Vì sao Campuchia tiến hành tinh gọn quân đội?

Chính phủ Campuchia đang tiến hành cải tổ sâu rộng trong quân đội bằng cách cắt giảm số lượng sĩ quan, tăng số lượng binh sĩ và loại bỏ các cơ quan, đơn vị chồng chéo, theo Thủ tướng Hun Manet.

Ông đưa ra tuyên bố này tại lễ kỷ niệm Ngày Cựu chiến binh và Người nghỉ hưu hôm thứ Sáu 15/5 và được nhiều tờ báo ở Campuchia đưa tin.

Theo ông Hun Manet, Bộ Quốc phòng Campuchia dự định xóa bỏ các vụ, cục và văn phòng dư thừa, đồng thời sáp nhập một số chức năng vào các cơ cấu hiện có.

Các đơn vị quân sự và chiến đấu có chức năng chồng chéo cũng sẽ được tinh giản.

Ông cũng cho biết Tổng tư lệnh Quân đội Hoàng gia Campuchia (RCAF) trước đây có khoảng 6.000 sĩ quan, nhưng con số này hiện đã giảm xuống khoảng 2.000 và cuối cùng sẽ được cắt giảm còn khoảng 600 người.

"Đó là cải cách của chúng ta. Cơ cấu tổ chức mới ở mọi cấp chỉ huy không được quá cồng kềnh. Chúng ta cần giảm dần quy mô đó", Khmer Times dẫn lời ông Hun Manet, khẳng định mục đích là nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng cường năng lực quốc phòng lâu dài.

Ông lưu ý rằng các nỗ lực cải cách quân đội của Campuchia đã được tiến hành từ năm 1979 và tiếp tục tập trung vào việc nâng cao hiệu quả tác chiến, tái cơ cấu bộ máy chỉ huy lực lượng vũ trang, giảm các hoạt động điều chuyển không cần thiết, đồng thời tăng cường khả năng sẵn sàng chiến đấu thực tế.

Tại buổi lễ, ông Hun Manet cũng đề cập tới việc bổ nhiệm Đại tướng Mak Sarun làm Tổng cục trưởng Tổng cục Trang thiết bị Kỹ thuật thay cho Trung tướng Chao Phirith, nhấn mạnh rằng việc bổ nhiệm này là dựa trên năng lực và hiệu quả công việc thay vì thâm niên.

Vị thủ tướng cho biết ông Sarun có kinh nghiệm ở tuyến đầu, từng học tập tại Nga, đồng thời sở hữu chuyên môn kỹ thuật vững vàng và tầm nhìn rõ ràng đối với lĩnh vực quốc phòng.

Theo một thống kê vào đầu năm 2018 của tạp chí Army Recognition chuyên về quốc phòng, Campuchia có khoảng 3.000 sĩ quan cấp tướng.

Vào tháng 6/2025, báo The Nation của Thái Lan nhắc lại con số này và dẫn đánh giá của một số nhà phân tích rằng con số cao bất thường này bắt nguồn từ tình trạng thân hữu và một hệ thống trong đó cấp bậc tướng lĩnh bị cho là có thể "mua" với giá khoảng 1.000 USD.

"Hệ quả là quân đội Campuchia đã trở nên bị chính trị hóa quá mức, với nhiều tướng không đảm nhiệm vai trò quân sự chuyên nghiệp hoặc không có đủ trình độ, năng lực tương xứng," báo này khẳng định.

Để so sánh, theo Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam năm 2024 (sửa đổi, bổ sung) thì Quân đội nhân dân Việt Nam được phép có tối đa 415 tướng.

Con số chính thức ở thời điểm hiện tại không được công bố. Trước đó, vào năm 2014 khi Việt Nam có 489 sĩ quan cấp tướng, đã có những lời nhận định rằng số lượng như vậy là quá nhiều.

Luật nghĩa vụ quân sự

Trong phát biểu hôm 15/5, ông Hun Manet cũng nhắc tới việc triển khai luật nghĩa vụ quân sự, cho biết kế hoạch đặt ra là tăng mạnh số lượng quân nhân nhập ngũ thông qua chế độ nghĩa vụ quân sự.

