World Cup 2026: những thay đổi về VAR, câu giờ và luật thay người

World Cup 2026 sẽ là giải đấu không tiền khoáng hậu vì nhiều lý do - trong đó đáng chú ý là số lượng thay đổi về luật thi đấu ở mức kỷ lục.

FIFA công bố 11 thay đổi mới dành riêng cho giải đấu này.

Ông Pierluigi Collina, người phụ trách công tác trọng tài của FIFA, quyết tâm đẩy nhanh nhịp độ các trận đấu và giảm thiểu những sai sót có thể làm thay đổi kết quả trận đấu.

Tuy nhiên, người hâm mộ cũng cần làm quen với các thay đổi này vì phần lớn sẽ được áp dụng ở mùa giải tới tại Ngoại hạng Anh, Cúp Liên đoàn Anh và Ngoại hạng Scotland.

Các thay đổi bao gồm quyền hạn mới cho VAR, hàng loạt biện pháp bảo vệ nhịp độ trận đấu và một số điều chỉnh liên quan đến hành vi cầu thủ.

Dưới đây là những điểm đáng chú ý.

Tiết kiệm thời gian: phát bóng, ném biên và thay người

Việc xử lý tình trạng câu giờ là một trong những ưu tiên hàng đầu của ông Collina nhiều năm qua.

Tại World Cup 2022 ở Qatar, vị cựu trọng tài người Ý yêu cầu các trọng tài tính toán thật chính xác và cộng toàn bộ thời gian bị gián đoạn vào thời gian bù giờ.

Các trận đấu mở màn của giải đều kéo dài quá 100 phút. Riêng trận đội tuyển Anh thắng Iran 6-2 có đến 24 phút bù giờ được cộng thêm cho cả hai hiệp.

Tại World Cup lần này, FIFA muốn bảo đảm các cầu thủ nhanh chóng đưa bóng trở lại cuộc chơi để giảm lượng thời gian bị lãng phí.

Mục tiêu không phải là áp dụng các hình phạt thật nghiêm khắc, mà là tạo ra những biện pháp mang tính răn đe nhằm thay đổi hành vi của cầu thủ.

Đếm ngược ở các quả phát bóng lên và ném biên (5 giây): Nếu cầu thủ cố tình trì hoãn việc đưa bóng vào cuộc, một pha phát bóng lên có thể bị chuyển thành quả phạt góc cho đối phương, hoặc quyền ném biên sẽ được trao cho đối thủ.

Việc đếm ngược sẽ không bắt đầu ngay khi bóng ra ngoài sân. Trọng tài sẽ chủ động kích hoạt nếu nhận thấy cầu thủ mất quá nhiều thời gian.

Tương tự quy định đếm ngược 8 giây đối với thủ môn sau khi bắt bóng, trọng tài sẽ đếm công khai bằng động tác đưa tay lên xuống.

Thay đổi này được kỳ vọng sẽ răn đe những thủ môn thường kéo dài thời gian thực hiện phát bóng, đặc biệt ở cuối trận.

Trước đây, biện pháp duy nhất trọng tài thực sự có là rút thẻ vàng. Tuy nhiên, thủ môn có thể tiếp tục câu giờ vì biết rằng trọng tài khó có khả năng rút thêm thẻ vàng thứ hai và truất quyền thi đấu của họ.

FIFA hy vọng rằng nguy cơ phải chịu một quả phạt góc – vốn có thể dẫn tới bàn thua – sẽ là biện pháp răn đe hiệu quả hơn.

Thay người có giới hạn thời gian (10 giây): Cầu thủ bị thay ra có 10 giây để rời sân tại vị trí gần nhất.

Nếu không thực hiện, cầu thủ dự bị sẽ không được vào sân trong ít nhất một phút và đội bóng phải thi đấu với 10 người.

Có một số ngoại lệ, chẳng hạn khi cầu thủ bị chấn thương hoặc có vấn đề an ninh liên quan đến vị trí rời sân, dù trường hợp thứ hai gần như không phải mối lo tại World Cup.

Theo luật mới, cầu thủ thay thế chỉ được phép vào sân khi trận đấu tiếp tục dừng bóng. Điều đó đồng nghĩa một đội có thể phải chơi thiếu người trong vài phút.

Chẳng hạn, trong trận giao hữu quốc tế giữa Nhật Bản và Iceland ngày 31/5, một cầu thủ Iceland mất quá nhiều thời gian để rời sân, khiến đội tuyển này phải chơi với 10 người hơn hai phút.

Lần bóng chết đầu tiên sau đó lại là khi tiền đạo Koki Ogawa ghi bàn thắng duy nhất giúp đội tuyển Nhật Bản đánh bại đội tuyển Iceland.

Mục đích của quy định không phải buộc các đội thi đấu với 10 người, mà là tạo ra sự răn đe đủ mạnh để cầu thủ không còn câu giờ khi thay người.

