Vì sao UAE rời OPEC là vấn đề lớn?

Việc Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đột ngột tuyên bố rút khỏi OPEC, tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ, là một sự kiện chấn động.

UAE đã là thành viên của tổ chức này ngay cả trước khi trở thành một quốc gia độc lập vào năm 1971.

OPEC là tổ chức gồm chủ yếu các nước xuất khẩu dầu mỏ Vùng Vịnh, trong nhiều thập kỷ đã kiểm soát giá dầu thô bằng cách giảm hoặc tăng sản lượng và phân bổ hạn ngạch cho các thành viên.

Tổ chức này đã đóng vai trò quan trọng trong cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970, từ đó làm thay đổi chính sách năng lượng toàn cầu.

Mặc dù sản lượng của OPEC chủ yếu do Ả Rập Xê Út thống trị, UAE lại có năng lực sản xuất dự phòng cao thứ hai. Nói cách khác, UAE là nhà sản xuất điều tiết quan trọng thứ nhì, có khả năng tăng sản lượng để giúp giảm giá.

Thực tế, chính điều này đã dẫn đến việc xem xét lại vị thế của UAE trong dài hạn. Nói một cách đơn giản, UAE muốn sử dụng công suất đáng kể mà họ đã đầu tư.

Hạn ngạch của OPEC đã giới hạn sản lượng của UAE ở mức 3-3,5 triệu thùng mỗi ngày. UAE đã phải chịu thiệt thòi không cân xứng khi là thành viên của OPEC, xét về doanh thu bị mất.

Tuy nhiên, thời điểm xảy ra động thái này cho thấy những hậu quả từ cuộc chiến với Iran. Căng thẳng ở Vùng Vịnh đã ảnh hưởng đến mối quan hệ của UAE với Iran và có thể ảnh hưởng đến quan hệ vốn đã căng thẳng của UAE với Ả Rập Xê Út.

Đối với OPEC, đây là một đòn giáng mạnh vào thời điểm mà sự gắn kết lâu dài của tổ chức này đang bị đặt ra nhiều nghi vấn.

Vấn đề không chỉ là việc UAE, khi có thể đưa toàn bộ dầu của mình trở lại thị trường bằng đường biển hoặc đường ống, có khả năng sẽ đặt mục tiêu sản lượng 5 triệu thùng mỗi ngày.

Ả Rập Xê Út có thể đáp trả bằng một cuộc chiến giá dầu mà nền kinh tế đa dạng hơn của UAE có thể chịu đựng được, nhưng các thành viên OPEC nghèo hơn khác thì có thể không.

Rất nhiều điều phụ thuộc vào phản ứng của Ả Rập Xê Út.

Các quan chức hàng đầu của UAE đang bàn về các đường ống dẫn dầu mới từ các mỏ dầu của UAE ở Abu Dhabi, đi vòng qua Eo biển Hormuz và hướng đến cảng Fujairah vốn đang được vận hành thiếu hiệu quả.

Hiện đã có một đường ống đang được sử dụng với tần suất cao, nhưng cần thêm công suất để đáp ứng sản lượng tăng thêm và sự thay đổi lâu dài về sự lưu thông thuận lợi cũng như chi phí vận chuyển tàu chở dầu ở khu vực Vịnh.

Tất nhiên, hiện tại, trong bối cảnh phong tỏa kép giao thông đường biển ở Eo biển Hormuz, đây không phải là sự kiện chính trên thị trường dầu mỏ, ảnh hưởng đến giá dầu, khí đốt, xăng, nhựa và thực phẩm.

Trong khi thế giới tập trung vào giá dầu ở mức 110 USD một thùng, thì điều này lại là lý do để không bỏ qua khả năng giá dầu có thể giảm xuống gần 50 USD vào năm tới - chẳng hạn, nếu tình trạng hỗn loạn ở eo biển được giải quyết kịp thời trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào cuối năm nay.

OPEC hiện nay không còn giữ vai trò quan trọng đối với thị trường dầu mỏ thế giới như thời những năm 1970, với việc tổ chức này nắm giữ 85% thị phần dầu mỏ được giao dịch quốc tế khi đó, giờ chỉ còn khoảng 50%.

Dầu mỏ hiện nay cũng không còn quan trọng đối với nền kinh tế thế giới như hồi những năm 1970. OPEC hiện có đòn bẩy, nhưng không phải là độc quyền. Họ không thể dùng sức mạnh để chi phối toàn bộ thế giới.

Tôi nhớ người đứng đầu OPEC, cựu Bộ trưởng Dầu mỏ Ả Rập Xê Út Sheikh Yamani, từng nói: "Thời kỳ đồ đá không kết thúc vì thế giới hết đá. Thời đại dầu mỏ sẽ kết thúc không phải vì thế giới hết dầu."

Điều này báo trước một thế giới nơi hydrocarbon được thay thế bằng các nguồn năng lượng khác.

Một cách để hiểu hành động của UAE là dấu hiệu của một thế giới giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ và đã có một số dấu hiệu khác trong cơn bão hiện tại: các khoản đầu tư của Trung Quốc vào điện khí hóa đã giúp giảm bớt tác động kinh tế từ giá dầu và khí đốt tăng cao.

Theo một số tính toán, việc điện khí hóa ô tô, xe tải và tàu hỏa của Trung Quốc đã làm giảm nhu cầu dầu mỏ ở nền kinh tế lớn thứ hai thế giới khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày.

Nhu cầu dầu mỏ toàn cầu có thể chững lại khi xu hướng này tăng tốc trên toàn thế giới. Theo quan điểm này, việc huy động càng nhiều tiền từ trữ lượng dầu mỏ càng nhanh càng tốt trước khi nhu cầu giảm mạnh là điều hợp lý. UAE có tiềm lực tài chính mạnh và nền kinh tế tương đối đa dạng, với dịch vụ tài chính và du lịch.

Rất nhiều điều sẽ phụ thuộc vào tình hình bình thường mới nếu và khi các cuộc xung đột ở Vùng Vịnh chấm dứt.

Việc UAE rút khỏi OPEC có thể gây ra hiệu ứng dây chuyền tiếp theo và giờ đây sẽ có áp lực đáng kể lên Ả Rập Xê Út.

Một khi các tàu dầu được phép lưu thông qua eo biển trở lại, hoặc nếu UAE quyết tâm đẩy mạnh việc xây dựng các đường ống dẫn dầu mới, dầu của nước này sẽ tuôn trào mạnh mẽ hơn bao giờ hết vì không còn bị ràng buộc bởi các cam kết với khối OPEC nữa.

Điều này sẽ không có tác động gì nhiều đến các lệnh phong tỏa hiện tại, tuy nhiên, có thể thay đổi hoàn toàn cục diện sau đó.