Ông lưu ý rằng sĩ quan và hạ sĩ quan hiện chiếm khoảng 80% lực lượng vũ trang, trong khi binh sĩ chỉ chiếm khoảng 15%.

"Xin đừng xem nghĩa vụ quân sự là gánh nặng làm lãng phí thời gian hay việc học tập của người dân. Hãy xem đó là cơ hội để đóng góp cho đất nước," ông nói, đồng thời nêu rằng việc thực thi luật này sẽ cho phép Campuchia xây dựng lực lượng dự bị, với các quân nhân dự bị được huấn luyện hai tuần mỗi năm.

Quốc hội Campuchia vào ngày 12/5 đã thông qua dự luật nghĩa vụ quân sự bắt buộc.

Theo đạo luật mới, nam giới Campuchia trong độ tuổi từ 18 đến 25 sẽ phải thực hiện nghĩa vụ quân sự trong 24 tháng, tăng so với thời hạn 18 tháng được quy định trong luật năm 2006. Nghĩa vụ quân sự đối với phụ nữ vẫn mang tính tự nguyện.

Đối với những trường hợp trốn nghĩa vụ quân sự, hình phạt bao gồm phạt tiền và án tù từ sáu tháng đến năm năm.

Trước đó, theo luật nghĩa vụ mà Quốc hội Campuchia thông qua vào năm 2006, công dân Campuchia trong độ tuổi từ 18 đến 30 phải phục vụ trong quân đội trong 18 tháng. Cũng theo luật cũ, án phạt trốn nghĩa vụ quân sự cao nhất là ba năm tù.

Tuy nhiên, luật này chưa từng được thực thi, theo các báo Campuchia.

Kế hoạch thay đổi luật nghĩa vụ quân sự được công bố vào tháng 7/2025 – cũng là khi tình hình chiến sự ở biên giới với Thái Lan căng thẳng nhất trong nhiều năm.

"Tôi sẵn sàng phục vụ trong quân đội, mặc dù mẹ tôi có thể phản đối," một học sinh trung học 18 tuổi nói với hãng tin AFP vào thời điểm ấy.

"Vì tôi không hài lòng với Thái Lan".

Ngược lại, một số người tỏ vẻ lưỡng lự hơn.

Samak Manut, 26 tuổi, cho biết mọi công dân đều có nghĩa vụ "bảo vệ đất nước, lãnh thổ và chủ quyền của chúng tôi".

"Dù chúng tôi không ở tuyến đầu như quân đội tại biên giới, chúng tôi vẫn có thể hỗ trợ đất nước thông qua việc đóng thuế, làm từ thiện, động viên tinh thần và đoàn kết; giống như những gì chúng ta đã thấy trong vụ việc gần đây khi Thái Lan có hành động gây hấn đối với Campuchia," hãng tin UCA News dẫn lời người này vào tháng 7/2025.

Anh cho biết thông báo về nghĩa vụ quân sự bắt buộc là "gây bất ngờ", vì trước đó anh không biết Campuchia có luật nghĩa vụ quân sự, đồng thời cho rằng việc thực hiện nghĩa vụ quân sự có thể gây bất lợi cho sự nghiệp và con đường học tập.

Tương tự, ông Soeung Saroeun, Giám đốc điều hành NGO Forum on Cambodia – một tổ chức hỗ trợ mạng lưới phi chính phủ ở Campuchia – nói rằng ông ghi nhận mối quan tâm chính đáng của nhà nước trong việc tăng cường quốc phòng và khả năng sẵn sàng của quân đội.

"Tuy nhiên, tôi lập tức lo ngại về thời điểm, việc thiếu tham vấn công chúng, và nguy cơ nó bị sử dụng như một công cụ kiểm soát chính trị hoặc khai thác kinh tế, đặc biệt nếu được thực hiện mà thiếu minh bạch và các cơ chế bảo đảm," ông nói thêm.

Sức mạnh quân đội Campuchia

Vào tháng 7/2025, hãng tin Reuters đã tổng hợp dữ liệu của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế có trụ sở tại London về khí tài quân đội của Campuchia.