Bác sĩ vào sân? Cầu thủ rời sân ít nhất một phút

Trong vài mùa giải gần đây, người hâm mộ các đội bóng ở Ngoại hạng Anh và các giải thuộc hệ thống Cúp Liên đoàn Anh đã quen với quy định cầu thủ phải đứng ngoài sân 30 giây sau khi nhân viên y tế vào sân chăm sóc.

Giờ đây khoảng thời gian đó được nâng lên thành một phút.

Không chỉ áp dụng tại World Cup, quy định này sẽ chính thức được đưa vào Luật bóng đá. Tất cả các giải đấu và hệ thống thi đấu trên thế giới sẽ phải áp dụng quy định này từ mùa giải tới.

FIFA từng thử nghiệm thời gian hai phút tại Arab Cup hồi tháng 12, nhưng các giải vô địch quốc gia phản đối. Cuối cùng, một phút được chọn làm phương án dung hòa.

Một số ý kiến lo ngại rằng một phút là quá dài và có thể gây bất lợi cho những cầu thủ thực sự bị chấn thương.

Ngoài ra, cầu thủ cũng có thể ngần ngại gọi nhân viên y tế vào sân vì sợ làm ảnh hưởng tới đội nhà.

Những trường hợp ngoại lệ mà cầu thủ được phép trở lại sân ngay lập tức:

Không còn khoảng nghỉ chiến thuật của thủ môn?

Khái niệm "goalkeeper tactical timeout" (kiểu câu giờ chiến thuật của thủ môn) đã trở thành chủ đề gây tranh cãi trong vài mùa giải gần đây.

Chiến thuật này thường được huấn luyện viên sử dụng để truyền đạt chỉ đạo mới cho cầu thủ hoặc làm gián đoạn đà hưng phấn của đối thủ.

Thủ môn ngồi xuống sân và ra hiệu cần chăm sóc y tế. Trong lúc đó, các cầu thủ khác chạy tới khu kỹ thuật để nghe chỉ đạo từ ban huấn luyện. Ngay sau khi huấn luyện viên truyền đạt xong thông điệp, thủ môn lại đứng dậy tiếp tục thi đấu.

Cho đến nay, các nhà làm luật bóng đá vẫn chưa tìm được giải pháp thống nhất để xử lý hiện tượng này.

Tuy nhiên, ông Collina đã thông báo với huấn luyện viên của 48 đội tuyển dự World Cup rằng cầu thủ sẽ không được phép tiến tới khu kỹ thuật khi thủ môn đang được chăm sóc y tế.

Dù vậy, biện pháp này chỉ giải quyết được một phần vấn đề chứ không ngăn được việc các đội sử dụng chiêu thức này đơn thuần để phá vỡ nhịp độ thi đấu của đối phương ở cuối trận.

Hiệu quả của quy định cũng còn gây tranh cãi, bởi mỗi hiệp đấu vốn đã có một khoảng nghỉ uống nước kéo dài khoảng ba phút, có thể được xem như một lần tạm dừng tự nhiên.

Ngoài ra, cách các trọng tài sẽ thực thi quy định này như thế nào cũng là dấu hỏi vì họ không thể rút thẻ vàng hay áp dụng các biện pháp kỷ luật khác.

Thêm nhiều quyền cho VAR

Đây có thể không phải là tin mà nhiều người hâm mộ muốn nghe, nhưng VAR sẽ có thêm bốn phạm vi can thiệp mới.

Kiểm tra xem quyết định phạt góc có chính xác hay không: VAR sẽ kiểm tra liệu một quả phạt góc có được trao đúng hay không.

Tuy nhiên, VAR sẽ không can thiệp theo chiều ngược lại, tức là không sửa các tình huống lẽ ra phải là phạt góc nhưng trọng tài lại cho phát bóng lên.

FIFA khẳng định việc kiểm tra này không được làm chậm trận đấu và phải hoàn tất trước khi quả phạt góc được thực hiện.

Trung bình có khoảng 25 giây từ khi trọng tài đưa ra quyết định cho tới lúc đá phạt góc, và FIFA cho rằng khoảng thời gian đó là đủ.

FIFA có sự hỗ trợ từ đội ngũ VAR đông hơn so với nhiều giải đấu khác. Ngoài ra còn có công nghệ mới xác định cầu thủ chạm bóng cuối cùng trước khi bóng đi hết biên, dù hệ thống này có thể vẫn quá chậm để xử lý một số tình huống phạt góc.

Đây chỉ là quy định áp dụng theo lựa chọn của từng giải đấu, nên nhiều khả năng sẽ không được áp dụng ở Ngoại hạng Anh.

Cầu thủ bị đuổi khỏi sân vì thẻ vàng thứ hai: VAR sẽ được phép kiểm tra tình huống dẫn tới chiếc thẻ vàng thứ hai khiến cầu thủ bị truất quyền thi đấu.

