, trong những tuần gần đây, ngày càng nhiều ứng cử viên của Yabloko bị cảnh sát bắt giữ, bị truy tố vì nhiều tội danh khác nhau và bị cấm tham gia tranh cử.

"Cảnh sát đang thực thi một mệnh lệnh chính trị. Đó không phải là điều bí mật," ứng cử viên Grigory Grishin của đảng Yabloko nói với tôi.

"Bằng cách này, chính quyền đang vạch ra những giới hạn mà họ cho là phù hợp để cuộc bầu cử diễn ra.

"Ai cũng biết rằng lời kêu gọi chấm dứt đổ máu trong cuộc xung đột với Ukraine nhận được rất nhiều sự ủng hộ. Theo tôi, hiện nay phần lớn người dân ở Nga muốn hòa bình và Yabloko đã giúp họ thể hiện mong muốn đó. Đó là lý do đảng này bị loại khỏi danh sách tranh cử, và cũng là lý do các ứng viên riêng lẻ của đảng bị cấm tranh cử."

Hiện tại, ông Grigory vẫn là một ứng cử viên.

Tuy nhiên, cảnh sát mới đây đã đến căn hộ của ông.

"Ba cảnh sát mặc thường phục yêu cầu tôi đi cùng họ về đồn, và tôi đã chấp hành. Cảnh sát cho biết tôi đã đăng tải nội dung mà họ coi là biểu tượng cực đoan - cụ thể là từ 'Navalny' - và cáo buộc rằng hành động này đồng nghĩa với việc tuyên truyền tư tưởng cực đoan trên kênh Telegram của tôi."

Alexei Navalny là thủ lĩnh phe đối lập nổi bật nhất và là người chỉ trích Điện Kremlin gay gắt tại Nga; ông qua đời trong tù vào năm 2024. Ông từng bị kết án với nhiều tội danh, trong đó có tội liên quan đến chủ nghĩa cực đoan.

Giới chức Nga khẳng định cuộc bầu cử Duma Quốc gia diễn ra minh bạch và công bằng.

Tuy nhiên, những người chỉ trích lại chỉ ra thực tế là nhiều chính trị gia đối lập đã bị buộc phải lưu vong hoặc bị bỏ tù.

Năm ngoái, một trong những lãnh đạo của nhóm giám sát bầu cử độc lập uy tín tại Nga đã bị kết án 5 năm tù giam.

Ông Grigory Melkonyants bị kết tội hợp tác với một "tổ chức không được hoan nghênh". Nhóm giám sát bầu cử do ông điều hành, mang tên Golos, hiện đã phải ngừng hoạt động.

Tại thị trấn Dmitrov, cách Moscow khoảng 80km, tôi hầu như không thấy dấu hiệu nào cho thấy sắp diễn ra một cuộc bầu cử.

Ở trung tâm thị trấn có một đài tưởng niệm dành cho "những người hùng trong chiến dịch quân sự đặc biệt" - tức những người dân địa phương thiệt mạng khi tham chiến tại Ukraine.

Cuộc chiến tại Ukraine là vấn đề luôn hiện hữu và chiếm trọn tâm trí người dân nơi đây.

"Chúng tôi cảm nhận rõ điều đó," bà Olga, người có con rể đang là binh sĩ tham gia "chiến dịch đặc biệt", chia sẻ.

"Đó là nỗi lòng của những người có người thân ra trận, cũng như của các gia đình đang ngày đêm ngóng tin con trai, chồng, con cái và cháu chắt mình nơi chiến trường. Tuy nhiên, cuộc bầu cử này chẳng thể tác động gì đến cục diện sắp tới."

"Tôi mong muốn được sống ở một đất nước hòa bình, không có chiến tranh," Polina nói với tôi, "để không còn phải nơm nớp lo sợ cảnh máy bay không người lái bất ngờ rơi xuống ngay trước mặt mình."

Người dân Nga còn có những nỗi lo khác. Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhắm vào các nhà máy lọc dầu của Nga đã gây ra tình trạng thiếu hụt nhiên liệu trên diện rộng, trong khi áp lực kinh tế cũng ngày càng gia tăng.

"Điều khiến tôi lo lắng là dù kiếm được bao nhiêu tiền thì cũng chẳng bao giờ là đủ. Giá cả leo thang nhanh hơn mức tăng lương. Làm nghề này, tôi tiếp xúc với rất nhiều người và thấu hiểu hoàn cảnh khó khăn của họ", Ivan, một thợ cắt tóc, tâm sự.

Người dân không kỳ vọng nhiều vào việc cuộc bầu cử này sẽ mang lại thay đổi đáng kể.

"Bầu cử ở phương Tây và bầu cử tại Nga là hai chuyện hoàn toàn khác biệt," ông Grishin giải thích. "Ở phương Tây, bầu cử là phương thức để thành lập chính phủ; chính phủ đó sẽ bị thay thế nếu cử tri không hài lòng.

"Còn bầu cử ở Nga chưa bao giờ dẫn đến sự thay đổi chính phủ. Nhưng lạc quan nhất thì đó cũng chỉ là cách để tác động hoặc gửi đi một tín hiệu nào đó mà thôi. Quyền lực tại Nga chưa bao giờ thay đổi nhờ vào bầu cử. Nước Nga là thế đấy."