Campuchia có ngân sách quốc phòng 1,3 tỷ USD vào năm 2024 và 124.300 quân nhân tại ngũ.

Lực lượng vũ trang nước này được thành lập vào năm 1993 từ khi quân đội cộng sản trước đây của Campuchia hợp nhất với hai lực lượng kháng chiến khác.

Trong số này, lục quân Campuchia là lực lượng lớn nhất, với khoảng 75.000 binh sĩ, được trang bị hơn 200 xe tăng chiến đấu và khoảng 480 khẩu pháo.

Không quân Campuchia có 1.500 nhân sự, với một đội máy bay tương đối nhỏ, bao gồm 10 máy bay vận tải và 10 trực thăng vận tải.

Nước này không sở hữu bất kỳ máy bay chiến đấu nào nhưng có 16 máy bay trực thăng đa nhiệm, bao gồm sáu chiếc Mi-17 và 10 chiếc Z-9.

Hải quân Campuchia có ước tính 2.800 nhân sự, trong đó có 1.500 lính thủy đánh bộ, với 13 tàu tuần tra và chiến đấu ven biển cùng một tàu đổ bộ tấn công.

Tình hình biên giới

Cho tới hiện tại, tình hình xung đột vẫn chưa được giải quyết.

Vài ngày trước, Bộ Văn hóa và Nghệ thuật Campuchia đã lên án quyết định của Thái Lan trong việc đăng ký một số ngôi đền cổ dọc biên giới Campuchia-Thái Lan là di tích quốc gia của Thái Lan, cáo buộc Bangkok đang tìm cách tạo ra cơ sở pháp lý giả nhằm phục vụ các tuyên bố lãnh thổ đối với chủ quyền của Campuchia.

Bộ này bác bỏ việc Thái Lan đăng ký các đền Tamone, Ta Krabei và K'nar cùng một số địa điểm khảo cổ khác, đồng thời mô tả động thái này là "bất hợp pháp, vô hiệu và không có giá trị pháp lý", theo tuyên bố ngày 13/5.

Theo đài Thai PBS, Bộ trưởng Văn hóa Thái Lan Sabeeda Thaised cho biết việc công nhận các di chỉ khảo cổ, bao gồm các chùa nói trên, sẽ nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ và bảo tồn, đặc biệt là trong việc ngăn chặn sự xâm lấn và phá hoại.

Bà cũng cho biết điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác phục hồi và bảo tồn, cho phép các nỗ lực này được tiến hành hiệu quả hơn trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng hơn.

Trong buổi lễ hôm 15/5, ông Hun Manet cam kết sẽ giải quyết tranh chấp biên giới với Thái Lan thông qua đàm phán và luật pháp quốc tế.

"Tôi muốn nhấn mạnh một lần nữa rằng nếu vẫn còn dù chỉ 1% cơ hội cho một giải pháp hòa bình, nơi chúng ta vẫn có thể mở cánh cửa đàm phán để bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ bằng biện pháp hòa bình, thì chúng ta phải tận dụng tối đa," Khmer Times dãn lời ông Hun Manet.

"Một phần trăm khả năng mở đàm phán không có nghĩa là một phần trăm cơ hội chiến thắng thông qua đàm phán."

Tuyên bố này đưa ra trong bối cảnh hơn 34.400 người Campuchia vẫn đang chật vật với cuộc sống sau khi phải rời bỏ nhà cửa, theo báo Al Jazeera ngày 9/5.

Nhiều học sinh đã nghỉ học vì nhiều lý do khác nhau, bao gồm khó khăn trong việc đi lại hoặc tổn thương tâm lý.

"Một số khu vực dọc biên giới Campuchia, như các làng Chouk Chey và Prey Chan thuộc tỉnh Banteay Meanchey, đã trở thành điểm tập hợp của những người theo chủ nghĩa dân tộc, những người đăng tải trên mạng xã hội về việc Thái Lan chiếm đóng lãnh thổ Campuchia," bài báo này viết.