Tuy nhiên, VAR không được phép xem xét các trường hợp cầu thủ đang có một thẻ vàng nhưng lẽ ra phải nhận thêm thẻ vàng thứ hai mà trọng tài bỏ qua.

Điều quan trọng là lỗi phải rõ ràng và hiển nhiên. VAR không can thiệp chỉ vì có sự khác biệt trong đánh giá mức độ nặng nhẹ của chiếc thẻ.

Lỗi tấn công xảy ra trước khi bóng vào cuộc: IFAB đã cho phép FIFA thử nghiệm VAR đối với các lỗi tấn công xảy ra trước khi bóng được đưa vào cuộc, nếu tình huống đó trực tiếp dẫn tới bàn thắng, quả phạt đền hoặc một án phạt kỷ luật.

Ông Collina lấy ví dụ một tình huống trong trận đấu của đội tuyển Anh hồi tháng Ba, khi Adam Wharton cản đường di chuyển của hậu vệ Uruguay Jose Maria Gimenez trước khi Ben White ghi bàn.

Theo luật cũ, VAR không thể hủy bàn thắng đó. Nhưng tại World Cup, VAR sẽ được phép làm điều này.

Trận đấu sau đó sẽ được bắt đầu lại bằng việc thực hiện lại quả phạt góc. Lý do là bóng chưa vào cuộc nên trọng tài không thể cho hưởng một quả đá phạt trực tiếp.

Chính vì vậy, VAR cũng không được xem xét các lỗi phòng ngự xảy ra trước khi bóng vào cuộc vì khi đó không thể cho hưởng phạt đền.

IFAB sẽ đánh giá lại quy định này sau khi giải đấu kết thúc.

Xác định nhầm người phạm lỗi: Đây là một bổ sung rất hiếm gặp do ông Collina đề xuất.

Nếu một cầu thủ bị phạt thẻ vàng hoặc thẻ đỏ nhưng thực tế lỗi lại do cầu thủ đối phương thực hiện, quyết định của trọng tài có thể được sửa đổi thông qua VAR.

Quyền hạn mới để xử lý cầu thủ thiếu chuẩn mực

FIFA không hài lòng với hai vụ việc kỷ luật gây chú ý hồi đầu năm nay và muốn tránh những tình huống tương tự tái diễn tại World Cup.

Cả hai quy định dưới đây đều là những điều khoản mà ban tổ chức giải đấu có thể lựa chọn áp dụng.

Cầu thủ che miệng khi tranh cãi có thể bị đuổi khỏi sân: Trọng tài có thể rút thẻ đỏ nếu một cầu thủ che miệng trong lúc xảy ra tình huống đối đầu hoặc tranh cãi căng thẳng.

Quy định này xuất phát từ vụ việc tiền vệ cánh Gianluca Prestianni của Benfica bị UEFA cấm thi đấu sáu trận sau khi thừa nhận đã sử dụng ngôn từ kỳ thị người đồng tính với Vinicius Junior của Real Madrid trong một trận đấu thuộc UEFA Champions League hồi tháng Hai.

"Nếu đó là một cuộc trò chuyện thân thiện thì họ hoàn toàn có thể tiếp tục làm như vậy mà không gặp vấn đề gì," ông Collina giải thích.

"Nhưng nếu đó là một cuộc đối đầu căng thẳng, việc che miệng cho thấy bạn có thể đang nói điều gì đó rất nghiêm trọng. Trong trường hợp đó, hình phạt sẽ là thẻ đỏ."

Cầu thủ rời sân để phản đối quyết định của trọng tài cũng có thể nhận thẻ đỏ: Trọng tài giờ đây cũng có quyền rút thẻ đỏ đối với những cầu thủ rời sân nhằm phản đối quyết định của tổ trọng tài.

Quy định này được đưa ra sau vụ bê bối xảy ra ở trận chung kết Africa Cup of Nations ngày 18/1.

Đội tuyển Senegal giành chiến thắng 1-0 trước đội tuyển Morocco trong một trận đấu gây tranh cãi dữ dội.

Khi tỷ số vẫn là 0-0, Morocco được hưởng một quả phạt đền ở thời gian bù giờ. Các cầu thủ Senegal đã phản đối quyết định này bằng cách từ chối tiếp tục thi đấu.

Sau khoảng 17 phút gián đoạn, trận đấu mới được nối lại. Tiền đạo Brahim Diaz của Real Madrid đá hỏng quả phạt đền, trước khi tiền vệ Pape Gueye của Villarreal ghi bàn thắng quyết định ở phút thứ tư của hiệp phụ.

Tuy nhiên, đến tháng Ba, Liên đoàn Bóng đá châu Phi (CAF) đã hủy kết quả trận đấu và tuyên bố Morocco là đội vô địch sau khi xem xét lại vụ việc.